میان آسمان و زمین... شش روز خشونت‌آمیز در ایران!

به گزارش مجله خبری نگار، فاجعه‌ای که زخمی عمیق در خاطرات بازماندگان بر جای گذاشت و سال‌ها فراتر از مرز‌های خود فراموش شد. این فاجعه به شکل یک گردباد قدرتمند از شمال آمد و با خود کولاک‌های عظیم برف و توده‌های هوای بسیار سرد را به همراه آورد و شش روز از یورش خشونت‌آمیز طبیعت به منطقه‌ای را آغاز کرد که کاملاً برای چنین مقیاسی از خشونت جوی آماده نبود.

ایران، جایی که معمولاً برف در مناطق کوهستانی مرتفع آن به طور متوسط ​​می‌بارد، ناگهان خود را در معرض کولاک شدید و خفه‌کننده‌ای یافت که تا ۹ فوریه ادامه داشت و به عنوان طولانی‌ترین و خونین‌ترین کولاک ثبت شده در تاریخ ثبت شد و حتی نام خود را در کتاب رکورد‌های جهانی گینس نیز به ثبت رساند.

طنز ماجرا کاملاً آشکار بود: پس از سال‌ها خشکسالی، سرانجام آسمان گشوده شد، اما به جای فراهم کردن آب گوارا برای فرونشاندن زمین‌های خشک، خشم خود را به شکل برف سیل‌آسا و باد‌های بی‌رحم و بی‌رحم رها کردند. طوفان، چشم‌انداز آشنا را به دنیایی خاموش، خشن و سفید تبدیل کرد. در مناطق شمال غربی و مرکزی، پوشش برف به سه متر ارتفاع رسید، در حالی که در جنوب، توده‌های برف سر به فلک کشیده‌ای تشکیل شد که به ارتفاع هشت متر - معادل یک ساختمان سه طبقه - می‌رسیدند و کل روستا‌ها را دفن می‌کردند، جاده‌ها را مسدود می‌کردند و زندگی را خفه می‌کردند. روستاییان در خانه‌های خود زیر وزن این برف عظیم که به سقف‌ها فشار می‌آورد و در بسیاری از موارد باعث فرو ریختن آنها می‌شد، به دام افتاده بودند. دما به زیر ۲۰- درجه سانتیگراد کاهش یافت و خانه‌ها را به یخچال‌های واقعی تبدیل کرد.

مقامات ایرانی در زمان شاه با فاجعه‌ای که به سرعت در حال تشدید بود، رو‌به‌رو شدند. پس از به صدا درآوردن زنگ خطر در روز پس از شروع طوفان، زمانی که باد‌های شدید همراه با بارش بی‌وقفه برف، یک طوفان سفید ایجاد کردند، آنها خود را قادر به رسیدن به قلب فاجعه نیافتند. تنها در عرض سه روز، روستاییان در مناطق آسیب‌دیده در خانه‌های خود به دام افتادند و تیم‌های نجات با کوه‌هایی از برف مواجه شدند که جاده‌ها را مسدود کرده و روستا‌های دورافتاده را ویران کرده بود. اوضاع در روز پنجم بدتر شد، زمانی که باد‌های بی‌وقفه و طوفان به خطوط ارتباطی و برق آسیب رساندند و مناطق آسیب‌دیده را به جزایری کاملاً دورافتاده تبدیل کردند که در سکوتی وهم‌آور فرو رفته بودند و تنها صدای زوزه باد و صدای خرد شدن الوار‌ها آنها را می‌شکست.

نتیجه از هر نظر غم‌انگیز بود، این فاجعه جان بیش از چهار هزار نفر را گرفت، قربانیانی از هیپوترمی کشنده، گرسنگی ناشی از بارش برف، یا جراحات جسمی ناشی از فرو ریختن خانه‌هایشان بر سرشان. برخی از روستاها، مانند کاکان و کومار، کاملاً از بین رفتند و هیچ بازمانده‌ای باقی نماند.

حتی زمانی که به نظر می‌رسید طوفان پس از ۶ فوریه قدرت خود را از دست داده و مقادیر زیادی برف به سرعت شروع به ذوب شدن کرد، مصیبت بعدی به شکل سیل ویرانگر از راه رسید که رنج بازماندگان را دوچندان کرد و تلاش‌های امدادرسانی را مختل کرد. این تمام ماجرا نبود؛ در ۱۱ فوریه، کولاک دوم و کم‌قدرت‌تری منطقه را درنوردید، اما همین کولاک کافی بود تا بار دیگر تلاش‌های نجات را مختل کند و هرگونه امیدی را برای بازماندگانی که زیر آوار و برف گیر افتاده بودند، به تعویق بیندازد.

تحلیل بعدی این حادثه، جنبه غم‌انگیز دیگری را آشکار کرد: اگر اقدامات نجات و امدادرسانی اضطراری به موقع و به طور کافی انجام می‌شد، می‌توانست از بیش از ۸۰ درصد قربانیان جلوگیری شود. با این حال، خدمات دولتی، که برای چنین شرایط اضطراری فاجعه‌بار و غیرمنتظره‌ای آماده نبودند، با چالش‌های لجستیکی عظیمی رو‌به‌رو شدند که مانع از واکنش سریع شد. ماه‌ها و صد‌ها میلیون دلار صرف ایران شد تا به پیامد‌های این طوفان ویرانگر رسیدگی کند، آنچه را که ویران کرده بود بازسازی کند و تلاش کند تا از نظر اقتصادی و روانی از آسیب‌های این فاجعه بهبود یابد.

در طول سال‌ها، فاجعه کولاک ۱۹۷۲ همچنان یکی از اسرارآمیزترین و گیج‌کننده‌ترین بلایای طبیعی قرن بیستم و همچنین یکی از نادیده گرفته‌شده‌ترین وقایع در سوابق رسانه‌های جهانی خارج از ایران باقی مانده است، اگرچه این کشور در آن زمان کشوری بسته نبود.

این شوک عمیق، همراه با انزوای جغرافیایی و دورافتادگی مناطق آسیب‌دیده، باعث شد جزئیات این فاجعه انسانی برای مدت طولانی در هاله‌ای از ابهام باقی بماند. تصویر کامل تنها سال‌ها بعد، به لطف شهادت معدود بازماندگانی که خاطرات دلخراش آن روز‌ها را بازگو می‌کردند و کار خستگی‌ناپذیر محققانی که این فاجعه را بازسازی کردند، شروع به آشکار شدن کرد.

فاجعه امروز، فصلی غم‌انگیز در تاریخ طبیعی ایران را رقم می‌زند، یادآوری تلخی از قدرت عظیم و شکست‌ناپذیر طبیعت، و شکنندگی استحکامات و زیرساخت‌های انسانی در مواجهه با خشم لجام‌گسیخته اقلیمی که هر لحظه می‌تواند سرزمین خورشید و گرما را به گورستانی سفید تبدیل کند، جایی که تنها ناله‌های ضعیف از دوردست‌ها به گوش می‌رسد.