تندیس گاندی در تهران رونمایی شد؛ پیام صلح مردی که جهان را تغییر داد

به گزارش مجله خبری نگار، مراسم بزرگداشت سالروز تولد مهاتما گاندی، رهبر مبارزه با استعمار هندوستان که با عنوان گاندی جایانتی شناخته می‌شود، جمعه دهم مهر ماه در مرکز فرهنگی هند در تهران (سوامی ویوکاناندا) برگزار شد.

مراسم با رونمایی از تندیس مهاتما گاندی آغاز شد.

ویشوش نگی سفیر هندوستان در ایران، در مراسم گاندی جایانتی، ضمن خوشامدگویی به مهمانان گفت: امروز گرد هم آمده‌ایم تا در صد و پنجاه و هفتمین سالگرد تولد مهاتما گاندی، پدر ملت هند، یاد او را گرامی بداریم. دوم اکتبر (دهم مهر) تنها یک روز تعطیل ملی در هند نیست؛ این روز در سراسر جهان نیز به‌عنوان روز بین‌المللی عدم خشونت سازمان ملل متحد گرامی داشته می‌شود. این معنای دوگانه، جوهره این روز است: ادای احترام به یک انسان و یادآوری روشی که هنوز برای جهانی گرفتار تفرقه، سخنی برای گفتن دارد.

وی با بیان زندگی گاندی، اظهار داشت: گاندی در ۲ اکتبر ۱۸۶۹ در شهر کوچک پوربندر در هند به دنیا آمد. در لندن حقوق خواند، در آفریقای جنوبی راه و بیان سیاسی خود را یافت و سپس بازگشت تا مبارزه برای آزادی هند را با ابزار‌هایی رهبری کند که در نگاه نخست، در برابر عظمت آن امپراتوری که با آن روبه‌رو بود، بیش از حد ساده به نظر می‌رسیدند. ابزار‌های او حقیقت، عدم خشونت، انضباط فردی و مقاومت مدنی مردمی بودند.

سفیر هندوستان با اشاره به سخنان گاندی، ادامه داد: سخنان او همچنان از بیشتر شعار‌های روزگار ما نافذترند: «خودت همان تغییری باش که می‌خواهی در جهان ببینی.»، «چشم در برابر چشم، سرانجام تمام جهان را نابینا می‌کند.»، «عدم خشونت، بزرگ‌ترین نیرویی است که بشر در اختیار دارد.» در سال ۲۰۲۶، این سخنان اهمیت دارند، زیرا جهان هنوز وسوسه می‌شود راه دیگری را در پیش بگیرد: خشونت بدون همدلی، شتاب بدون تأمل و قدرت بدون خویشتن‌داری.

وی از مخاطبان دعوت کرد که این روز را به ارزیابی خود بپردازند و گفت: بیایید نگذاریم این روز بزرگداشت به اهدای گل و دو دقیقه سکوت محدود شود. بگذاریم فرصتی برای یک خودارزیابی کوتاه باشد: آیا وقتی راست‌گویی برایم هزینه دارد، باز هم حقیقت را می‌گویم؟، آیا با کسانی که قدرت کمتری دارند، همان‌گونه رفتار می‌کنم که با صاحبان قدرت بیشتر؟، آیا آنچه را استفاده می‌کنم تمیز نگه می‌دارم، کمتر هدر می‌دهم و از انتقال نفرتی که به ارث برده‌ام، خودداری می‌کنم؟

نگی از خودگذشتگی گاندی را یکی از فضیلت‌های او دانست و اظهار کرد: برای مهاتما گاندی، روحیه خدمت و ازخودگذشتگی، کلید رهبری بود. برای آنکه روحیه خدمت در عمل تحقق یابد، باید بر مسئولیت‌ها و وظایف خود تأکید کنیم، نه بر حقوقمان. مهاتما گاندی از ما نخواست که قدیس شویم. او از ما خواست که اندکی بیش از دیروز، در پایبندی به اصول خود ثبات داشته باشیم. در این گاندی جایانتی، یاد مردی را گرامی می‌داریم که ثابت کرد شجاعت اخلاقی می‌تواند مسیر تاریخ را تغییر دهد.

سفیر هند با اشاره به پیام نارندرا مودی، نخست وزیر هند، بیان داشت: پیام نخست‌وزیر هند به جهان، مبنی بر اینکه «عصر امروز، عصر جنگ نیست»، بیانگر تعهد پایدار هند به این منش گاندی است؛ این باور که اختلاف‌ها در نهایت باید از طریق گفت‌و‌گو و دیپلماسی حل شوند و صلح باید همچنان هدف مشترک بشریت باقی بماند و شاید هیچ جایی معنادارتر از ایران برای تأمل در بُعد تمدنی این پیام نباشد. هند و ایران وارث دو تمدن کهن هستند که مسیرهایشان طی هزاران سال با یکدیگر تلاقی داشته است. زبان، ادبیات، فلسفه، هنر و رفت‌وآمد مردم و اندیشه‌ها به روابط ما غنا بخشیده‌اند. زبان فارسی در هند خانه‌ای یافت، همان‌گونه که داستان‌ها و سنت‌های فلسفی هند به جهان فارسی‌زبان راه یافتند. در طول قرن‌ها، تمدن‌های ما تنها با یکدیگر روبه‌رو نشدند، بلکه با یکدیگر گفت‌و‌گو کردند.

وی گفت: ارج‌گذاری به گاندی در سیمای شهر تهران دیده می‌شود. خیابان گاندی، همراه با بیمارستان گاندی و دیگر مؤسساتی که نام او را بر خود دارند، گاندی را به نامی آشنا در این شهر تبدیل کرده‌اند. برای یک هندی که در تهران قدم می‌زند و با نام مهاتما گاندی روبه‌رو می‌شود، این نشانه‌ای کوچک، اما عمیقاً معنادار از پیوند‌های محبتی است که مردم دو کشور را به هم متصل می‌کند. امروز، با رونمایی از تندیس مهاتما گاندی، نماد دیگری به این رابطه پایدار افزوده شده است. باشد که این تندیس نمادی از دوستی هند و ایران، از دو تمدن کهنی که در طول قرن‌ها با یکدیگر گفت‌و‌گو کرده‌اند و از امید مشترک ما به جهانی باشد که در آن گفت‌و‌گو بر رویارویی، شفقت بر نفرت، درک متقابل بر پیش‌داوری و صلح بر خشونت غلبه کند.

زندگی گاندی برای همه انسان‌ها، درسی اخلاقی است

مازیار مظفری فلارتی، استاد گروه مطالعات هند دانشگاه تهران، در سخنرانی خود به زبان انگلیسی، با اشاره به پیوند‌های تاریخی و فرهنگی ایران و هند گفت: ایرانیان و هندی‌ها را مردمانی جدا از یکدیگر نمی‌دانم و این دو ملت را اعضای یک خانواده می‌دانم؛ از این رو، گردهمایی برای بزرگداشت گاندی را می‌توان نوعی گردهمایی خانوادگی دانست.

وی افزود: سخن گفتن درباره گاندی دشوار است، زیرا زندگی او ابعاد متنوعی دارد و از زندگی شخصی و اجتماعی تا فعالیت‌های سیاسی، سفر به آفریقای جنوبی و مبارزه برای استقلال را دربرمی‌گیرد. گاندی شخصیتی یک‌بعدی نبود و هر بخش از زندگی او، از سبک زندگی و اندیشه‌ها تا فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی، می‌تواند درسی برای ما داشته باشد.

مظفری با اشاره به بازتاب اندیشه گاندی در ایران اظهار کرد: جلال آل‌احمد گاندی را در چارچوب استعمار و مدرنیته استعماری مورد توجه قرار داد و علی شریعتی نیز بر جنبه‌های معنوی شخصیت او، اصلاح دینی و اجتماعی و مفهوم عدم خشونت تأکید داشت. امام خمینی نیز در سخنان و دیدار‌های خود با شخصیت‌های هندی، مبارزه مردم ایران را از برخی جهات با مبارزه گاندی مقایسه کرده و بر رنج و دشواری‌های مسیر آزادی تأکید داشت. همچنین در سخنان آیت‌الله خامنه‌ای درباره هند و کشمیر نیز مفاهیمی مانند رنج، آزادی و استقلال مورد توجه قرار گرفته است.

این استاد دانشگاه با اشاره به تجربه شخصی خود از مطالعه گاندی گفت: علاقه من به گاندی پس از مطالعه اسناد تاریخی در آرشیو دانشگاه ملی استرالیا عمیق‌تر شده است؛ به‌ویژه اسنادی که به جواهر لعل نهرو و دیگر شخصیت‌های هند مربوط می‌شد و از علاقه گاندی به زبان فارسی و شعر فارسی حکایت داشت.

وی افزود: سفر‌های گاندی به اجمیر شریف و توجه او به این زیارتگاه نیز برایم جالب بود. در این مکان، نوشته‌ای درباره امام حسین (ع) وجود دارد و گاندی نیز در موارد مختلف به امام حسین (ع) اشاره کرده است. این موضوع نشان می‌دهد که گاندی در جست‌وجوی الگو‌های اخلاقی و انسانی، به سنت‌ها و شخصیت‌های مختلف توجه داشته است.

فلارتی با اشاره به تأثیر جهانی گاندی گفت: فارغ از طبقه اجتماعی، کاست، دین و آیین، می‌توان صداقت و نگاه انسانی گاندی را درک کرد و از زندگی او آموخت. زندگی گاندی برای همه انسان‌ها یک فرایند یادگیری و درسی اخلاقی است.

وی در پایان با اشاره به دعای صلح منسوب به گاندی اظهار کرد: پیام این دعا بر پیوند انسان‌ها، عشق، دوستی، شناخت دیگری و همکاری برای رسیدن به وحدت و صلح استوار است و این مفاهیم همچنان برای جامعه انسانی اهمیت دارند.

گاندی هنوز در میان ما زنده است

حجت‌الله جوانی، استاد دانشگاه الزهرا، با طرح این پرسش که چرا پس از گذشت دهه‌ها همچنان باید درباره گاندی سخن بگوییم، گفت: پاسخ را باید در پیام زندگی او جست‌و‌جو کرد؛ زیرا زندگی گاندی خود پیام اوست.

وی افزود: اندیشه گاندی را می‌توان در چارچوب اصول اخلاق جهانی بررسی کرد؛ اصولی که بر صلح میان ملت‌ها، صلح میان ادیان و گفت‌و‌گو میان پیروان ادیان استوار است.

جوانی با اشاره به اصول اخلاق جهانی اظهار کرد: کرامت انسان، برابری همه انسان‌ها، عدم خشونت، مدارا، عدالت و پایبندی به قوانین از جمله اصولی هستند که می‌توان در این چارچوب مورد توجه قرار داد. همه انسان‌ها فارغ از رنگ پوست، دین و نژاد از کرامت و ارزش برابر برخوردارند و هیچ‌کس نباید از این اصل مستثنی شود.

این استاد دانشگاه با اشاره به مفهوم «آهیمسا» گفت: عدم خشونت در سنت فکری هند ریشه‌ای تاریخی دارد و گاندی این اصل را به یک شیوه عملی برای مبارزه اجتماعی و سیاسی تبدیل کرد. یکی از مهم‌ترین درس‌های گاندی این است که تغییر جهان باید از تغییر خود انسان آغاز شود و نباید منتظر تغییر دولت، جامعه یا جهان بمانیم.

وی بر توجه گاندی به برابری زنان و مردان تأکید کرد و گفت: گاندی معتقد بود زنان باید از فرصت و جایگاه برابر برخوردار باشند و بتوانند در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی حضور داشته باشند.

جوانی با اشاره به قانون‌مداری و مدارا در اندیشه گاندی افزود: او حتی در مبارزه با بی‌عدالتی نیز مسئولیت اخلاقی اعمال خود را می‌پذیرفت و در مواجهه با مخالفان و دشمنان نیز بر اعتدال، تحمل و رعایت اصول اخلاقی تأکید داشت. گاندی نشان داد که مبارزه برای آزادی می‌تواند بدون توسل به خشونت دنبال شود و اندیشه او پس از خود نیز بر افراد و جنبش‌های مختلف در جهان تأثیر گذاشت.

ارتباط فرهنگی ایران و هند، پیوندی دیرینه است

علیرضا رزاقی، دانشیار دانشکده حفاظت و مرمت دانشگاه هنر ایران و مدیر مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان، با اشاره به سابقه تاریخی روابط ایران و هند گفت: پیوند‌های تاریخی و فرهنگی میان اقوام هند و ایرانی موجب نزدیکی این دو تمدن شده و اسطوره‌های مشترک، ارتباط شهر سوخته با دره پنجاب، کتیبه‌های هخامنشی در دره سند، ترجمه آثاری مانند «کلیله و دمنه»، حضور هندیان در جندی‌شاپور و مهاجرت پارسیان به هند از نمونه‌های این ارتباطات در دوره پیش از اسلام است.

وی افزود: این روابط پس از اسلام نیز ادامه پیدا کرد و در حوزه‌هایی مانند معماری، شعر، نقاشی، خوشنویسی، موسیقی و هنر‌های سنتی آثار متعددی از ارتباط فرهنگی و هنری ایران و هند شکل گرفت.

رزاقی با اشاره به مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان اظهار کرد: بخشی از این پیوند تاریخی را می‌توان در آثار موجود در کاخ گلستان مشاهده کرد؛ از جمله آثار و ظروف جواهرنشان ساخت هند، تصاویر پادشاهان گورکانی، مبلمان مشبک کشمیر، آلبوم‌های تصاویر شهر‌های هند و آثار مرتبط با فرهنگ و هنر این کشور.

وی ادامه داد: در مجموعه کاخ گلستان آثاری مانند مجموعه‌های خطی و چاپی مرتبط با هند و ایران، اشیای اهدایی مربوط به دوره قاجار، تصاویر شهر‌ها و بنا‌های هند و حتی مجسمه کوچکی از گاندی از جنس عاج نگهداری می‌شود که بخشی از ارتباط فرهنگی و هنری ایران و هند را نشان می‌دهد.

رزاقی با اشاره به همزمانی تاریخی زندگی گاندی با تحولات ایران گفت: تولد گاندی با دوره سلطنت ناصرالدین شاه قاجار همزمان بود. حضور او در آفریقای جنوبی و مواجهه با تبعیض علیه هندی‌ها نیز با مقطعی از تاریخ ایران و ترور ناصرالدین شاه همزمان شد.

وی افزود: در سال‌هایی که گاندی در آفریقای جنوبی مبارزه مبتنی بر مقاومت بدون خشونت را دنبال می‌کرد، انقلاب مشروطه در ایران شکل گرفت و فرمان مشروطیت صادر شد. در ادامه نیز همزمان با تحولات سیاسی و اجتماعی ایران در دوره محمدعلی شاه و احمدشاه قاجار، گاندی به تدریج به یکی از رهبران شناخته‌شده جنبش استقلال‌طلبانه هند تبدیل شد.

وی در پایان گفت: مقایسه این دو تجربه تاریخی نشان می‌دهد که ایران و هند در دوره‌ای همزمان با تحولات مهم سیاسی و اجتماعی قرار داشتند و گاندی در همان سال‌ها رهبری یکی از مهم‌ترین جنبش‌های استقلال‌طلبانه قرن بیستم را بر عهده داشت.

جهان به پیام صلح گاندی گوش بسپارد

حامد جوانی، شهردار منطقه ۳ تهران، با تبریک زادروز مهاتما گاندی گفت: گاندی شخصیتی بزرگ و تأثیرگذار بود و حضور او در تاریخ هند نقطه عطفی در این کشور ایجاد کرد.

وی افزود: یکی از جملات گاندی که برای من ماندگار شده، تأکید او بر بخشش و رها کردن کینه است و در سخنان او درباره شناخت خدا نیز بر پرهیز از خشونت تأکید شده است.

شهردار منطقه ۳ تهران اظهار کرد: صمیمانه آرزو می‌کنم در همه کشور‌های جهان آرامش، صلح و امنیت برقرار باشد. ایران و هند از گذشته روابط و دوستی عمیقی در حوزه‌های مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی داشته‌اند.

وی با قدردانی از هند و هندیان گفت: از همراهی مردم هند با ایران در دوره‌های دشوار تشکر می‌کنم و امیدوارم شرایط سختی که در ایران ایجاد شده هرچه سریع‌تر پایان یابد و صلح و امنیت برقرار شود.

جوانی در پایان تأکید کرد: باید امیدوار باشیم در هیچ نقطه‌ای از جهان شاهد ظلم، تجاوز و خشونت نباشیم و پیام گاندی درباره پرهیز از خشونت و توجه به محرومان و مردم مورد توجه قرار گیرد.

در بخشی از این رویداد فیلمی از زندگی مهاتما گاندی منتشر شد و گروهی از دانش‌آموزان مدرسه هندی در تهران به همراه سیتارنوازی و دف نوازی امیرحسین علی‌پناه به اجرای موسیقی پرداخت.

در پایان نیز از سخنرانان نشست تقدیر شد.