رژیم بودویگ؛ از ادعای درمان سرطان تا واقعیت‌های پزشکی

به گزارش مجله خبری نگار، اما بین «سالم بودن بعضی مواد غذایی» و «درمان سرطان» فاصله زیادی وجود دارد. در این مطلب بررسی می‌کنیم رژیم بودویگ دقیقاً چیست، چه چیز‌هایی در آن خورده می‌شود و مهم‌تر از همه، شواهد علمی درباره اثر آن بر سرطان چه می‌گویند.

رژیم بودویگ چیست؟

رژیم بودویگ یا Budwig Diet یک الگوی غذایی محدودکننده است که در دهه ۱۹۵۰ توسط «یوهانا بودویگ»، شیمیدان و پژوهشگر آلمانی، مطرح شد. ایده اصلی او بر استفاده از چربی‌های غیراشباع موجود در روغن بذر کتان و ترکیب آن با یک ماده پروتئینی مانند پنیر کاتیج استوار بود.

بودویگ اعتقاد داشت که این ترکیب می‌تواند عملکرد سلول‌ها و فرایند‌های مربوط به تنفس سلولی را بهبود دهد و از این طریق در برابر سرطان اثر داشته باشد. با گذشت زمان، این دیدگاه به شکل یک رژیم غذایی کامل درآمد که در کنار روغن کتان و پنیر، مصرف میوه‌ها و سبزیجات را بیشتر و مصرف غذا‌های فرآوری‌شده، قند‌های افزوده و برخی چربی‌ها را محدود می‌کند.

نمونه‌ای از ترکیب پنیر، بذر کتان و مواد غذایی مورد استفاده در رژیم بودویگ.

رژیم بودویگ چگونه شکل گرفت؟

ایده بودویگ در زمانی مطرح شد که شناخت علمی درباره ارتباط تغذیه، چربی‌های غذایی و بیماری سرطان با امروز قابل مقایسه نبود. او نقش اسید‌های چرب غیراشباع را در ساختار غشای سلولی مهم می‌دانست و معتقد بود ترکیب روغن بذر کتان و پنیر می‌تواند شرایط مناسب‌تری برای عملکرد سلول ایجاد کند.

در این نظریه، روغن بذر کتان منبع اسید آلفا لینولنیک یا ALA است و پنیر کاتیج نیز منبع پروتئین محسوب می‌شود. طرفداران رژیم بودویگ این دو ماده را به صورت مخلوط مصرف می‌کنند و آن را بخش اصلی برنامه غذایی می‌دانند.

نکته مهم:این توضیحات درباره نظریه اولیه رژیم بودویگ است و نباید به معنی اثبات علمی آن تلقی شود. شواهد آزمایشگاهی درباره بعضی ترکیبات بذر کتان با اثبات اثر یک رژیم کامل بر سرطان در انسان تفاوت دارد.

در رژیم بودویگ چه می‌خورند؟

مشهورترین بخش رژیم بودویگ ترکیب روغن بذر کتان و پنیر کاتیج است. در برخی نسخه‌ها برای بهتر شدن طعم، مقدار کمی عسل یا میوه نیز به آن اضافه می‌شود. نسخه‌های مختلف این رژیم ممکن است جزئیات متفاوتی داشته باشند و بنابراین یک دستور واحد و استاندارد برای همه افرادی که از عنوان «رژیم بودویگ» استفاده می‌کنند وجود ندارد.

در کنار این ترکیب، مصرف سبزیجات، میوه‌ها، برخی مغزها، دانه‌ها و مواد غذایی کم‌فرآوری‌شده مورد تأکید قرار می‌گیرد. در مقابل، قند افزوده، غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده و برخی چربی‌ها و محصولات گوشتی در بسیاری از نسخه‌های رژیم محدود یا حذف می‌شوند.

میوه و محصولات لبنی در برخی نسخه‌های رژیم بودویگ در کنار روغن بذر کتان استفاده می‌شوند.

مواد غذایی مجاز و محدودشده

گروه غذایی مواد غذایی رایج وضعیت در رژیم بودویگ

روغن‌ها و چربی‌ها روغن بذر کتان ماده اصلی رژیم

لبنیات پنیر کاتیج یا برخی محصولات مشابه در ترکیب اصلی استفاده می‌شود

میوه‌ها توت‌ها، سیب، مرکبات و سایر میوه‌های تازه معمولاً توصیه می‌شوند

سبزیجات سبزیجات تازه و متنوع توصیه می‌شوند

غذا‌های فرآوری‌شده فست‌فود و خوراکی‌های فوق‌فرآوری‌شده محدود یا حذف می‌شوند

قند‌های افزوده شیرینی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین محدود می‌شوند

گوشت‌های فرآوری‌شده سوسیس، کالباس و محصولات مشابه معمولاً حذف یا بسیار محدود می‌شوند

آیا رژیم بودویگ واقعاً سرطان را درمان می‌کند؟

پاسخ کوتاه این است: خیر، تاکنون چنین اثری در مطالعات بالینی معتبر ثابت نشده است. رژیم بودویگ در حال حاضر یک درمان تأییدشده برای سرطان محسوب نمی‌شود و شواهد بالینی کافی برای اینکه بتوان آن را جایگزین جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، درمان هدفمند، ایمنی‌درمانی یا سایر درمان‌های استاندارد دانست وجود ندارد.

مرکز سرطان Memorial Sloan Kettering گزارش می‌کند که مطالعات بالینی برای تعیین اثر رژیم بودویگ انجام نشده و شواهد موجود از استفاده آن برای پیشگیری یا درمان سرطان حمایت نمی‌کند. این مرکز همچنین تأکید می‌کند که محدودیت شدید گروه‌های غذایی می‌تواند خطر کمبود مواد مغذی را افزایش دهد.

مهم‌ترین نکته این مقاله:اگر فردی به سرطان مبتلاست، کنار گذاشتن درمان پزشکی و جایگزین کردن آن با رژیم بودویگ می‌تواند خطرناک باشد. رژیم غذایی می‌تواند بخشی از مراقبت تغذیه‌ای بیمار باشد، اما نباید جای درمانی را که توسط تیم پزشکی تعیین شده بگیرد.

نقش بذر کتان در رژیم بودویگ

بذر کتان از نظر تغذیه‌ای ماده جالبی است و با رژیم بودویگ ارتباط نزدیکی دارد. این دانه حاوی اسید چرب ALA، فیبر و ترکیباتی مانند لیگنان‌هاست. به همین دلیل، مصرف متعادل آن می‌تواند بخشی از یک رژیم غذایی متنوع و سالم باشد.

برخی مطالعات درباره ترکیبات موجود در بذر کتان، به‌خصوص لیگنان‌ها و اسید‌های چرب آن، نتایج امیدوارکننده‌ای در زمینه‌های مختلف سلامت نشان داده‌اند. با این حال، نباید نتیجه مطالعات آزمایشگاهی یا حیوانی را مستقیماً به درمان سرطان در انسان تعمیم داد.

بذر کتان منبع ALA، فیبر و لیگنان است و ماده اصلی روغن مورد استفاده در رژیم بودویگ محسوب می‌شود.

تفاوت مهم را فراموش نکنید:اینکه بذر کتان یک ماده غذایی مغذی است، به این معنی نیست که «رژیم بودویگ» به عنوان یک روش درمان سرطان اثبات شده است. درباره این دو موضوع باید جداگانه قضاوت کرد.

عوارض و خطرات رژیم بودویگ

مشکل اصلی رژیم بودویگ فقط ادعای درمان سرطان نیست؛ محدودیت‌های غذایی آن هم می‌تواند برای بعضی افراد دردسرساز شود. حذف تعداد زیادی از گروه‌های غذایی بدون برنامه‌ریزی می‌تواند دریافت پروتئین، ویتامین‌ها، مواد معدنی و انرژی مورد نیاز بدن را کاهش دهد؛ موضوعی که برای فرد مبتلا به سرطان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

از طرف دیگر، مصرف زیاد بذر کتان یا روغن آن ممکن است در برخی افراد باعث ناراحتی‌های گوارشی مانند نفخ، دل‌درد یا تغییر اجابت مزاج شود. درباره مکمل‌ها و مقادیر بالای روغن بذر کتان نیز باید شرایط فرد، دارو‌های مصرفی و احتمال تداخل‌ها در نظر گرفته شود.

ترکیب روغن و پنیر، بخش شناخته‌شده رژیم بودویگ است؛ اما اثر درمانی آن بر سرطان اثبات نشده است.

چه کسانی باید بیشتر احتیاط کنند؟

افرادی که تحت شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی هستند.

افرادی که به دلیل سرطان دچار کاهش وزن یا سوءتغذیه شده‌اند.

افرادی که دارو‌های مختلف مصرف می‌کنند و احتمال تداخل غذایی یا دارویی وجود دارد.

افرادی که مشکلات گوارشی یا حساسیت غذایی دارند.

افرادی که قصد دارند درمان اصلی سرطان را به طور کامل کنار بگذارند.

برای بیماران سرطانی:بهتر است هر نوع رژیم محدودکننده با اطلاع پزشک یا متخصص تغذیه آشنا با شرایط بیمار انجام شود. نیاز‌های تغذیه‌ای فرد مبتلا به سرطان با یک فرد سالم یکسان نیست و کاهش وزن ناخواسته می‌تواند مسئله مهمی باشد.

آیا بخش سالم رژیم بودویگ قابل استفاده است؟

اگر بخش‌های سالم این رژیم را جدا کنیم، افزایش مصرف سبزیجات و میوه‌ها، کاهش غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده و توجه بیشتر به کیفیت چربی‌های غذایی می‌تواند با اصول یک تغذیه سالم هم‌راستا باشد. بذر کتان نیز می‌تواند در حد متعادل در برنامه غذایی بعضی افراد قرار بگیرد.

اما این موضوع به معنی تأیید کل پروتکل بودویگ نیست. در واقع می‌توان از مواد غذایی مفید این رژیم در قالب یک برنامه غذایی متعادل استفاده کرد، بدون اینکه ادعای درمان سرطان را به آن نسبت دهیم.

جمع‌بندی؛ بودویگ را جدی بگیریم یا نه؟

رژیم بودویگ یک رژیم قدیمی مبتنی بر روغن بذر کتان، پنیر کاتیج، میوه‌ها و سبزیجات است که از دهه ۱۹۵۰ با ادعای کمک به مقابله با سرطان شناخته شده است. با این حال، شواهد علمی کافی برای اثبات درمان سرطان با این رژیم وجود ندارد.

بذر کتان به عنوان یک ماده غذایی دارای فیبر، ALA و لیگنان‌ها ارزش تغذیه‌ای دارد، اما این مسئله را نباید با اثر ضدسرطانی قطعی یک رژیم غذایی اشتباه گرفت. اگر هدف، تغذیه بهتر در دوران بیماری است، انتخاب یک برنامه متعادل و متناسب با شرایط بیمار بسیار منطقی‌تر از حذف گسترده گروه‌های غذایی است؛ بنابراین رژیم بودویگ را می‌توان به عنوان یک رویکرد تغذیه‌ای تاریخی و بحث‌برانگیز شناخت، اما نباید آن را درمان قطعی یا جایگزین درمان پزشکی سرطان دانست. 

منبع: ایرانی ناب