کاروانسرای بیستون؛ از منزلگاه زائرین تا ثبت جهانی!

به گزارش مجله خبری نگار،حالا، اما کاروانسرای بیستون، پس از پشت‌سرگذاشتن این فراز و نشیب‌ها، با کاربری هتل به حیات خود ادامه می‌دهد و سه سال است که نامش در فهرست میراث جهانی یونسکو جای گرفته است؛ میراثی که بخشی از پرونده جهانی «کاروانسرا‌های ایرانی» شد تا روایت دیگری از تاریخ راه‌ها و سفر در ایران را به جهانیان معرفی کند.

کیومرث خانی‌لعل‌آبادی معاون میراث فرهنگی استان کرمانشاه در گفت‌و‌گو ، با اشاره به فرارسیدن سالروز ثبت جهانی کاروانسرای بیستون اظهار کرد: سه سال پیش در چنین روزی، ۵۴ کاروانسرا از ۲۴ استان کشور در قالب پرونده «کاروانسرا‌های ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدند که کاروانسرای بیستون یکی از آنها بود.

وی افزود: این کاروانسرا به‌دلیل قرارگیری در مسیر یک شاهراه باستانی و در کنار کتیبه جهانی بیستون، از اهمیت بالایی برخوردار است.

معاون میراث فرهنگی استان کرمانشاه درباره قدمت کاروانسرای بیستون نیز گفت: هرچند گفته می‌شود این کاروانسرا مربوط به دوره صفویه است، اما این موضوع هنوز به‌طور قطعی مشخص نشده و احتمال دارد بنا قدمتی بیشتر از آنچه تصور می‌شود، داشته باشد.

وی تصریح کرد: براساس بررسی‌های باستان‌شناسی انجام‌شده، بخشی از سنگ‌های به‌کاررفته در پی بنا مربوط به دوره ساسانی است و در این‌باره دو فرضیه مطرح شده است؛ نخست اینکه کاروانسرا در دوره صفوی روی بنایی ناتمام از دوره ساسانی ساخته شده باشد و احتمال دوم این است که در ساخت پی کاروانسرا از سنگ‌ها و مصالح یک بنای ساسانی استفاده شده باشد.

خانی‌لعل‌آبادی با بیان اینکه کاروانسرای بیستون از کاروانسرا‌های چهارایوانی و خوش‌نقش ایران است، گفت: این بنا اصالت خود را به‌طور کامل حفظ کرده و سالم باقی مانده است و از اوایل دهه ۱۳۹۰ نیز با کاربری هتل بین‌المللی فعالیت می‌کند.

وی در ادامه با اشاره به وضعیت دیگر کاروانسرا‌های تاریخی کرمانشاه افزود: در حال حاضر علاوه بر کاروانسرای بیستون، کاروانسرا‌های قصرشیرین و ماهیدشت نیز از جمله کاروانسرا‌های سالم باقی‌مانده استان هستند.

معاون میراث فرهنگی استان کرمانشاه با بیان اینکه تعداد کاروانسرا‌های استان در گذشته بسیار بیشتر از امروز بوده، گفت: در گذشته در مسیر عتبات عالیات و در فاصله حدود ۳۰ کیلومتری از یکدیگر کاروانسرا‌هایی وجود داشته و براساس برآورد‌های تاریخی، کرمانشاه نیز بیش از ۱۰ کاروانسرا داشته که متأسفانه تنها سه کاروانسرا از آنها سالم باقی مانده است.

وی با اشاره به پیشینه وقفی بسیاری از کاروانسرا‌های تاریخی اظهار کرد: حدود ۹۹ درصد کاروانسرا‌های موجود وقفی هستند و نیت واقف در آنها مشخص شده است. برای نمونه، در وقف‌نامه کاروانسرای قصرشیرین آمده که درآمد حاصل از آن برای کمک به زائران درراه‌مانده عتبات عالیات هزینه شود.

خانی‌لعل‌آبادی ادامه داد: در کتیبه شیخ علی‌خان زنگنه، صدراعظم شاه سلیمان صفوی نیز توضیحاتی درباره وقف کاروانسرای بیستون و رقبات آن ارائه شده است.

وی با تأکید بر ضرورت حفاظت مستمر از بنا‌های تاریخی گفت: کاروانسرای بیستون به‌صورت مستمر مورد مرمت قرار می‌گیرد، چراکه بنا‌های تاریخی مانند انسان‌های سالمندی هستند که باید به‌طور مداوم مورد رسیدگی قرار گیرند و هرگونه تعلل در نگهداری از آنها می‌تواند به تخریب و نابودی‌شان منجر شود. حفاظت و مرمت این بنا نیز مانند سایر بنا‌های تاریخی استان به‌صورت مستمر در دستور کار قرار دارد.