مصرف زیاد استامینوفن چه پیامد‌هایی برای سلامتی دارد؟

به گزارش مجله خبری نگار/ایلنا،درحالی‌که کمبود برخی دارو‌ها در کشور به یکی از دغدغه‌های جدی تبدیل شده، یک دلیل این مساله به گفته متخصصان، مصرف غیرمنطقی و گاه بدون نسخه دارو‌ها است. موضوعی که نه تنها نیاز بیماران واقعی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، بلکه الگوی مصرف دارویی را نیز از مسیر درمانی خارج می‌کند. از آنتی‌بیوتیک‌ها و مسکن‌ها گرفته تا دارو‌هایی مانند متفورمین که گاهی خارج از کاربرد اصلی و برای اهدافی مثل لاغری استفاده می‌شوند، همگی در فهرست دارو‌های پرمصرف در ایران هستند. به گفته متخصصان، این روند علاوه بر احتمال ایجاد عوارض، می‌تواند به تشدید کمبود دارو و اختلال در دسترسی بیماران واقعی منجر شود.

مصرف بی‌رویه و ایجاد مقاومت دارویی

دکتر ایرج خسرونیا، فوق تخصص بیماری‌های گوارش و کبد، رئیس جامعه متخصصین داخلی کشور و عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی در این باره می‌گوید: «در ایران تعداد زیادی از افراد به صورت خودسرانه دارو مصرف می‌کنند. مهم‌ترین آنها مسکن‌ها، آنتی‌بیوتیک‌ها، مکمل‌ها و ویتامین‌ها و حتی برخی دارو‌ها مثل متفورمین هستند. این مشکل به این دلیل ایجاد شده که داروخانه‌ها گاهی بدون نسخه پزشک، دارو را در اختیار افراد قرار می‌دهند و افراد هم برای بیماری‌های مختلف به صورت خودسرانه دارو مصرف می‌کنند.»

این فوق تخصص بیماری‌های گوارش و کبد توضیح می‌دهد: «به عنوان مثال، متفورمین برای لاغری، درمان کیست تخمدان و حتی برای بعضی بیماری‌های کبدی مثل کبد چرب مصرف می‌شود. در حالی که ممکن است در برخی موارد هیچ اثری هم نداشته باشد و حتی باعث ایجاد مقاومت در بدن شود. به طوری که اگر فرد در آینده دچار دیابت شود، ممکن است بدنش به آن دارو پاسخ مناسب ندهد و نیاز به دارو‌های دیگری پیدا کند. این موضوع هم از نظر اقتصادی و سلامتی به خود فرد آسیب می‌زند و هم باعث می‌شود دارو در بازار دچار کمبود شود و در دسترس افرادی که واقعاً به متفورمین نیاز دارند، قرار نگیرد. مخصوصا در شهرستان‌ها.»

دکتر خسرونیا تاکید می‌کند: «لازم است وزارت بهداشت نظارت جدی‌تری داشته باشد و داروخانه‌ها دارو را بدون نسخه پزشک در اختیار بیماران قرار ندهند. البته داروخانه‌ها هم به دلیل مشکلات مالی، بدعهدی بیمه‌ها و تاخیر در پرداخت بدهی داروخانه‌ها، هزینه‌های جاری مثل پرداخت حقوق کارکنان و تأمین دیگر هزینه‌ها به فروش بدون نسخه دارو رو می‌آورند و سختگیری لازم را نمی‌کنند.»

هشدار درباره مصرف خودسرانه مسکن‌ها

این فوق تخصص بیماری‌های گوارش درباره مصرف خودسرانه مسکن‌ها هم هشدار می‌دهد و می‌گوید: «حتی مسکن‌ها مثل دیکلوفناک و ایبوپروفن و استامینوفن هم نباید خودسرانه و مثل نقل و نبات مصرف شوند. این دارو‌ها در بسیاری از موارد، بیشتر عوارض و ضرر و زیان ایجاد می‌کنند تا درمان. اکثر این دارو‌ها باعث خونریزی دستگاه گوارش می‌شوند، روی کلیه‌ها و کبد اثر ناگوار می‌گذارند و باعث عوارض دیگری می‌شوند. خیلی‌ها حتی برای درد‌های شکمی ناشی از مشکلات معده و ورم معده هم از این مسکن‌ها استفاده می‌کنند که این کار می‌تواند وضعیت آنها را بدتر کند و حتی باعث خونریزی شود.»

مصرف بالای استامینوفن در بین ایرانی‌ها

به گفته رئیس جامعه متخصصین داخلی کشور، «آمار مصرف استامینوفن در کشور ما بسیار بالاتر از تمام دنیاست. خیلی از افراد تا مختصری سردرد یا بدن‌درد می‌گیرند، می‌روند سراغ استامینوفن. درحالی‌که برای سردرد جزئی نباید سراغ مسکن رفت. توصیه می‌شود این دارو‌ها تنها در موارد ضروری که تحمل درد در شرایط طبیعی امکان‌پذیر نیست و با تجویز پزشک مصرف شوند.»

توصیه اکید این پزشک این است که «افرادی که دچار بیماری‌های کلیوی، ناراحتی کبدی یا مشکلات گوارشی مثل سابقه خونریزی معده، زخم معده، زخم اثنی‌عشر یا التهاب معده هستند، باید حتما از مصرف خودسرانه این دارو‌ها خودداری کنند. هرچند این موضوع در کشور ما رعایت نمی‌شود و افراد دچار عوارض مصرف هم می‌شوند.»

این ۳ قلم، پرمصرف‌ترین دارو‌ها در ایران هستند

به گفته دکتر هادی احمدی، عضو هیات مدیره انجمن علمی داروسازان ایران هم سال‌ها موضوع مصرف خودسرانه و خارج از توصیه‌های بالینی مطرح است و خوددرمانی در کشور ما همیشه یک معضل بوده است.

او تاکید می‌کند: «آنتی‌بیوتیک‌ها، مسکن‌ها و دارو‌های حوزه اعصاب و روان به ترتیب پرمصرف‌ترین دارو‌ها در ایران هستند که خیلی از آنها بدون نسخه از داروخانه‌ها تهیه می‌شوند. آنتی‌بیوتیک‌هایی مثل آموکسی‌سیلین و سفکسیم خیلی وقت‌ها بدون تجویز پزشک مصرف می‌شوند.»

عضو هیات مدیره انجمن علمی داروسازان ایران می‌گوید: ما از نظر مصرف سرانه آنتی‌بیوتیک‌ها در رتبه سوم جهانی هستیم. با وجود افزایش قیمت‌ها در کشور، قیمت دارو‌ها در مقایسه با کشور‌های همجوار همچنان ارزان‌تر است. در بسیاری موارد دارو‌ها بدون نسخه تهیه می‌شوند یا حتی نسخه‌سازی می‌شود.»

احمدی درباره عوارض این دارو‌ها هم بیان می‌کند: «آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند بدن فرد را دچار مقاومت دارویی کنند و عوارض اصلی دارو‌های حوزه روان هم بیشتر وابستگی است. خیلی از افراد این دارو‌ها را خودسرانه مصرف می‌کنند و به آن وابسته می‌شوند و بعد دیگر به دوز‌های قبلی جواب نمی‌دهند و مجبور می‌شوند دوز را بالاتر ببرند. مثلا ممکن است مصرف آلپرازولام فردی به حدود ۳۰ عدد در روز برسد، اما اثربخشی اولیه را نداشته باشد. در مجموع، مهم‌ترین مشکل این نوع دارو‌ها وابستگی و اعتیاد دارویی است.»