بررسی استفاده از پپتید‌ها در فرآورده‌های پوستی!

به گزارش مجله خبری نگار/وبدا، دکتر «محمدحسین مروت»، عضو هیأت علمی گروه بیوتکنولوژی دارویی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به افزایش توجه پژوهشگران و صنعت داروسازی به پپتید‌ها در سال‌های اخیر، اظهار کرد: پپتید‌ها به دلیل قابلیت بالقوه برای اثرگذاری بر برخی فرآیند‌های سلولی و زیستی، به یکی از حوزه‌های مورد توجه در پژوهش‌های مرتبط با فرآورده‌های پوستی و درموکازمتیک تبدیل شده‌اند.

دکتر مروت توضیح داد: پپتید‌ها زنجیره‌هایی از اسید‌های آمینه هستند که از طریق پیوند‌های پپتیدی به یکدیگر متصل شده‌اند و از نظر ساختاری در محدوده‌ای میان مولکول‌های کوچک و پروتئین‌های بزرگ قرار می‌گیرند.

وی افزود: تعداد، نوع و ترتیب اسید‌های آمینه در یک پپتید می‌تواند ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی و عملکرد زیستی آن را تعیین کند. بدن انسان نیز به‌طور طبیعی پپتید‌های متعددی تولید می‌کند که در فرآیند‌های مختلف سلولی نقش دارند و همین ویژگی، زمینه را برای مطالعه و طراحی پپتید‌های اختصاصی در فرآورده‌های موضعی فراهم کرده است.

عضو هیأت علمی گروه بیوتکنولوژی دارویی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر اینکه «پپتید‌های ضدپیری» به یک ماده واحد با عملکرد ثابت اشاره نمی‌کند، گفت: پپتید‌های مورد مطالعه در این حوزه بر اساس ساختار و مکانیسم اثر، گروه‌های مختلفی را شامل می‌شوند.

وی ادامه داد: برخی از این ترکیبات در گروه پپتید‌های پیام‌رسان قرار می‌گیرند و می‌توانند با اثرگذاری بر مسیر‌های پیام‌رسانی سلولی، فرآیند‌های مرتبط با سنتز برخی اجزای ساختاری پوست مانند کلاژن و الاستین را تحت تأثیر قرار دهند.

دکتر مروت افزود: گروه دیگری از پپتید‌ها به عنوان پپتید‌های حامل مورد بررسی قرار می‌گیرند و برخی دیگر نیز با هدف تنظیم فعالیت آنزیم‌ها یا مسیر‌های زیستی خاص مطالعه می‌شوند؛ بنابراین نمی‌توان تمام پپتید‌های موجود در فرآورده‌های پوستی را از نظر عملکرد و اثربخشی در یک گروه قرار داد.

وی با اشاره به قابلیت طراحی هدفمند پپتیدها، بیان کرد: یکی از ویژگی‌هایی که این ترکیبات را برای پژوهشگران جذاب کرده، امکان طراحی آنها با هدف تعامل با اهداف زیستی و مسیر‌های مشخص است.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: در مطالعات مرتبط با پیری پوست، فرآیند‌هایی مانند تغییرات ساختاری، تخریب ماتریکس خارج سلولی و اختلال در برخی فرآیند‌های ترمیمی مورد توجه قرار دارند و پپتید‌هایی که بتوانند این مسیر‌ها را تحت تأثیر قرار دهند، می‌توانند به عنوان گزینه‌هایی برای توسعه فرآورده‌های جدید مورد بررسی قرار گیرند.

وی در عین حال تأکید کرد: مشاهده یک اثر زیستی در مطالعات آزمایشگاهی یا محیط کشت سلولی به معنای اثربخشی قطعی یک پپتید در بدن انسان نیست و تبدیل یک یافته آزمایشگاهی به یک فرآورده مؤثر، مستلزم طی مراحل مختلف ارزیابی پیش‌بالینی و بالینی است.

دکتر مروت یکی از چالش‌های مهم در توسعه فرآورده‌های حاوی پپتید را عبور از سد پوستی دانست و گفت: لایه شاخی پوست به عنوان یکی از مهم‌ترین موانع دفاعی بدن، از ورود بسیاری از ترکیبات به لایه‌های عمقی پوست جلوگیری می‌کند؛ بنابراین حتی اگر یک پپتید در شرایط آزمایشگاهی فعالیت زیستی مناسبی داشته باشد، این موضوع لزوماً به معنای اثربخشی آن پس از مصرف موضعی نیست.

وی افزود: عواملی مانند وزن مولکولی، میزان آب‌دوستی یا چربی‌دوستی، پایداری شیمیایی و غلظت پپتید می‌توانند بر توانایی عبور آن از سد پوستی تأثیر بگذارند و به همین دلیل، فناوری فرمولاسیون و طراحی سامانه‌های نوین دارورسانی در این زمینه اهمیت ویژه‌ای دارد.

این متخصص حوزه بیوتکنولوژی دارویی ادامه داد: در طراحی یک فرآورده پپتیدی، تنها وجود ماده مؤثره در محصول اهمیت ندارد، بلکه باید پایداری آن در فرمولاسیون، میزان آزادسازی از پایه فرآورده، توانایی عبور از لایه شاخی و رسیدن به محل اثر نیز مورد بررسی قرار گیرد.

عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر ضرورت ارزیابی علمی فرآورده‌های حاوی فاطمه شیراز: پپتید، گفت: صرف درج نام یک پپتید در فهرست ترکیبات یک محصول نمی‌تواند به‌تنهایی اثربخشی آن را اثبات کند.

وی افزود: برای ارزیابی یک فرآورده باید عواملی همچون نوع پپتید، غلظت مورد استفاده، پایداری، سیستم دارورسانی و نتایج مطالعات بالینی انجام‌شده روی انسان مورد توجه قرار گیرد.

دکتر مروت خاطرنشان کرد: نتایج مثبت حاصل از یک مطالعه بالینی درباره یک پپتید خاص را نمی‌توان به تمامی پپتید‌ها یا تمام فرآورده‌های موجود در بازار تعمیم داد و باید میان یک ماده دارای قابلیت زیستی و یک فرآورده نهایی با اثربخشی اثبات‌شده در شرایط واقعی مصرف، تفاوت قائل شد.

وی با اشاره به مسیر پیش روی پژوهش‌های این حوزه اظهار کرد: توسعه فرآورده‌های پپتیدی یک فرآیند چندبعدی است که از شناسایی و طراحی مولکول آغاز می‌شود و تا بررسی پایداری، سازگاری با فرمولاسیون، نفوذ پوستی، ایمنی و اثربخشی بالینی ادامه پیدا می‌کند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: پژوهش‌های این حوزه در کنار طراحی پپتید‌های مقاوم‌تر، بر توسعه سامانه‌های پیشرفته دارورسانی نیز متمرکز است تا محدودیت‌های موجود در انتقال ترکیبات از سد پوستی کاهش یابد.

دکتر مروت در پایان تأکید کرد: پپتید‌ها را باید به عنوان یک مسیر علمی و پژوهشی فعال در حوزه داروسازی و درماتولوژی در نظر گرفت و ارزش یک فرآورده حاوی پپتید را باید بر اساس ویژگی‌های علمی ماده، کیفیت و پایداری فرمولاسیون، فناوری دارورسانی و شواهد بالینی معتبر ارزیابی کرد.