بدون دارو تب کودکانتان را کنترل کنید / علل بروز تب

به گزارش مجله خبری نگار،هیپوتالاموس غده‌ای است در مغز که مانند ترموستات عمل می‌کند. وقتی که کودک تب می‌کند این بخش از مغز برای رساندن بدن به دمای مطلوب پیامی را به سیستم‌های عصبی مخابره می‌کند. تب یکی از علائم شایع در بیماری‌های کودک و عکس العمل سیستم ایمنی بدن او به ویروس یا عفونت است.

تب در کودکان

وقتی بخشی از بدن کودک نادرست عمل میکند کودک تب می‌کند و این یعنی سیستم ایمنی بدن او در برابر بیماری مقاومت کرده است. تب بدن را ترغیب می‌کند که برای مقابله با باکتری‌ها و عفونت، گلبول‌های سفید بیشتری تولید کند. اگر کودک بدن سالمی داشته باشد قادر است تب را تحمل کند و در مدت زمان کمتری سلامتی خود را به دست بیاورد. اما نباید فراموش کرد که کودک در هر سنی که باشد تب ممکن است برای او خطرآفرین باشد و باید مطابق دستور پزشک با آن مقابله نمود. اگر عملکرد مغز کودک طبیعی باشد، تب یک واکنش طبیعی به عفونت است که از آسیب به مغز جلوگیری می‌کند. تنها زمانی که تب بیش از حد باشد احتمال آسیب به مغز وجود دارد، زیرا مغز قادر به تنظیم دمای بدن نیست.

علائم و نشانه‌های تب در کودک:

خستگی و بیحالی چشم ها، برافروختگی صورت و پیشانی و گردن داغ از جمله نشانه‌های تب در کودک است. تب را نباید با بالا رفتن دمای بدن حین دویدن یا بر اثر پوشیدن لباس‌های گرم اشتباه گرفت. آبریزش بینی و دمای کمتر از ۳۸ درجه از نشانه‌های سرماخوردگی در کودک است. اما اگر تب همراه با اسهال یا استفراغ باشد نشان می‌دهد که معده ویروسی شده است. کمبود آب بدن در هنگام تب باعث می‌شود که کودک کمتر از حالت عادی ادرار کند. همچنین هنگام گریه اشکی ندارد یا سطح هوشیاری او افت کرده و سیاهی چشمانش به سمت بالا می‌رود.

از جمله موارد مهم دیگر که اگر همراه تب دیده شد باید سریعا پیگیری شود تنگی نفس، گریه شدید، کبودی‌های بنفش روی پوست کودک، سفت شدن ناحیه گردن، درد شکمی، لب‌ها و ناخن‌های کبود و آبی رنگ است.

دمای طبیعی بدن کودک:

دمای طبیعی بدن کودک ۳۷ درجه سانتیگراد است، اما این درجه به عوامل دیگری مانند سن و فعالیت او نیز بستگی دارد و در نوسان است. همچنین دمای بدن در طول روز متفاوت است، صبح‌ها کمتر و عصر‌ها بیشتر است. دمای نرمال بدن در سنین مختلف متفاوت است. دمای طبیعی بدن نوزاد تا قبل از ۳ ماهگی ۳۸ درجه سانتیگراد است و در نوزاد بین ۳ تا ۶ ماهه اگر این میزان از ۳/۳۸ درجه سانتیگراد عبور کرد باید اقدامات لازم صورت پذیرد. همچنین اگر دمای بدن نوزاد بزرگتر از ۶ ماه از مرز ۴/۳۹ گذشت نیز نیازمند پیگیری است. تب به خصوص در ۲۸ روز ابتدای تولد ممکن است یک هشدار باشد و نیاز به بستری شدن برای انجام آزمایشات بیشتر جهت پی بردن به علت اصلی آن وجود داشته باشد.

روش اندازه گیری دقیق دمای بدن در سنین مختلف:

یک روش ساده و سریع برای تشخیص تب کودک این است که پیشانی او را ببوسیم. اگر احساس حرارت در آن ناحیه کردیم احتمالا کودک تب دارد.

برای اندازه گیری درجه حرارت بدن نوزاد کوچکتر از ۳ ماه بهترین روش، اندازه گیری دمای زیر بغل اوست. این روش در صورتی کارآمد است که دمای اتاقی که نوزاد در آن قرار دارد پایین نباشد. درجه را زیر بغل نوزاد قرار می‌دهیم و یک درجه به دمای به دست آمده اضافه می‌کنیم تا دمای واقعی بدن به دست بیاید.

همچنین می‌توان از راه قرار دادن دماسنج در دهان کودک نیز دمای بدنش را اندازه گیری کرد. این روش برای کودکان بالای ۴ سال مناسب‌تر است. اگر قبل از اندازه گیری چیز گرم یا سرد خورده است بهتر است کمی صبر کنیم.

یک روش دقیق، اما گران اندازه گیری دما از طریق پیشانی است. دماسنج مربوط به آن را بین دو ابرو قرار داده تا در عرض چند ثانیه دمای دقیق بدن کودک ثبت شود.

روش دقیق دیگر که می‌توان برای کودکان تا ۳ سالگی استفاده کرد اندازه گیری مقعدی ست، که صحت آن از بقیه روش‌ها بیشتر است.

روش دیگر از طریق گوش می‌باشد. گوش کودک را به سمت جلو و بالا بکشید و دماسنج را در آن قرار دهید و درجه حرارت بدن او را به دست آورید.

علل به وجود آمدن تب در کودکان:

علت اصلی تب در نوزاد عفونت ویروسی یا باکتریایی ست. از جمله سرماخوردگی و عفونت گوش میانی. همچنین یک سری از بیماری‌های متداول در کودکان مانند سرخک و آبله مرغان نیز با تب همراه است.

کودک با درآوردن دندان دچار تب می‌شود که این امر نیز جای نگرانی ندارد؛ یا بعد از تزریق واکسن که مثل هر داروی دیگری ممکن است با عوامل جانبی مثل تب همراه باشد. پس از تزریق واکسن بدن کودک پادتن جدید می‌سازد و با تب یا کهیر از خود واکنش نشان می‌دهد. پس تب کمتر از ۳۹ درجه بعد از واکسن امری ست طبیعی و عوارض آن نیز خودبخود از بین می‌رود و نیازی به مصرف دارو نیست. قابل ذکر است کمبود میزان آب بدن بر اثر اسهال و استفراغ نیز باعث بروز تب می‌شود.

کودک در حین درآوردن دندان با تورم لثه و حساس شدن آن مواجه می‌شود. این امر نباید باعث تب شدید یا اسهال در او شود؛ و اگر اتفاق افتاد معمولا علت دیگری دارد که باید به پزشک مراجعه کرد.

روش‌های پایین آوردن تب کودک بدون دارو:

اولین اقدام برای کاهش دمای بدن کودک قرار دادن دستمال مرطوب با آب ولرم روی پیشانی اوست که به میزان قابل توجهی در پایین آوردن تب مؤثر است. همین کار را برای زیر بغل و دست و پای او نیز انجام دهید.

شیر مادر به دلیل دارا بودن مواد مغذی بهترین راهکار برای پایین آوردن تب در نوزادان کمتر از ۶ ماه است و سیستم ایمنی بدن او را تقویت می‌کند.

با یک حمام ساده با آب ولرم نیز تب کودک بصورت محسوسی پایین می‌آید و دمای بدن او را تنظیم می‌کند. اگر کودک کمتر از ۶ ماه دارد، ۲ تا ۳ مرتبه در روز با اسفنج خیس او را حمام کنید؛ و اگر بیشتر از ۶ ماهه است به دفعات در طول روز این کار را انجام دهید.

تب باعث از بین رفتن مقدار قابل توجهی از آب بدن می‌شود و سرعت بهبود بیماری را کند می‌کند. با خوراندن مایعات به کودک با میزان کم و دفعات بیشتر، آب از دست رفته بدن او را جبران کنید.

لباسی که به کودک می‌پوشانید نباید باعث گرمای بیشتر بدن او شود. از انداختن پتو یا پوشاندن چند لایه لباس به کودک اجتناب ورزید و اجازه دهیدگردش هوا به بدن او صورت گیرد.

دمای محیطی که کودک تب دار در آن قرار دارد نباید خیلی گرم یا سرد باشد. دمای اتاق نوزاد باید بین ۲۱ تا ۲۳ درجه سانتیگرد باشد. بهتر است بصورت مداوم دمای بدن او اندازه گیری و یادداشت شود و با پزشک او در میان گذاشته شود.

روش پایین آوردن تب کودک بدون دارو

چند نکته مهم در مواجه با تب در کودکان:

کودک تب دار باید بصورت مداوم در حال مراقبت باشد و دمای بدنش مرتب چک شود. از تنها گذاشتن او به مدت طولانی اجتناب کنید.

فاصله زمانی ادرار کودک نباید بیشتر از ۴ ساعت و تیره رنگ باشد.

غذای کودک تب دار باید نرم و دارای فیبر کم باشد. مثل بلغور و جوی دوسر؛ او را به خوراندن غذای جامد مجبور نکنید.

دوز داروی تجویز شده برای کودک را خودسرانه بالا نبرید.

هرگز از آسپرین برای او استفاده نکنید.

محیط اطرافش را آرام نگه دارید تا بتواند استراحت کافی داشته باشد. این امر به پایین آوردن تب او کمک می‌کند.

لباس نخی نازک بهترین گزینه برای بالا نرفتن بیشتر دمای بدن کودک است. تنها یک پارچه نازک برای پوشاندن او در هنگام خواب کافی است.

به هیچ عنوان از الکل برای پایین آوردن تب استفاده نکنید، زیرا از طریق پوست جذب بدن کودک شده و و به یکباره تب او را پایین می‌آورد که خطرناک است.

علت تشنج بر اثر تب:

تب بسیار شدید در بسیاری از کودکان باعث تشنج می‌شود. به این علت که سلول‌های عصبی مغز تحریک پذیرتر می‌شوند. این مساله در تب کمتر از ۴۱ درجه و کودکان کمتر از ۶ سال دیده می‌شود. اما وقتی کودکی در اثر تب دچار تشنج می‌کند ما مطمئن می‌شویم که در آینده هیچ عارضه جدی‌ای در کودک به وجود نخواهد آمد؛ و غیر از تب که باعث تشنج در او شده است هیچ اختلال دیگری مانند کاهش کلسیم و سدیم خون یا مسمومیت دارویی در بدن او وجود ندارد. در واقع معنای تشنج بر اثر تب این است که مغز کودک عفونت نکرده باشد. اگر تشنج در کودک کمتر از ۶ ماه و یا بیشتر از ۶ سال بروز کند دیگر علت تشنج فقط یک تب ساده نیست و باید به دنبال علت اصلی آن بود.

همچنین ممکن است که کودک پس از تزریق واکسن نیز دچار تشنج شود که البته احتمال آن خیلی کم است. در همه‌ی موارد با کاهش تب، تشنج نیز از بین می‌رود.

دارو‌های مفید برای کاهش تب در کودک:

نکته مهم در این رابطه این است که نباید به نوزاد کمتر از دوماه بدون تجویز پزشک داروی تب بر داد. برای کودکان بزرگتر از دو ماه رایج‌ترین و کاربردی‌ترین دارو قطره استامینوفن است. به این صورت که دو برابر وزن کودک به او خورانده می‌شود. مثلا برای کودک شش کیلویی ۱۲ قطره استامینوفن کافی ست. داروی دیگر ایبوپروفن است که برای کودکان بالاتر از ۶ ماه مناسب است و البته نباید بدون تجویز پزشک استفاده شود. تاکید می‌شود که بیشتر از پنج دوز در روز نباید به کودک دارو داد.

همانطور که قبلا هم اشاره شد از آسپرین برای پایین آوردن تب کودک استفاده نکنید، زیرا ممکن است باعث بروز تشنج شود. این دارو معمولا برای افراد بالاتر از ۱۸ سال تجویز می‌شود.

فواید تب!

محققان بر این باورند که تب می‌تواند مفید هم واقع شود، زیرا یک سپر دفاعی در برابر میکروب‌ها و ویروس هاست و باعث از بین رفتن آن‌ها می‌شود. وقتی کودک تب می‌کند یک علامت خوب برای تشخیص عفونت در او به حساب می‌آید که بدون آن، شناسایی عفونت سخت و پیچیده خواهد بود.

منبع: هنر فارسی