یادداشت| چرا هانتاویروس به صدر خبر‌ها برگشت؟

به گزارش مجله خبری نگار، در روز‌هایی که موج خبر‌ها و روایت‌های پراکنده درباره بیماری هانتاویروس در میان شایعات، تیتر‌های غیررسمی و گاهی تحلیل‌های علمی دست‌به‌دست می‌شود، بیش از هر زمان دیگری نیاز به تفکیک علم از هیجان رسانه‌ای احساس می‌شود.

یادداشت سید مهدی حسینی، کارورز پزشکی دانشگاه علوم‌پزشکی لرستان، تلاشی است برای بازگشت به داده‌های پزشکی و روشن‌کردن این پرسش که هانتاویروس چیست و چرا دوباره درباره آن صحبت می‌شود؟

هانتاویروس‌ها گروهی از ویروس‌ها هستند که به‌طور طبیعی در بدن جوندگان، به‌ویژه موش‌ها، زندگی می‌کنند و چرخه زیستی خود را در همین میزبان‌ها ادامه می‌دهند. این ویروس‌ها برخلاف بیماری‌هایی مانند آنفلوآنزا یا کووید ۱۹، در شرایط معمول از انسان به انسان منتقل نمی‌شوند و همین ویژگی، الگوی انتشار آنها را به‌طور جدی محدود می‌کند. تنها استثنای بسیار نادر در برخی گونه‌ها، به‌خصوص در آمریکای جنوبی، گزارش شده‌است.

مسیر اصلی انتقال زمانی شکل می‌گیرد که انسان به‌طور غیرمستقیم با ترشحات جوندگان آلوده در تماس قرار بگیرد؛ ادرار، مدفوع یا بزاق موش‌ها. زمانی که این ترشحات خشک می‌شوند، به ذرات بسیار ریز تبدیل شده و از طریق تنفس وارد بدن انسان می‌شوند. به‌همین دلیل، فضا‌هایی مانند انبار‌های قدیمی، خانه‌های متروکه، کارگاه‌ها یا محیط‌های روستایی در صورت آلودگی، می‌توانند بستر انتقال باشند.

دوره نهفتگی بیماری معمولاً بین یک تا هشت هفته است و در این بازه، فرد هیچ علامت مشخصی ندارد. شروع بیماری اغلب با نشانه‌هایی غیراختصاصی همراه است؛ تب، سردرد، درد‌های عضلانی، تهوع و گاهی درد شکم. همین شباهت اولیه با بیماری‌های شایع، باعث می‌شود تشخیص در مراحل ابتدایی دشوار باشد و نقش شرح حال دقیق بیمار بسیار پررنگ شود.

اما اهمیت این بیماری زمانی آشکار می‌شود که وارد فاز‌های شدیدتر می‌گردد و به دو سندرم اصلی تبدیل می‌شود. نخست سندرم قلبی‌ریوی هانتاویروس (HCPS) است که بیشتر در قاره آمریکا دیده می‌شود و با تنگی نفس شدید، تجمع مایع در ریه‌ها و در موارد پیشرفته، شوک همراه است.

دوم تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی (HFRS) است که در آسیا و اروپا شایع‌تر بوده و کلیه‌ها و سیستم عروقی را درگیر می‌کند و می‌تواند به نارسایی حاد کلیه منجر شود.

در شرایط فعلی، نکته کلیدی این است که هیچ واکسن تأییدشده عمومی و هیچ درمان ضدویروسی اختصاصی برای هانتاویروس وجود ندارد. بنابراین، محور اصلی مدیریت بیماری بر تشخیص سریع و مراقبت حمایتی در بیمارستان استوار است؛ از حمایت تنفسی و قلبی گرفته تا کنترل عملکرد کلیه‌ها.

از نگاه پیشگیری، که مهم‌ترین ابزار مقابله با این ویروس است، چند اصل ساده، اما حیاتی باید جدی گرفته شود: از جارو کردن خشک فضولات موش باید پرهیز شود، محیط آلوده باید قبل از پاک‌سازی مرطوب و ضدعفونی شود، استفاده از ماسک و دستکش در فضا‌های مشکوک ضروری است و در نهایت باید از ورود جوندگان به محیط زندگی با بستن منافذ و نگهداری صحیح مواد غذایی جلوگیری کرد.

این ویروس بیش از آنکه یک تهدید همه‌گیر باشد، یک هشدار بهداشتی است درباره اینکه بسیاری از خطر‌های سلامت عمومی نه در سطح بحران‌های بزرگ، بلکه در تماس‌های روزمره و نادیده‌گرفته‌شده با محیط اطراف شکل می‌گیرند.