رقابت هوش مصنوعی با کشاورزی در شمال چین بالا گرفت

به گزارش مجله خبری نگار، اولان‌قاب در شمال چین، سال‌ها یکی از مراکز مهم کشاورزی این کشور بوده و تولید سالانه سیب‌زمینی آن به حدود چهار میلیون تن می‌رسد؛ رقمی که نزدیک به پنج درصد از کل تولید چین را تشکیل می‌دهد. اما طی دو سال گذشته، توسعه مراکز داده بخشی از زمین‌های کشاورزی این شهر را به زیرساخت‌های مورد نیاز صنعت هوش مصنوعی تبدیل کرده است.

این تغییر در روستای شنگ‌جیایینگ، واقع در حاشیه منطقه شهری جینینگ، به‌روشنی دیده می‌شود؛ جایی که توسعه‌دهندگان برای ساخت مراکز داده به سراغ ساکنان رفتند. یکی از کشاورزان محلی بیش از ۲۰۰ هزار یوان، معادل حدود ۳۰ هزار دلار، غرامت دریافت کرد تا حدود ۰.۷ هکتار از زمین کشاورزی بیش از ۱.۳ هکتاری خود را برای اجرای این پروژه‌ها واگذار کند. او اکنون تنها در زمینی به مساحت حدود ۶۷۰ مترمربع سیب‌زمینی می‌کارد و بخش عمده زمین باقی‌مانده را به دیگر کشاورزان اجاره داده است.

بر اساس گزارش خبرگزاری شینهوا، اولان‌قاب تاکنون ۱۰۹ پروژه مرکز محاسباتی را به ثبت رسانده و تا اوت، بیش از ۹۰ درصد ظرفیت محاسباتی این شهر به فعالیت‌های مرتبط با هوش مصنوعی اختصاص داشته است. این شهر بخشی از راهبرد ملی چین با عنوان «داده در شرق، محاسبه در غرب» است که با هدف انتقال بخشی از بار پردازشی مناطق توسعه‌یافته شرقی به مناطق غربی و دارای زمین و منابع انرژی بیشتر اجرا می‌شود.

نزدیکی اولان‌قاب به پکن، ظرفیت بالای انرژی بادی و خورشیدی مغولستان داخلی و آب‌وهوای خنک این منطقه، از عوامل اصلی جذب سرمایه‌گذاری در آن به شمار می‌روند. شرکت‌هایی مانند هواوی، علی‌بابا و اپل نیز در منطقه توسعه فناوری پیشرفته چاهار این شهر تأسیسات داده دارند. شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، ۱۶ اکتبر از این منطقه بازدید کرد و در جریان توضیحات مربوط به توسعه زیرساخت‌های محاسباتی سبز، بر هماهنگی بیشتر میان زیرساخت‌های محاسباتی، برق و منابع آب تاکید گذاشت.

رونق ساخت‌وساز علاوه بر جذب سرمایه‌گذاری، فرصت‌هایی برای کسب‌وکار‌های محلی ایجاد کرده است. رستوران‌های موقت و فروشندگان مواد غذایی در اطراف کارگاه‌های ساخت مراکز داده فعالیت می‌کنند و برخی از ساکنان نیز در این پروژه‌ها مشغول به کار شده‌اند. در مقابل، گسترش ساخت‌وساز فضای در دسترس برای کشاورزی و چرای دام را کاهش داده است.

توسعه این صنعت در منطقه‌ای که سابقه طولانی خشکسالی دارد، پرسش‌هایی درباره پایداری مصرف آب ایجاد کرده است. بر اساس اطلاعات مقام‌های هواشناسی، خشکسالی در ژوئن ۲۰۱۱ بیش از ۲۳ هزار کیلومترمربع از اراضی اولان‌قاب را تحت تاثیر قرار داد و حدود ۱۵ هزار نفر در منطقه چاهار راست میانه با دشواری دسترسی به آب آشامیدنی مواجه شدند.

هرچند زیرساخت‌های آبرسانی در سال‌های اخیر بهبود یافته، خشکسالی همچنان یکی از مشکلات کشاورزی منطقه است. مقام‌های محلی در سال ۲۰۲۴ نیز از برنامه سرمایه‌گذاری ۱۷۰ میلیون یوانی در طرح‌های آبرسانی روستایی، از جمله ایجاد منابع اضطراری آب و ارتقای سامانه‌های کوچک آب‌رسانی مشترک، خبر دادند.

با این حال، بر اساس آمار اداره آب شهر، شرکت‌های فعال در حوزه کلان‌داده در سال ۲۰۲۵ حدود یک میلیون و ۵۴۰ هزار مترمکعب آب مصرف کردند که تنها ۰.۳۳ درصد از کل مصرف آب اولان‌قاب بود.

بخشی از این میزان مصرف پایین به استفاده از فناوری‌های خنک‌کننده و شرایط اقلیمی منطقه مربوط است. شرکت یوکلاد در مرکز داده خود از سامانه‌های خنک‌کننده مبتنی بر هوا و مدار‌های آب سرد استفاده می‌کند و اعلام کرده است این روش در مقایسه با شیوه‌های متعارف، مصرف آب را حدود ۹۲ درصد کاهش می‌دهد. در بخش عمده سال نیز دمای پایین هوا امکان استفاده از هوای بیرون برای دفع گرمای سرور‌ها را فراهم می‌کند.

با این حال، افزایش قدرت سرور‌های هوش مصنوعی نیاز به خنک‌سازی پیشرفته‌تر را افزایش داده و شرکت‌ها به‌تدریج به استفاده از سامانه‌های خنک‌کننده مایع روی آورده‌اند. کارشناسان هشدار می‌دهند اگر ظرفیت مراکز داده و مصرف برق سریع‌تر از بهبود بهره‌وری افزایش یابد، مجموع مصرف آب نیز ممکن است بیشتر شود.

ژونگ شیفا، دانشیار دانشکده علوم و مهندسی محیط‌زیست دانشگاه تونگ‌جی، معتقد است مزیت آب‌وهوای خنک و فناوری‌های کم‌مصرف باید با داده‌های عملیاتی پروژه‌های مشخص و شرایط منابع آبی منطقه سنجیده شود. به گفته او، بررسی پایداری این صنعت به اطلاعاتی درباره مصرف آب در دوره‌های اوج فعالیت، منابع تامین آن و مجموع نیاز مراکز داده موجود و در دست ساخت نیاز دارد.

پیامد‌های این تحول تنها به کشاورزی محدود نمانده و دامداران محلی را نیز تحت تاثیر قرار داده است. یک دامدار ۵۰ ساله که حدود ۴۰ راس گوسفند نگهداری می‌کند، اکنون در کنار یکی از سایت‌های بزرگ ساخت مراکز داده از گله خود مراقبت می‌کند؛ زمینی که به گفته او پیش‌تر مرتعی باز برای چرای دام بود.

با پیشروی ساخت‌وساز در زمین‌های اطراف، فضای در دسترس برای نگهداری و چرای گوسفندان کاهش یافته است. با وجود این، این دامدار تاکنون با کمبود جدی آب مواجه نشده و برخی از بستگانش نیز در جریان رونق ساخت‌وساز فرصت‌های شغلی پیدا کرده‌اند.

توسعه اولان‌قاب به‌عنوان قطب محاسباتی چین، در کنار فرصت‌های اقتصادی و زیرساختی، معیشت کشاورزان و دامداران را دستخوش تغییر کرده است. با توجه به سابقه خشکسالی منطقه، میزان مصرف آب و توان منابع محلی برای پاسخ‌گویی به نیاز‌های آینده، از عوامل تعیین‌کننده در پایداری این روند خواهد بود.