محمدحسین مهدویان با اثر جدیدش خشم این نویسنده ترکی را برانگیخته کرد!

به گزارش مجله خبری نگار،مهدویان سال‌ها پیش اعتراض محمود حسینی‌زاد، نویسنده «بیست زخم کاری» را نیز در طول اقتباس از این رمان برای ساخت سریال «زخم کاری» برانگیخته بود.

بهمن ۱۳۹۴، در سی‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر اتفاقی رخ داد که در تاریخ ۳۴ ساله این رویداد یگانه بود؛ نام محمدحسین مهدویان کارگردان «ایستاده در غبار» با دریافت سیمرغ بلورین «بهترین فیلم»، برای اولین بار در تاریخ جشنواره فیلم فجر به‌عنوان فیلمسازی به ثبت رسید که با اولین ساخته‌اش موفق به کسب این جایزه شد. همچنین سعید روستایی، دیگر کارگردان فیلم اولی، با «ابد و یک روز» که در ۱۲ رشته نامزد بود موفق به دریافت ۹ سیمرغ بلورین شد و بیشترین تعداد جایزه را در طول یک دوره جشنواره فیلم فجر به خود اختصاص داد.

مسیری که با «ایستاده در غبار» آغاز شد

سعید روستایی (۱۳۶۸) و محمدحسین مهدویان (۱۳۶۰) اگرچه شروع درخشش‌شان در رویدادی مشترک؛ سی‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر بود، اما در ادامه دو مسیر کاملا متفاوت را پیمودند. «ایستاده در غبار» (سال ساخت ۱۳۹۳- نخستین نمایش در جشنواره فیلم فجر سال ۱۳۹۴)؛ نخستین فیلم سینمایی بلند مهدویان بود. او پس از ساخت مستندهایی، چون سریال ۱۰ قسمتی «آخرین روز‌های زمستان» (۱۳۹۱- پرتره سرلشکر حسن باقری از شبکه یک) در «ایستاده در غبار» به داستان زندگی یکی از فرماندهان جنگ به نام حاج احمد متوسلیان پرداخت. نسخه سریالی این فیلم سینمایی تیر ۱۳۹۶ در شش قسمت از شبکه یک پخش شد.

«ماجرای نیمروز»؛ دومین فیلم بلند سینمایی مهدویان سال ۱۳۹۵ اکران شد. موضوع فیلم این بار ترور‌های سال ۱۳۶۰ سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در ایران و اتفاقات بعد از عزل ابوالحسن بنی‌صدر بود. «ماجرای نیمروز» در سی‌وپنجمین دوره جشنواره فیلم فجر برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم جشنواره، بهترین فیلم از نگاه ملی و بهترین فیلم از نگاه تماشاگران شد. یکسال بعد، در تاریخ ۲۳ اسفند ۱۳۹۶ سومین فیلم سینمایی مهدویان؛ «لاتاری» روی پرده رفت. «لاتاری» برخلاف فیلم‌های قبلی مهدویان یک درام اجتماعی عاشقانه بود. به گفته سیدمحمود رضوی طرح اولیه داستان این فیلم از ترانه «مسلخ» (دوبی) از علی‌اکبر یاقی‌تبار با صدای محسن چاوشی گرفته شده بود. «لاتاری» عنوان پرمخاطب‌ترین فیلم سی‌وششمین جشنواره فیلم فجر را به خود اختصاص داد و به عنوان سومین فیلم پرفروش غیرکمدی در تاریخ سینمای ایران و پرمخاطب‌ترین فیلم اکران نوروزی ۱۳۹۷ معرفی شد. مهدویان در سال ۱۳۹۶ دوباره گریزی به مستندسازی زد و «ترور سرچشمه» (بازخوانی ترور آیت‌الله سیدمحمد حسینی بهشتی در شامگاه یک‌شنبه ۷ تیر ۱۳۶۰ در بمب‌گذاری در دفتر حزب جمهوری اسلامی) را ساخت که سال ۱۳۹۷ به نمایش درآمد.

«ماجرای نیمروز؛ رد خون»، دنباله فیلم سینمایی «ماجرای نیمروز» مهدویان بود که ساخت آن سال ۱۳۹۷ به اتمام رسید و به عنوان یکی از فیلم‌های اکران سال ۱۳۹۸ به سینما‌ها راه یافت. این فیلم اولین بار در سی‌وهفتمین جشنواره فیلم فجر اکران شد و با نامزدی در ۱۲ رشته، سه سیمرغ بلورین به دست آورد. ماجرای این فیلم به اتفاقات پس از پایان جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۶۷ و عملیات مرصاد برمی‌گشت. فیلم بعدی مهدویان «درخت گردو» (۱۳۹۸) با موضوع بمیاران شیمیایی سردشت با نامزدی در ۱۱ رشته برای دریافت سیمرغ بلورین سی‌وهشتمین جشنواره فیلم فجر، دو سیمرغ بهترین کارگردانی و بهترین بازیگر مرد نقش اصلی را به دست آورد.

چرخش از درام‌های سیاسی- اجتماعی به سوی کمدی و شبکه نمایش خانگی

یک سال بعد (۱۳۹۹) مهدویان از درام‌های سیاسی- اجتماعی به سمت اثری کمدی چرخید. فیلم سینمایی «شیشلیک» را محمدحسین مهدویان براساس فیلمنامه‌ای از امیرمهدی ژوله کارگردانی کرد و بازیگران اصلی آن رضا عطاران و پژمان جمشیدی بودند اولین تجربه این فیلمساز در حوزه سینمای کمدی، اگرچه در سی‌ونهمین جشنواره فیلم فجر نمایش داده شد، اما هیچ‌گاه پروانه نمایش اکران عمومی نگرفت. با ورود به ۱۴۰۰ مسیری تازه در کارنامه محمدحسین مهدویان آغاز شد. او با نخستین فصل از سریال اقتباسی «زخم کاری» (براساس رمان «بیست زخم کاری» نوشته محمود حسینی‌زاد- نشر چشمه) شروع جذابی در شبکه نمایش خانگی داشت. هرچند با «زخم کاری: بازگشت»، «زخم کاری: انتقام» و «زخم کاری: مجازات» افتی چشمگیر را تجربه کرد.

محمود حسینی‌زاد- عکس از امیر جدیدی

محمود حسینی‌زاد که طبق گفته خودش «تقریباً از سال ۷۹ یا ۸۰ شروع به نوشتن فیلمنامه «بیست زخم کاری» براساس اقتباسی آزاد از «مکبثِ» شکسپیر» کرده بود، این اثر را حدود سال‌های ۸۲-۸۱ به پایان رساند. فیلمنامه «بیست زخم کاری» در خانواده‌ای حاجی‌بازاری و در فضایی کمدی می‌گذشت، اما حسینی‌زاد در ادامه به این دلیل که احساس کرد از ایده اصلی اثر شکسپیر فاصله گرفته است، شیوه کار را تغییر داد. فیلمنامه که تمام شد از یکی، دو نفر ازجمله زنده‌یاد زاون قوکاسیان، منتقد و صاحب‌نظر سینمای ایران خواست که آن را بخواند. قوکاسیان در ابتدای دهه ۸۰، فیلمنامه حسینی‌زاد را به چند نفر نشان داد، اما امکان تبدیلش به اثر سینمایی به وجود نیامد. آن‌چه مانع این اتفاق شد -طوری که زاون قوکاسیان آن زمان به حسینی‌زاد گفت- مخارج ساخت بود. برای همین حسینی‌زاد تصمیم گرفت فیلمنامه «بیست زخم کاری» را به رمان تبدیل کنم. رمانی با حدود ۱۴۰ صحنه و بسیار نزدیک به ساختار فیلمنامه‌ای که آن هم از ۱۴۰ سکانس شکل گرفته بود. این رمان سال ۱۳۸۴ برای کسب مجوز ابتدا از طرف نشر «آگاه»، بعد «افق» و بعد هم «چشمه» به وزارت ارشاد ارائه شد که در دو نشر اول، موفق به گرفتن مجوز نشد و با بازشدن راهی و صحبتی که انجام شد، «چشمه» پس از حدود ۱۰ سال موفق به کسب مجوز شد و سرانجام «بیست زخم کاری» در سال ۱۳۹۵ و پس از انتظاری ۱۰ ساله به بازار نشر آمد. (از گفت‌وگوی محمود حسینی‌زاد با روزنامه «هم‌میهن» در مصاحبه‌ای با تیتر «رمان مُثله شد» ۱۳ آذر ۱۴۰۲)

اگرچه فیلم سینمایی بعدی مهدویان؛ اثر پلیسی- معمایی «مرد بازنده» (۱۴۰۰) تبدیل به اثری شاخص نشد، اما او در کنار کارگردانی، عملی ساختن یکی از تصمیمات سال‌های اخیرش؛ طراحی پروژه‌های سینمایی و شبکه نمایش خانگی را ادامه داد. این مسیر با سریال «سقوط» به کارگردانی سجاد پهلوان‌زاده (۱۴۰۱) شروع شد و با فیلم سینمایی «کت چرمی» به کارگردانی حسین میرزامحمدی (چهل‌ویکمین جشنواره فیلم فجر- ۱۴۰۱) و سریال «حیثیت گمشده» به کارگردانی سجاد پهلوان‌زاده (۱۴۰۲) و «محکوم» به کارگردانی سیامک مردانه (۱۴۰۴) ادامه پیدا کرد. مهدویان سال پیش «نیم‌شب» را با موضوع جنگ ۱۲ روزه به چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر رساند و از ابتدای سال ۱۴۰۵ شاهد اکران عمومی آن شد. او در جنگ ۴۰ روزه در قامت طراح به سراغ پروژه «اهل ایران» رفت که توسط کارگردانان مختلف به‌سرانجام رسید. «کلاغ» (۱۴۰۴)؛ تازه‌ترین سریال شبکه نمایش خانگی مهدویان در یک فصل و ۱۱ قسمت بود که براساس اطلاعات درج شده در تیتراژ آن فیلمنامه‌اش با اقتباس از مان «مه و شب» احمت اومیت (Ahmet Ümit) نویسنده متولد ترکیه توسط محمدحسین مهدویان و عباس ریاحی نوشته شده و توسط مهدویان کارگردانی شده بود.

روایتی از عشق، خیانت، وجدان، قدرت و تاریکی‌های پنهان دولت و جامعه

احمت اومیت (Ahmet Ümit) نویسنده، متولد سال ۱۹۶۰ در غازی عینتاب یا قاضی آنتپ (ششمین شهر بزرگ ترکیه)، نخستین مجموعه اشعارش را در سال ۱۹۸۹ با عنوان «Sokağın Zulası» (مخفیگاه خیابان) و نخستین مجموعه داستان کوتاهش را در سال ۱۹۹۲ با عنوان «Çıplak Ayaklıydı Gece» (پابرهنه در شب) منتشر کرد. رمان «مه و شب» که در سال ۱۹۹۶ منتشر شد، یکی از مهم‌ترین آثار پلیسی ـ سیاسی ادبیات معاصر ترکیه به شمار می‌رود و بسیاری از منتقدان و کارشناسان، آن را نقطه عطفی در کارنامه اومیت می‌دانند. این رمان فقط یک داستان جنایی نیست بلکه روایتی است از عشق، خیانت، وجدان، قدرت و تاریکی‌های پنهان دولت و جامعه. قهرمان داستان، «سدات»، مأمور سازمان اطلاعات ترکیه است. او مردی میانسال، متأهل و گرفتار بحران‌های شخصی و حرفه‌ای است که با دختری جوان به نام «مینه» رابطه‌ای عاشقانه دارد. وقتی مینه ناگهان ناپدید می‌شود، جست‌وجوی سدات برای یافتن او آغاز می‌شود؛ جست‌وجویی که به‌تدریج از یک ماجرای عاشقانه فراتر می‌رود و او را به شبکه‌ای از توطئه‌ها، عملیات مخفی، قتل‌های ثبت‌نشده و مناسبات تاریک قدرت می‌رساند. در «مه و شب»، ناپدید شدن مینه تنها یک رویداد نیست، زخمی است که هرچه داستان جلوتر می‌رود عمیق‌تر می‌شود. مخاطب در آغاز می‌خواهد سرنوشت یکی از کاراکتر‌ها را بداند، اما به تدریج درمی‌یابد که موضوع اصلی رمان خودِ مینه نیست. او بهانه‌ای است برای کاوش در ذهن مردی که سال‌ها در دستگاه امنیتی کار کرده، دستور گرفته، دستور داده و اکنون ناچار است با گذشته خود روبه‌رو شود. به همین دلیل، جست‌وجوی بیرونی با جست‌وجویی درونی گره می‌خورد و کشش داستان از همین نقطه نیرو می‌گیرد. (خبرگزاری کتاب ایران -ایبنا- در مطلبی با تیتر «ردپای احمت اومیت در «کلاغ» مهدویان» - ۲۴ خرداد ۱۴۰۵)

درج عبارت صریح «با نگاهی به رمان «مه و شب» اثر احمت اومیت» در تیتراژ سریال «کلاغ» اگرچه می‌توانست نشانه‌ای از این باشد که پلتفرم‌های شبکه نمایش خانگی بیش از گذشته به ظرفیت‌های اقتباس به ویژه اقتباس از ادبیات داستانی سایر کشور‌ها توجه می‌کنند، اما از همان آغاز خطری بالقوه را نیز به دنبال داشت؛ این خطر که مهدویان آن‌چه را با «بیست زخم کاری» کرد با «مه و شب» نیز کند. با پخش «کلاغ» جدا از انتقاداتی که به شیوه برخورد مهدویان با این رمان وارد شد ازجمله این که؛ «متن را از چندصدایی به تک‌صدایی، از ابهام به سوءظن و از پرسش به گزاره تبدیل کرده است»، روز شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ خبری دیگر نیز آمد. ظاهرا احمت اومیت از مورد اقتباس قرار گرفتن رمانش بی‌خبر بوده و پس از اطلاع از موضوع ساخت سریال «کلاغ» براساس رمان «مه و شب» از طریق بولتن فرهنگی سفارت ترکیه با انتشار ویدئویی در صفحه اینستاگرامش از قصد خود برای طرح شکایت و پیگری قانونی کپی‌رایت اثرش خبر داده است.