دانشمندان در مورد تأثیر رژیم غذایی بر آهن اضافی بحث کرده‌اند

به گزارش مجله خبری نگار، چای و قهوه‌ای که همراه با وعده‌های غذایی مصرف می‌شوند، می‌توانند جذب آهن غیرهِم را کاهش دهند، در حالی که گوشت قرمز، مکمل‌های آهن و ویتامین C می‌توانند جذب آن را افزایش دهند. رژیم غذایی می‌تواند درمان اضافه بار آهن را تکمیل کند، اما هنوز هیچ مدرکی وجود ندارد که تغییرات غذایی بتواند نیاز به حجامت یا دارو‌ها را از بین ببرد. این مطلب  توسط Medical Xpress با استناد به مروری که در مجله Nutrition Reviews منتشر شده است، گزارش شده است.

چرا آهن اضافی خطرناک است؟

توصیه‌های غذایی اغلب به کمبود آهن اشاره می‌کنند که می‌تواند منجر به کم‌خونی، ضعف و سلامت ضعیف شود. با این حال، تجمع بیش از حد آهن نیز خطری برای سلامتی محسوب می‌شود.

اضافه بار آهن زمانی ایجاد می‌شود که آهن به تدریج در بدن تجمع یافته و در بافت‌ها رسوب کند. کبد، قلب و لوزالمعده اولین اندام‌هایی هستند که تحت تأثیر قرار می‌گیرند. قرار گرفتن طولانی مدت در معرض آهن اضافی می‌تواند باعث ایجاد زخم در کبد، اختلال در توانایی قلب در پمپاژ خون و اختلال در کنترل گلوکز شود و خطر ابتلا به دیابت را افزایش دهد.

دانشمندان اضافه بار آهن را به اولیه و ثانویه تقسیم می‌کنند. اضافه بار آهن اولیه با صفات ارثی مرتبط است که باعث می‌شود بدن آهن بیشتری از آنچه نیاز دارد از غذا جذب کند. شایع‌ترین شکل آن هموکروماتوز ارثی است. این گونه‌های ژنتیکی به ویژه در افراد با تبار اروپای شمالی رایج است.

بدن سطح آهن را عمدتاً از طریق جذب روده‌ای تنظیم می‌کند و فاقد مکانیسم کاملی برای حذف فعال آهن اضافی است. بنابراین، درمان اصلی هموکروماتوز ارثی همچنان فلبوتومی است - برداشت منظم و درمانی مقدار مشخصی از خون. بدن همراه با گلبول‌های قرمز خون، آهن را از دست می‌دهد، سپس از ذخایر انباشته شده برای تشکیل سلول‌های خونی جدید استفاده می‌کند.

اضافه بار ثانویه آهن می‌تواند نتیجه بیماری یا درمان باشد. این عارضه به ویژه در بیمارانی که نیاز به تزریق خون مکرر دارند، ایجاد می‌شود. هر عمل جراحی، آهن اضافی را وارد بدن می‌کند که می‌تواند به مرور زمان در اندام‌ها تجمع یابد.

این عارضه، به عنوان مثال، در تالاسمی، گروهی از اختلالات ارثی که تشکیل هموگلوبین را مختل می‌کنند، رخ می‌دهد. برخی از بیماران مبتلا به تالاسمی مرتباً نیاز به تزریق خون دارند. علاوه بر این، خود این بیماری می‌تواند جذب آهن از غذا را افزایش دهد.

آنچه نویسندگان این بررسی مطالعه کردند

متخصصان ۴۰ منبع در مورد تغذیه، نوشیدنی‌ها و مکمل‌های غذایی را برای بررسی میزان آهن اضافی مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند. این مطالعه شامل ۳۸ مقاله علمی داوری‌شده توسط متخصصان و دو منبع از منابع به اصطلاح خاکستری - مطالبی که در مجلات علمی سنتی منتشر نمی‌شوند - بود.

دانشمندان اثرات پلی‌فنول‌ها، ویتامین‌ها، مواد معدنی، الکل، غذا‌های خاص و تغییرات رژیم غذایی را بررسی کردند. نتایج نشان داد که رژیم غذایی می‌تواند میزان جذب آهن را تغییر دهد. با این حال، فواید عملی رژیم غذایی تا حد زیادی به علت تجمع بیش از حد آهن بستگی دارد.

در هموکروماتوز ارثی، کاهش جذب آهن از غذا می‌تواند از نظر تئوری تجمع بیشتر آن را کند کند. در اضافه بار ثانویه ناشی از تزریق منظم خون، اکثر آهن اضافی مستقیماً از خون اهداکننده می‌آید. محدودیت‌های غذایی در این شرایط نمی‌تواند علت اصلی این اختلال را برطرف کند.

نویسندگان این مطالعه را به عنوان یک بررسی جامع به جای یک متاآنالیز توصیف کردند. هدف آن جمع‌آوری و سیستماتیک کردن داده‌های موجود بود، اما محققان نتایج عددی را تجمیع نکردند یا اثر کلی رژیم غذایی را محاسبه نکردند. کیفیت هر منبع نیز با استفاده از یک سیستم رسمی و یکسان ارزیابی نشد.

چای چه تاثیری بر جذب آهن دارد؟

جالب‌ترین نتایج برای چای به دست آمد. این چای حاوی پلی‌فنول‌ها است - ترکیبات گیاهی که می‌توانند به آهن غیر هِم متصل شوند و مانع جذب آن در روده شوند.

آهن به دو شکل اصلی در غذا وجود دارد. آهن هِم عمدتاً در گوشت، مرغ و ماهی یافت می‌شود و نسبتاً به راحتی توسط بدن جذب می‌شود. آهن غیر هِم در غذا‌های گیاهی، غذا‌های غنی شده و برخی مکمل‌ها یافت می‌شود. جذب آن بیشتر به ترکیب غذا‌هایی که در یک وعده غذایی مصرف می‌شوند بستگی دارد.

یک مطالعه بالینی کوچک شامل ۱۸ نفر مبتلا به هموکروماتوز ارثی بود. دانشمندان دریافتند که مصرف چای سیاه همراه با وعده‌های غذایی، جذب آهن را کاهش می‌دهد. از شرکت‌کنندگان خواسته شد که با هر وعده غذایی چای یا آب بنوشند. در طول سال بعد، افراد گروه چای تقریباً یک سوم کمتر ذخیره آهن داشتند. با این حال، تفاوت بین گروه‌ها از نظر آماری معنی‌دار نبود، به این معنی که محققان نتوانستند احتمال شانس را رد کنند.

یک مطالعه متقاطع بعدی شامل ۱۴ بزرگسال بود. هر کدام در زمان‌های مختلف، هم مکمل فعال و هم کپسول غیرفعال دریافت کردند. محصول مورد مطالعه حاوی عصاره چای سیاه، کاکائو و آب انگور بود. این مکمل، جذب آهن غیر هِم را از یک وعده غذایی واحد تقریباً ۴۰٪ کاهش داد. با این حال، این مطالعه فقط اثر کوتاه‌مدت را ارزیابی کرد و مشخص نکرد که آیا تجمع آهن در بدن با استفاده طولانی‌مدت کاهش می‌یابد یا خیر.

نوشیدنی‌های داغ با افزایش خطر ابتلا به سرطان مری مرتبط هستند

آیا قهوه می‌تواند کمک کند؟

قهوه همچنین حاوی پلی فنول است و می‌تواند جذب آهن غیر هِم را هنگام مصرف همراه با غذا کاهش دهد. با این حال، چای در افرادی که دچار اضافه بار آهن هستند، بهتر مورد مطالعه قرار گرفته است.

زمان مصرف بسیار مهم است. پلی فنول‌ها باید همزمان با آهن در سیستم گوارش وجود داشته باشند تا به آن متصل شوند و جذب آن را محدود کنند. نوشیدن چای یا قهوه جدا از غذا ممکن است اثر کمتری داشته باشد.

این در درجه اول به آهن غیر هِم اشاره دارد. نوشیدنی‌ها آهن موجود در گوشت قرمز و سایر منابع آهن هِم را به طور کامل خنثی نمی‌کنند.

دانشمندان همچنین توصیه می‌کنند که از نوشیدن بیش از حد چای یا قهوه خودداری کنید. این نوشیدنی‌ها ممکن است به دلیل کافئین، اختلالات دستگاه گوارش، اختلالات خواب یا سایر شرایط برای برخی افراد نامناسب باشند.

چرا توصیه می‌شود مصرف گوشت قرمز را محدود کنید؟

آهن هِم که در گوشت، مرغ و ماهی یافت می‌شود، نسبت به آهن غیر هِم، جذب بهتری دارد. به همین دلیل، ممکن است به افراد مبتلا به هموکروماتوز ارثی توصیه شود که مصرف گوشت قرمز خود را کاهش دهند.

گوشت اندام‌های داخلی بدن، به ویژه جگر، سرشار از آهن هستند. مصرف منظم این غذا‌ها می‌تواند میزان جذب آهن در بدن را افزایش دهد.

با این حال، محققان توصیه نمی‌کنند که همه افراد مبتلا به هموکروماتوز کاملاً از مصرف گوشت خودداری کنند. رژیم غذایی باید متعادل باقی بماند و پروتئین، ویتامین‌ها و سایر مواد مغذی ضروری را برای بدن فراهم کند. میزان محدودیت‌ها به نتایج آزمایش، شدت احتقان، وضعیت کبد و درمان تجویز شده بستگی دارد.

علاوه بر این، به طور کلی به افرادی که دچار اضافه وزن ناشی از آهن هستند توصیه می‌شود که از مصرف مکمل‌های آهن و مولتی‌ویتامین‌ها مگر با تجویز پزشک خودداری کنند. در بریتانیا، به بیماران مبتلا به هموکروماتوز نیز توصیه می‌شود از مصرف غذا‌هایی که به طور خاص با آهن غنی شده‌اند، از جمله برخی غلات صبحانه، خودداری کنند.

چرا مصرف بی‌رویه ویتامین C خطرناک است؟

ویتامین C جذب آهن غیر هِم را افزایش می‌دهد. بنابراین، معمولاً به بیماران مبتلا به هموکروماتوز ارثی توصیه می‌شود از مصرف مکمل‌های با دوز بالا خودداری کنند، مگر اینکه پزشک تجویز کرده باشد.

با این حال، توصیه نمی‌شود که مصرف میوه‌ها و سبزیجات معمولی را ممنوع کنید. آنها حاوی فیبر، آنتی‌اکسیدان‌ها و سایر مواد مفید هستند، اما میزان ویتامین C موجود در آنها به طور کلی به طور قابل توجهی کمتر از مکمل‌های غلیظ است.

توصیه‌ها ممکن است برای بیماران مبتلا به بتا تالاسمی وابسته به تزریق خون متفاوت باشد. برخی از آنها با وجود اضافه بار آهن، دچار کمبود ویتامین C می‌شوند. در چنین مواردی، پزشک ممکن است دوز کمی را همراه با برخی از شلاته‌کننده‌های آهن یا پس از تأیید آزمایشگاهی کمبود تجویز کند.

مصرف خودسرانه مکمل‌ها می‌تواند خطرناک باشد. در صورت مصرف بیش از حد، ویتامین C می‌تواند میزان آهن واکنش‌پذیر در خون را افزایش دهد که می‌تواند به سلول‌ها و بافت‌ها آسیب برساند.

بنابراین، وجود آهن اضافی مانع از کمبود سایر مواد مغذی نمی‌شود. بنابراین، توصیه‌های کلی موجود در اینترنت را نمی‌توان به طور خودکار برای همه بیماران مبتلا به هموکروماتوز یا تالاسمی اعمال کرد.

چرا صدف خام برای هموکروماتوز خطرناک است؟

یک توصیه جداگانه در مورد غذا‌های دریایی خام و نیم‌پز، به ویژه صدف و سایر دوکفه‌ای‌ها، اعمال می‌شود. آنها ممکن است حاوی باکتری ویبریو باشند که در آب‌های ساحلی رایج است.

در بیشتر افراد، عفونتی که آنها ایجاد می‌کنند محدود به علائم گوارشی است. با این حال، با تجمع بیش از حد آهن، باکتری‌ها می‌توانند سریع‌تر تکثیر شوند و بیماری می‌تواند بسیار شدیدتر شود، حتی وارد جریان خون شده و منجر به سپسیس شود.

به همین دلیل، موسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی ایالات متحده توصیه می‌کند که افراد مبتلا به هموکروماتوز از خوردن صدف خام یا نیم‌پز خودداری کنند. این معیار ارتباطی با میزان آهن موجود در غذا‌های دریایی ندارد، بلکه بیشتر به افزایش آسیب‌پذیری بیماران در برابر عفونت مربوط می‌شود.

چرا هنوز هیچ رژیم غذایی واحدی وجود ندارد؟

نتایج این بررسی از وجود یک «رژیم غذایی سرشار از آهن» جهانی پشتیبانی نمی‌کند. مطالعات مورد بررسی از نظر تشخیص، ترکیب شرکت‌کنندگان، مدت زمان و محصولات مورد مطالعه متفاوت بودند. بسیاری از آنها در گروه‌های کوچک انجام شدند و فقط جذب آهن کوتاه‌مدت یا تغییرات در پارامتر‌های آزمایشگاهی را ارزیابی کردند.

دانشمندان به ندرت، پیامد‌های واقعاً مهم بلندمدت - میزان آسیب اندام، نیاز به فلبوتومی، دوز‌های کیلیت و کیفیت زندگی بیماران - را مطالعه کرده‌اند. هنوز نمی‌توان تأیید کرد که تغییرات رژیم غذایی به طور قابل اعتمادی دفعات فلبوتومی درمانی را کاهش می‌دهد یا امکان کاهش دوز‌های دارو را فراهم می‌کند. برای تعیین این موضوع، آزمایش‌های بالینی بزرگتر و طولانی‌تر مورد نیاز است.

علاوه بر این، محدودیت‌های بیش از حد می‌تواند به رژیم غذایی نامتعادل منجر شود. حذف کامل گوشت، میوه‌ها، سبزیجات یا سایر گروه‌های غذایی اصلی بدون تجویز پزشکی می‌تواند منجر به کمبود پروتئین، ویتامین و مواد معدنی شود.

چگونه تغذیه می‌تواند مکمل درمان باشد

برای هموکروماتوز ارثی، متخصصان ممکن است توصیه کنند از مصرف مکمل‌های آهن و ویتامین C بدون نسخه، محدود کردن مصرف مکرر گوشت قرمز و الکل و نوشیدن چای یا قهوه همراه با وعده‌های غذایی خودداری شود تا جذب آهن غیرهِم کاهش یابد.

در موارد تزریق بیش از حد خون، توصیه‌ها باید تعداد تزریق‌ها، رژیم کیلیت و کمبود‌های احتمالی ویتامین و مواد معدنی را در نظر بگیرند. محدودیت‌هایی که ممکن است برای فرد مبتلا به هموکروماتوز ارثی مناسب باشد، ممکن است برای بیمار مبتلا به تالاسمی مفید نباشد.

نویسنده مقاله، متخصص تغذیه، الکساندرا کرمونا، تأکید کرد که هرگونه تغییر در رژیم غذایی و مکمل‌ها باید با پزشک یا متخصص تغذیه بالینی در میان گذاشته شود.

او در پایان گفت: «تغذیه می‌تواند از درمان پشتیبانی کند، اما نمی‌تواند به طور ایمن جایگزین آن شود.»