از خیابان‌های ایران تا سکوی قهرمانی ناگویا؛ روایت افتخار زنان ورزشکار ایرانی

به گزارش مجله خبری نگار، روز گذشته در حالی ریحانه کریمی، نماینده تیم ملی وزنه‌برداری بانوان ایران در دسته ۷۷ کیلوگرم در بازی‌های آسیایی ناگویا، مدال برنز این رشته از مسابقات را از آن خود کرد که این روز‌ها تمام دنیا چشمشان به نام ایران است و در سال‌های اخیر، رسانه‌های ضدایرانی سعی داشتند تا این کشور را کشوری ضدزن جلوه دهند. حالا، اما نام زن ایرانی، نه در قاب روایت‌های ساخته‌شده از بیرون، بلکه در میدان مسابقه و در کنار نام قهرمانان آسیایی دیده می‌شود؛ روی سکویی که رسیدن به آن، نه با روایت و تبلیغ، بلکه با سال‌ها تمرین و رقابت ممکن شده است.

چند روز گذشته هم ملی‌پوشان روئینگ ایران تاریخ‌ساز شدند؛ فاطمه مجلل در ماده تک‌نفره سبک‌وزن زنان و زینب نوروزی و کیمیا زارعی در فینال دونفره سبک‌وزن به مدال طلا رسیدند. ایران در روئینگ زنان تا پیش از ناگویا هیچ مدال طلایی در بازی‌های آسیایی نداشت، اما در فاصله‌ای کوتاه دو طلای تاریخی به دست آورد. مجلل علاوه بر طلای تک‌نفره، برنز ماده تک‌نفره را نیز کسب کرد و تیم چهارنفره زنان ایران نیز به مدال نقره رسید.

برنز، نقره یا طلا؛ واقعیت این است که ارزش مدال‌های کسب‌شده فقط به رنگشان نیست. ارزش آنها به تصویری است که ورزشکاران زن ایرانی از خود، از توانایی خود و از حضور خود در میدان رقابت به دنیا مخابره می‌کنند. کشوری که سال‌ها روایت‌های مختلفی درباره زنان آن ساخته شده، حالا نام زنانش را در فهرست مدال‌آوران یکی از مهم‌ترین رویداد‌های ورزشی آسیا می‌بیند.

این زنان، هرکدام از نقطه‌ای متفاوت به سکوی ناگویا رسیده‌اند؛ یکی از روی تشک وزنه‌برداری و دیگری از دل آب. اما آنچه میان همه آنها مشترک است، سال‌ها تمرین، رقابت، شکست، دوباره ایستادن و تلاش برای رسیدن به لحظه‌ای است که پرچم کشورشان بالاتر از خط پایان قرار بگیرد.

وقتی زن ایرانی، خودش روایت خودش می‌شود

در روایت‌هایی که درباره زنان ایرانی ساخته می‌شود، گاهی خود زن ایرانی فراموش می‌شود؛ همان زنی که صبح زود تمرین می‌کند، سال‌ها برای حضور در یک مسابقه آماده می‌شود، از شکست عبور می‌کند و در نهایت، چند دقیقه یا چند ثانیه برای ثبت نتیجه‌ای که سال‌ها برایش جنگیده، فرصت دارد.

ناگویا، اما یک قاب متفاوت ساخته است. فاطمه مجلل، زینب نوروزی، کیمیا زارعی و دیگر اعضای تیم روئینگ زنان ایران، نام ایران را در رشته‌ای ثبت کردند که پیش‌ازاین طلای زنان ایران را در بازی‌های آسیایی به خود ندیده بود. شورای المپیک آسیا نیز در گزارش خود تأکید کرده که ایران پیش‌ازاین در روئینگ زنان بازی‌های آسیایی طلایی نداشت و دو طلای این رشته در ناگویا، این انتظار را پایان داد.

ماجرا فقط به نتیجه روی تابلو محدود نمی‌شود. پشت این طلا‌ها، روایتی از تلاش برای ادامه تمرین در شرایط دشوار نیز وجود دارد. بر اساس گزارش شورای المپیک آسیا و گزارش‌های منتشرشده از ناگویا، اعضای تیم روئینگ ایران در ماه‌های منتهی به مسابقات، به دلیل شرایط جنگی و محدودیت‌های ناشی از آن، مدتی تمرینات خود را در خانه و با دستگاه ارگومتر ادامه دادند. کیمیا زارعی نیز از ۴۵ روز تمرین در خانه و ادامه آماده‌سازی در شرایطی گفته است که صدای بمباران بخشی از روز‌های تمرین او بود. همین جزئیات است که مدال را از یک قطعه فلز روی سینه ورزشکار جدا می‌کند و به یک روایت تبدیل می‌کند؛ روایت زنی که در شرایط دشوار نیز تلاش کرده از میدان عقب نماند.

زنی که روی سکو ایستاد فقط برای خودش نبود

وقتی یک ورزشکار زن ایرانی روی سکوی بازی‌های آسیایی می‌ایستد، در همان چند ثانیه، نتیجه سال‌ها زندگی حرفه‌ای او دیده می‌شود. نتیجه تمرین‌های صبحگاهی، اردو‌ها، دوری از خانواده، شکست‌ها و رقابت‌هایی که شاید هیچ‌کدام از آنها در قاب دوربین دیده نشده باشند. برای همین است که نباید مدال را فقط با رنگ آن سنجید. طلا، نقره و برنز در جدول رسمی مسابقات تفاوت دارند، اما هر سه برای ورزشکاری که سال‌ها برای رسیدن به آن جنگیده، حاصل یک مسیر طولانی‌اند.

در ناگویا، زن ایرانی در کنار نام‌آورترین ورزشکاران آسیایی قرار گرفت؛ نه به‌عنوان یک تماشاگر، بلکه به‌عنوان رقیب. فاطمه مجلل در روئینگ طلای تاریخی گرفت، نوروزی و زارعی دومین طلای تاریخی زنان ایران در این رشته را به دست آوردند و تیم چهارنفره زنان نیز روی سکوی نقره ایستاد.

ریحانه کریمی نیز در وزنه‌برداری، برنز گرفت؛ مدالی که در کنار مدال‌های روئینگ، بخشی از حضور زنان ایران در این دوره از بازی‌ها را شکل می‌دهد. این تصویر، تصویر زنی است که می‌تواند هم‌زمان با زن بودن، ورزشکار حرفه‌ای بودن را نیز تجربه کند؛ زنی که هویت خود را در میدان مسابقه پنهان نمی‌کند و با نام کشورش وارد رقابت می‌شود.

کم‌لطفی‌ها را می‌شود دید؛ اما مدال‌ها را نمی‌شود نادیده گرفت

البته دیدن این سکو‌ها نباید به معنای نادیده‌گرفتن مسیر دشوار ورزش زنان باشد. ورزش قهرمانی، به‌خصوص در رشته‌هایی که هنوز زیرساخت و امکانات آنها با استاندارد‌های مطلوب فاصله دارد، نیازمند حمایت، برنامه‌ریزی، امکانات تمرینی و توجه مستمر است. اما درست در همین نقطه است که مدال‌آوری زنان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. آنها با وجود همه دشواری‌های مسیر، وارد میدان می‌شوند و نتیجه‌ای را به دست می‌آورند که دیگر نمی‌توان آن را با روایت‌های بیرونی توضیح داد.

زن ایرانی این روز‌ها در کنار نام‌آورترین ورزشکاران آسیایی، علی‌رغم تمام کم‌لطفی‌ها و کاستی‌ها در حال مبارزه است؛ برای اینکه نام کشورش بالا بماند و نشان دهد عرصه برای زنان ایرانی در حوزه‌های مختلف زندگی اجتماعی، از علم و ورزش تا دیگر عرصه‌های نقش‌آفرینی، می‌تواند محل حضور و رقابت باشد. این سکو‌ها البته پایان راه نیستند. اتفاقاً از همین‌جا باید سؤال بزرگ‌تری آغاز شود؛ اینکه چگونه می‌توان این استعداد‌ها را حفظ کرد، امکانات ورزش زنان را توسعه داد و مدال امروز را به یک مسیر پایدار برای فردا تبدیل کرد.

یک نگاه که زن را فقط در یک نقش نمی‌دید

در میان شادی این روز‌های ورزش زنان، یک حسرت هم وجود دارد. هر بار بانویی در مسابقات ورزشی، چه آسیایی و چه جهانی، مدال می‌گرفت، رهبر شهید در موارد مختلف از موفقیت ورزشکاران زن تقدیر کرده و بر اهمیت حضور آنان تأکید داشت.

در دیدار قهرمانان ورزشی و مدال‌آوران بازی‌های آسیایی و پاراآسیایی در سال ۱۴۰۲ نیز بخش قابل‌توجهی از سخنان ایشان به زنان ورزشکار اختصاص داشت. در همان دیدار، ایشان از بانوی ورزشکاری که با حجاب کامل پرچم را حمل کرده بود، از ورزشکاری که در مراسم اهدای مدال ازدست‌دادن با نامحرم خودداری کرده بود و از مادری که با کودک خود روی سکو حاضر شده بود، تقدیر کردند. ایشان این رفتار‌ها را در کنار خود ورزش و مدال‌آوری، دارای اهمیت و جنبه نمادین دانستند.

آن سخنان را می‌توان بخشی از یک نگاه گسترده‌تر به حضور زن ورزشکار دانست؛ نگاهی که زن را میان نقش‌های مختلف زندگی مجبور به انتخاب یک نقش نمی‌کرد. ورزشکار بودن، مادر بودن، حضور اجتماعی و پایبندی به ارزش‌های دینی، در این نگاه الزاماً در برابر یکدیگر قرار نمی‌گیرند.

این موضوع در ورزش زنان اهمیت ویژه‌ای دارد. زن ورزشکار ایرانی قرار نیست برای ورزشکار بودن، زن بودن یا نقش خانوادگی خود را کنار بگذارد. او می‌تواند مادر باشد و قهرمان هم باشد؛ می‌تواند در میدان بین‌المللی حاضر شود و هم‌زمان بر هویت فرهنگی و دینی خود پایبند بماند.

رهبر شهید نه‌تنها هیچ‌وقت زنانگی را مانع یا چالشی برای حضور در جامعه ندیدند، بلکه از حضور زنان ایرانی در حوزه‌هایی مانند ورزش حمایت کردند. بار‌ها علی‌رغم تأکید بر ریحانه بودن زنان، باز هم از زنان برای نقش‌آفرینی در حوزه‌های مختلف دعوت به عمل آوردند. نام‌آوری این روز‌های دختران ایرانی در ناگویا، ثمره پشتوانه رهبری است که پدرانه، استعداد دخترانش را تشویق کرد و با نگاهی پویا به تمام شئون اسلامی ورزش زنان، از حضور زنان ورزشکار ایرانی در این عرصه حمایت کرد.

در این نگاه، زن ورزشکار قرار نیست برای حضور در میدان، بخشی از هویت خود را کنار بگذارد. قرار نیست میان ورزشکار بودن و زن بودن، میان حضور اجتماعی و نقش خانوادگی، یکی را انتخاب کند. اتفاقاً آنچه در سخنان رهبر شهید درباره زنان ورزشکار برجسته می‌شود، همین جمع میان نقش‌هایی است که گاهی در روایت‌های بیرونی، مقابل یکدیگر قرار داده می‌شوند.

وقتی از بانویی که با حجاب کامل پرچم ایران را حمل کرده تقدیر می‌شود، وقتی از ورزشکاری که در مراسم اهدای مدال حدود شرعی را رعایت کرده سخن گفته می‌شود و وقتی مادری که با نوزادش روی سکو رفته موردتوجه قرار می‌گیرد، یک مفهوم در پس این تصاویر قرار دارد؛ اینکه زن ایرانی می‌تواند در بالاترین سطح ورزش قهرمانی حاضر باشد، مدال بگیرد، پرچم کشورش را بالا ببرد و در همان حال، هویت دینی و خانوادگی خود را نیز بخشی از شخصیت اجتماعی‌اش بداند.

زن ایرانی؛ هم مادر و هم قهرمان

شاید یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان رهبر شهید درباره ورزش زنان، توجه به تصویر مادر ورزشکار باشد. زنی که با نوزادش روی سکو می‌رود، در واقع یک تصویر ساده از مادرانگی نیست؛ تصویری است از اینکه مادر شدن الزاماً پایان مسیر اجتماعی یک زن نیست.

این نگاه، زن را مجبور نمی‌کند میان خانواده و اجتماع یکی را برگزیند. زن می‌تواند مادر باشد و ورزشکار هم باشد؛ می‌تواند برای خانواده‌اش وقت بگذارد و درعین‌حال، برای نام کشورش در میدان بین‌المللی رقابت کند.

شاید امروز، وقتی نام دختران ایرانی در ناگویا در کنار نام قهرمانان آسیا قرار گرفته است، اهمیت چنین نگاهی بیشتر دیده شود. مدال‌هایی که بر گردن زنان ایرانی قرار گرفته‌اند، حاصل سال‌ها تمرین و تلاش خود آنان است؛ اما تصویری که از زن ایرانی در کنار این مدال‌ها ساخته می‌شود، تصویری چندوجهی است؛ زن ورزشکار، زن مسلمان، زن ایرانی و در مواردی، زن مادر و این همان تصویری است که سال‌ها درباره امکان جمع‌شدن این نقش‌ها با یکدیگر محل بحث رهبر شهیدمان بوده است؛ تصویری که حالا نه با سخنرانی و شعار، بلکه با ایستادن یک زن ایرانی روی سکوی قهرمانی، تمام جهان شاهد آن است.

دخترانی که پرچم را بالا می‌برند

حالا که تصاویر ناگویا از دختران ورزشکار ایرانی در رسانه‌ها منتشر می‌شود، شاید بهترین زمان برای بازخوانی همین نگاه باشد. فاطمه مجلل وقتی از خط پایان عبور کرد، تنها یک زمان ثبت نکرد؛ نام ایران را نیز در نخستین طلای تاریخ روئینگ زنان در بازی‌های آسیایی ثبت کرد. نوروزی و زارعی نیز دقایقی بعد دومین طلای تاریخی این رشته را به نام ایران زدند.

کیمیا زارعی پس از این پیروزی از سختی‌های سه سال گذشته گفت؛ از تلاش برای مثبت ماندن و باورداشتن به خود. گزارش‌ها از این نیز نوشته‌اند که او و هم‌تیمی‌هایش در دوره‌ای که امکان تمرین عادی وجود نداشت، در خانه با ارگومتر تمرین می‌کردند.

این همان تصویری است که شاید بیش از هر پاسخ دیگری درباره زن ایرانی حرف می‌زند؛ زنی که خودش به میدان می‌آید و خودش نتیجه تلاشش را ثبت می‌کند. مدال‌ها شاید چند گرم فلز باشند، اما برای کشوری که نامش روی آن حک شده و برای ورزشکاری که سال‌ها برای رسیدن به آن تلاش کرده، وزن دیگری دارند. ناگویا این روز‌ها شاهد همین وزن است؛ وزن نام زن ایرانی. زنی که روی سکو ایستاده، سرود کشورش را شنیده و پرچم ایران را بالا برده است. زنی که در قاب دوربین‌های جهان دیده شده و نامش در کنار قهرمانان آسیا ثبت شده است.

این زنان، پیش از آنکه موضوع تحلیل دیگران باشند، خودشان روایتگرند؛ روایتگر نسلی از زنان ایرانی که می‌خواهند در میدان‌های مختلف حضور داشته باشند و با نتیجه کارشان سخن بگویند و شاید همین تصویر، ماندگارترین تصویر ناگویا باشد؛ چند زن ایرانی، روی سکو، با مدال‌هایی بر گردن و پرچمی که بالا رفته است. برای آنان، مسابقه تمام شده؛ اما برای روایت زن ایرانی، قاب این روز‌ها در ناگویا قابی است که گویای تلاش‌های واقعی زنان ایرانی در دل جامعه متکثر ایران است.

ناگویا زبان گویای دختران ایران

۴ سال پیش، همین وقت‌ها بود که برای دیدار با رهبر شهید انقلاب، تحت‌عنوان کنگره شهدای ورزشکار و نوشتن روایت دیدار، به بیت رهبری رفتم. روز‌های پایانی کرونا بود. مدت‌ها بود دیدار‌ها وقفه افتاده بود و دوباره داشت ازسرگرفته می‌شد؛ برای همین همه ذوق زیادی داشتیم. واکسن زده، ماسک زده و مرتب می‌خواستیم آقا را ببینیم. ورزشکار‌های خانم و آقای زیادی آمده بودند که آقا را ببینند. من هم تلاش می‌کردم با تک‌تکشان مصاحبه کنم و می‌پرسیدم اگر امروز میکروفون دستتان بدهند، به آقا چه می‌گویید؟ یکیشان می‌گفت: «به ما که نمی‌دهند، ولی دوست دارم بپرسم ایشان مسابقه مرا هم دیدند؟ فهمیدند مدال گرفتم؟» دیگری می‌گفت: «من حق می‌دهم مسابقه وزنه‌بردار‌های خانم را پخش نکنند، اما می‌خواهم به آقا بگویم من که باحجاب هستم؛ حداقل قسمت مرا پخش کنند.» یکی از دختر‌ها گفت: «ولی ما مدال گرفتیم، آقا برای ما پیام داد. خیلی خوشحال شدیم.» یادم نیست تیم ملی والیبال بانوان بودند یا تیم دیگری.

گرد زمان روی خاطراتم نشسته است، اما یادم می‌آید وقتی به سخنرانی آقا رسید، پشت خانم‌ها حسابی درآمد. در آن جلسه، تابستان ۱۴۰۱، گفتند که مدال خانم‌ها چندبرابر ارزش دارد. گفتند دشمن از مدال آوردن خانم‌های ما بیشتر خوشش نمی‌آید. اینها را گفتم که بگویم وقتی داریم لیست مدال ورزشکار‌های خانممان را می‌شماریم و از دیدنشان وسط جنگ و خرابکاری‌ها و سانسور‌های دشمن کیفور می‌شویم، من یاد مردی می‌افتم که بزرگ‌ترین حامی ورزشکاران خانم بود؛ مردی که اختصاصی برایشان پیام می‌داد و برعکس خیلی‌ها، پرچم‌داری بانوان در کاروان‌های ورزشی را دوست داشت و مسابقاتشان را تماشا می‌کرد و حواسش به آنها بود. تا امروز کاروان ورزشی ایران ۱۲ مدال توسط بانوان گرفته است؛ سه‌تای آن اولین مدال‌های تاریخ ایران در آن رشته‌اند. آن هم وسط بحبوحه جنگ. آن هم در شرایطی که همه کار می‌کنند ما را سانسور کنند و دنیا اسممان را نشنود و بدبخت به نظر برسیم. اما دختر‌های ما می‌روند آن سمت کره زمین، مدال می‌گیرند و بعد پرچم‌هایشان را می‌اندازند روی دوششان و مدال می‌گیرند. آن وقت هر مدالی که دختر‌ها می‌گیرند، من یاد آن جلسه ۴ سال پیش می‌افتم. آن جلسه‌ای که دختر‌های ورزشکار ذوق داشتند که آقا برایشان پیام داده است. آن جلسه‌ای که آقا می‌گفت ارزش مدالشان خیلی بیشتر است و بیشتر تحویلشان می‌گرفت و هر بار ما منتظر بودیم وقتی ایران می‌درخشد، پیام رهبری شیرینی آن را تکمیل کند. از ۴ سال پیش تلاش کردند سرود نخوانیم. پرچم نداشته باشیم. ورزشکارانمان به مسابقات جهانی نروند. پرواز نداشته باشیم. راهمان ندهند. توی استادیوم‌های ورزشی فحشمان بدهند. بچه‌های ورزشکارمان پناهنده شوند. آنها را از ایران برگشتن بترسانند. تشویقشان کنند به فرار از ایران؛ اینکه ایران جای زندگی نیست. ایران تمام شده است. اما «ناگویا» انگار زبان گویایمان شده است؛ از چین که ایران ادامه دارد و زنانش دارند حتی بیشتر از قبل مدال می‌گیرند، حتی دارند زیر بمباران‌ها عرق می‌ریزند. پارو می‌زنند، ورزش می‌کنند که حتی مدال‌هایی بگیرند که پیش‌ازاین نگرفته‌اند. این بار طلا بگیرند و ایران را در طلاشماری هم بالا بکشند.

حالا ناگویا هم مثل میدان‌های ایران در تجمعات شبانه شده است. وقتی گفتند حضور زنان در میادین شهر آن‌قدر پرشور بوده که خیابان‌ها را زنده نگه داشته است، من حالا احساس می‌کنم آن پرچم کف خیابان از روی شانه استوار زنان ایران، به دستان پرتلاش ورزشکاران خانم در ناگویا رسیده است و بیایید اعتراف کنیم؛ فریاد‌های قهرمانی یک زن و دور افتخارش در میادین ورزشی جهانی و لذت مدال بر گردنش، آن هم درست در بحبوحه جنگ و تلاش‌ها برای از میدان خارج‌کردن زنان ایرانی و حتی تصویر بدبخت ساختن برخی چهره‌های سینمایی از زنان در ایران در استیج‌ها و فستیوال‌های اروپایی، لذتش صدچندان است. آنجا که برخی در فستیوال‌های سینمایی عارشان می‌آید نام ایران قهرمان را در بحبوحه جنگ به زبان بیاورند و نمایش اروپایی‌شان را نامطلوب کنند، من برای از سکو بالارفتن دختران گرمکن‌پوش که پرچم ایران را بالا می‌برند و سرودش را در آوردگاه‌های بین‌المللی با افتخار می‌خوانند، دلم غنج می‌رود.

منبع: فرهیختگان