آقای رئیس‌جمهور! مشکل آمریکا فقط بمب اتم ایرانی‌ست؟

به گزارش مجله خبری نگار، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور کشورمان روز گذشته در سی‌وسومین همایش سالانه سیاست‌های پولی و ارزی گفت دولت موظف است به هر شکل ممکن از معیشت مردم حفاظت کند و اجازه ندهد مردم گرفتار شوند. ایستادگی دولت در شرایط خطیر فعلی و با وجود تمام چالش‌هایی که از روز‌های نخست آغاز به کار دولت پیش آمد، قابل‌تقدیر است. پزشکیان اصل مسئله را که معیشت مردم است به‌خوبی درک کرده و پای حل آن ایستاده است، اما نکته مهم این است که راه‌حل او همان خطای بزرگ محاسباتی است که پیش‌ازاین هم برخی دولتمردان گرفتارش شدند و مخاطرات بزرگی را به جان کشور انداختند: «آنچه آمریکا مطالبه می‌کند، این است که ایران بمب اتم نسازد. این سخن تازه‌ای نیست و می‌توانیم به‌صورت مکتوب نیز اعلام کنیم که قصد ساخت بمب نداریم.» این ساده‌سازانه‌ترین تعریفی است که می‌توان از دشمنی چنددهه‌ای آمریکا با ایران داشت. پزشکیان البته خودش می‌گوید: «مقام معظم رهبری شهید پیش‌ازاین اعلام کرده‌اند که ایران به دنبال ساخت بمب نیست و ما نیز بار‌ها این موضوع را اعلام کرده‌ایم»؛ اما بااین‌حال همچنان مسئله آمریکا با ایران را در حد هسته‌ای تقلیل می‌دهد. اینجا مسائل مهمی مطرح می‌شود. آقای رئیس‌جمهور، ما در دوره ریاست‌جمهوری حسن روحانی، سایت‌های هسته‌ای را برچیدیم و سانتریفیوژ‌ها را انبار کردیم. اطمینان از این محکم‌تر؟ پاسخ آمریکا چه بود؟ خروج از توافق، فشار بیشتر و ترور دانشمندان.

آقای رئیس، مگر قبلاً اطمینان نداده بودیم؟

در میان کشور‌های عضو پیمان منع گسترش سلاح هسته‌ای، هیچ کشوری به اندازه ایران طبق پروتکل‌ها و حتی بیشتر از آن پیش نرفته است. ایران در طول دو دهه گذشته برای نشان دادن ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای خود، مجموعه‌ای از گام‌های فنی و دیپلماتیک را برداشته است که از اوایل دهه هشتاد با امضای اعلامیه تهران و پذیرش داوطلبانه تعلیق غنی‌سازی و اجرای پروتکل الحاقی برای نظارت‌های گسترده‌تر آغاز شد. در ادامه این مسیر و با هدف اعتمادسازی بیشتر، ایران در توافق موقت ژنو گام‌های جدی‌تری برداشت و غنی‌سازی ۲۰ درصدی را که مایه نگرانی طرف مقابل بود متوقف کرد و تمام ذخایر موجود آن را یا رقیق کرد و یا به شکلی درآورد که دیگر قابلیت بازگشت سریع به چرخه نظامی را نداشته باشد.

همچنین فعالیت‌های غنی‌سازی در تأسیسات فردو را متوقف و تعداد دستگاه‌های فعال در نطنز را به‌شدت محدود کرد. با نهایی‌شدن توافق برجام، این محدودیت‌ها بسیار سنگین‌تر شد؛ به‌طوری‌که ایران پذیرفت سطح غنی‌سازی خود را برای ۱۵ سال تنها در حد ۳.۶۷ درصد نگه دارد و میزان ذخیره مواد خود را از چندین تن به تنها ۳۰۰ کیلوگرم کاهش دهد. در همین راستا، بخش بزرگی از سانتریفیوژ‌های خود را برچید و تنها از مدل‌های قدیمی و ابتدایی استفاده کرد. یکی از مهم‌ترین اقدامات ایران در این دوره، بازطراحی کامل رآکتور آب سنگین اراک بود تا اطمینان حاصل شود که هیچ پلوتونیومی با درجه تسلیحاتی در آن تولید نمی‌شود. علاوه بر این، ایران نظارت‌های بی‌سابقه‌ای را پذیرفت که شامل نصب دوربین‌های شبانه‌روزی آژانس، دسترسی بازرسان به زنجیره تأمین قطعات و حتی امکان بازرسی از مکان‌های مشکوک می‌شد. علاوه بر این ایران با پذیرش محدودیت‌های زمانی طولانی‌مدت، عملاً پذیرفت که زمان لازم برای تولید مواد اولیه را از چند هفته به حدود یک سال افزایش دهد تا هرگونه نگرانی از فعالیت‌های پنهانی برطرف شود. در این مسیر، ایران حتی فراتر از بازرسی‌های معمول، اجازه نظارت بر کل چرخه تولید قطعات و معادن اورانیوم را صادر کرد و به سازوکاری تن داد که حتی بازرسی از مکان‌های غیرهسته‌ای مشکوک را تحت شرایطی ممکن می‌ساخت.

پاسخ آمریکا به تعهدات ما؛ ترور و بمباران

در مقابل همه تعهدات عظیمی که ایران تقدیم کرد، ایالات متحده نه‌تنها خصومت‌ها را کنار نگذاشت که راهبرد فشار حداکثری علیه ایران را کلید زد. دونالد ترامپ با ورود به قدرت در سال ۲۰۱۷ (۱۳۹۵) به‌راحتی از توافق برجام خارج شد و تحریم‌هایی که ادعا می‌شد برداشته‌شده، به حالت سابق بازگشت و حتی به وسعت و عمق آن افزوده شد. علاوه بر این، تجربه ترور سردار حاج قاسم سلیمانی در دی ۹۸ و دانشمند شهید، محسن فخری‌زاده در آذر ۹۹، دقیقاً زمانی اتفاق افتاد که ایران تقریباً هیچ برگه تعهدنامه هسته‌ای را خالی از امضا نگذاشته بود. در کنار همه اینها، واشنگتن به همراه متحدان اروپایی‌اش اعتراضات داخلی در ایران را منحرف کرده و با تهییج و تسلیح برخی عناصر داخلی خود، تعداد قابل توجهی از مردم ایران را به خاک و خون کشیدند.

افق نگاه مردم را تخریب نکنید

بزرگ‌ترین ایراد اینکه بگوییم «مطالبه آمریکا از ایران بمب نساختن است»، تخریب افق نگاه مردم است. وقتی این ایده در جامعه ترویج شود که تنها خواسته طرف مقابل این است که ایران به سمت سلاح هسته‌ای نرود، این تصور غلط ایجاد می‌شود که می‌توان صرفاً با دادن یک تعهد مکتوب یا انجام چند اقدام فنی، به‌راحتی با آمریکا به تفاهم رسید و تمام تحریم‌ها را از میان برداشت. این نگاه ساده‌انگارانه، زندگی و روان مردم را بیش از چیزی که الان است، به میز مذاکره گره می‌زند و باعث می‌شود جامعه همواره منتظر یک معجزه دیپلماتیک بماند که در آن با یک امضا، تمام مشکلات اقتصادی حل خواهد شد؛ وضعیتی که حتی می‌تواند محاسبات نظام سیاسی و اقتصادی داخلی را هم برهم بزند و در نهایت وقتی دوباره آمریکای بدعهد زیر میز زد، تمام سیاست‌ها و انگاره‌های مردم نابود شود و احتمالاً به همان اعتراضاتی تبدیل شود که رئیس‌جمهور گفت نسبت به آن نگران است. بنابراین، وقتی افق دید جامعه به این سطح تقلیل یابد که مشکل فقط بمب است، با اولین بدعهدی دشمن، سرمایه اجتماعی و امید مردم به‌شدت آسیب می‌بیند. این رویکرد در واقع نادیده‌گرفتن عمق دشمنی چنددهه‌ای است و باعث می‌شود جامعه در برابر بازی‌های سیاسی و فشار‌های روانی طرف مقابل، آسیب‌پذیرتر از همیشه باشد.

درباره متنی که بند اولش تفسیر و نقض می‌شود خوش‌خیال نباشید

پزشکیان علاوه بر ساده‌سازی مناسبات ایران و آمریکا، این نسخه را درباره متن تفاهم‌نامه نیز پیاده کرده است. او در همین سخنرانی گفت: «مشخص است چه کسانی از این گفت‌و‌گو و مذاکره ناراضی‌اند و این مذاکرات چه دستاورد‌هایی برای مردم و کشور خواهد داشت. آنچه در توافقات نوشته شده، در بخش عمده‌ای از موارد به نفع کشور است.» جمله اول تکرار خطای روحانی در افتادن به ورطه بحث‌وجدل با منتقدان توافق است؛ موضوعی که نه به نفع دولت است و نه با شعار وفاق و وحدت نسبتی دارد. جمله دوم پزشکیان را بند اول تفاهم‌نامه چندین بار تا لحظه تنظیم این متن نقض کرده است. آمریکا طبق بند اول این متن، متعهد شده است که جنگ را در تمام جبهه‌های منطقه از جمله لبنان پایان دهد. بندی که اسرائیلی‌ها چندین بار آن را نقض کرده و صراحتاً اعلام کرده‌اند که تعهدی نسبت به این تفاهم‌نامه ندارند. بخش دیگری از همین بند می‌گوید طرفین باید از تهدید نسبت به یکدیگر خودداری کنند. نقطه اوج نقض این بند آنجا بود که ترامپ عصر روز گذشته هم‌زمان با حضور هیئت‌های مذاکراتی تهران و واشنگتن در ژنو، به تهدید علیه ایران و مذاکره‌کنندگان پرداخت؛ بنابراین خوش‌خیالی نسبت به تفاهمی که یک‌طرفش، فقط بند اول را چندین بار نقض می‌کند، جز ضربه به اعتبار دولت و انسجام مردم چه آورده‌ای می‌تواند داشته باشد؟

منبع: فرهیختگان-علی ملکی