ارتباط بین سطح غیرعادی ویتامین B ۱۲ و ابتلا به سرطان!

به گزارش مجله خبری نگار/بهداشت نیوز، ویتامین B۱۲ به‌طور طبیعی عمدتاً در غذا‌های با منشأ حیوانی، مانند گوشت، ماهی، تخم‌مرغ و لبنیات یافت می‌شود. برخی محصولات گیاهی نیز با B۱۲ غنی می‌شوند، اما منابع طبیعی گیاهی قابل‌اتکایی برای این ویتامین وجود ندارد. به همین دلیل، افرادی که رژیم غذایی کاملاً گیاهی دارند، در صورت مصرف‌نکردن غذا‌های غنی‌شده یا مکمل‌ها، بیشتر در معرض کمبود B۱۲ هستند. اختلال در جذب مواد مغذی نیز می‌تواند خطر کمبود این ویتامین را افزایش دهد.

نقش پررنگ B۱۲ در ساخت و ترمیم DNA، باعث شده است که پژوهشگران از سال‌ها پیش ارتباط احتمالی آن با سرطان را بررسی کنند. فرض اولیه این بود که کمبود شدید B۱۲ می‌تواند فرایند تکثیر و ترمیم DNA را مختل کند و به ناپایداری ژنتیکی و درنهایت، به افزایش خطر ابتلا به سرطان منجر شود.

اما برخی پژوهش‌ها نیز به نتیجه‌ای متفاوت رسیدند. در چندین مطالعه، سطح غیرعادی بالای B۱۲ در خون افراد مبتلا به سرطان‌های ریه، پستان، مری و روده بزرگ دیده شده است. این یافته پرسش مهمی را مطرح می‌کند: آیا سطح بالای B۱۲، خطر سرطان را افزایش می‌دهد یا سرطان باعث بالارفتن سطح B۱۲ در بدن می‌شود؟ پاسخ هنوز مشخص نیست.

نکته‌ی مهم و یکی از بزرگ‌ترین مشکلات پژوهش‌های پیشین، این است که بالا بودن سطح B۱۲ در خون لزوماً به معنای مصرف زیاد این ویتامین نیست. سطح خونی B۱۲ علاوه بر رژیم غذایی، به نحوه‌ی جذب، ذخیره و مصرف آن در بدن نیز بستگی دارد. بنابراین، اگر سطح B۱۲ در فردی مبتلا به سرطان بالا باشد، نمی‌توان نتیجه گرفت که مصرف زیاد B۱۲ باعث سرطان شده؛ ممکن است خود بیماری سطح این ویتامین را تغییر داده باشد.

بالا بودن سطح B۱۲ در خون لزوماً به معنای مصرف زیاد یا عامل ایجاد سرطان نیست

کبد نیز بخش زیادی از ویتامین B۱۲ بدن را ذخیره می‌کند. بعضی سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان کبد و تومور‌های تهاجمی، می‌توانند نحوه‌ی ذخیره و جابه‌جایی این ویتامین در بدن را تغییر دهند. از سوی دیگر، برخی تومور‌ها با تولید بیشتر پروتئین‌های انتقال‌دهنده‌ی B۱۲، مقدار این ویتامین را در خون افزایش می‌دهند. بنابراین، بالابودن B۱۲ در آزمایش خون، به این معنا نیست که ویتامین باعث ایجاد سرطان شده است.

به‌گزارش ساینس‌آلرت، پژوهشی در سال ۲۰۲۶ روی بیش از ۳۷هزار بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ، نشان داد افرادی که سطح B۱۲ خونشان بیش از هزار پیکوگرم در میلی‌لیتر بود، بقای کوتاه‌تری داشتند و همچنین، بیشتر با متاستاز و مراحل پیشرفته‌ی سرطان مواجه بودند. بااین‌حال، مطالعه فقط وجود یک ارتباط را نشان می‌دهد و ثابت نمی‌کند که افزایش B۱۲ باعث پیشرفت سرطان می‌شود. پژوهشگران معتقدند سطح بالای B۱۲ ممکن است بیشتر نشانه‌ای از شدت بیماری باشد.

مطالعه‌ای مروری در سال ۲۰۲۲ نیز نشان داد شواهد کافی برای اینکه سطح بالای B۱۲ در خون، مصرف زیاد این ویتامین یا مصرف دوز‌های بالای مکمل‌های B۱۲ مستقیماً باعث سرطان شود، وجود ندارد. مرور دیگری در سال ۲۰۲۴ هم به نتیجه مشابهی رسید و اعلام کرد هنوز مشخص نیست بالابودن B۱۲ در افراد مبتلا به سرطان چه معنایی دارد. یکی از احتمال‌ها این است که خود سرطان باعث افزایش سطح B۱۲ شده باشد؛ پدیده‌ای که پژوهشگران از آن با عنوان «علیت معکوس» یاد می‌کنند.

از سوی دیگر، پژوهشی در سال ۲۰۲۴ روی ۳٬۷۵۸ بیمار مبتلا به سرطان و ۲٬۹۹۵ فرد بدون سرطان در ویتنام، ارتباطی U شکل میان میزان دریافت B۱۲ و خطر ابتلا به سرطان پیدا کرد. به این معنا که خطر سرطان هم در افرادی که B۱۲ بسیار کمی دریافت می‌کردند و هم در افرادی که دریافتشان زیاد بود، بیشتر دیده می‌شد؛ درحالی‌که میزان خطر در افرادی که مقدار متوسطی B۱۲ دریافت می‌کردند، کمتر بود.

بااین‌حال، مطالعه ۲۰۲۴ نیز فقط یک ارتباط را نشان می‌دهد و ثابت نمی‌کند که مقدار مصرف B۱۲ باعث افزایش یا کاهش خطر سرطان شده است. پژوهشگران همچنین میزان مصرف ویتامین B۱۲ را با پرسش‌نامه‌ای غذایی بررسی کردند؛ روشی که ممکن است به‌دلیل خطا در یادآوری رژیم غذایی، دقت محدودی داشته باشد. حتی افراد گروه بیشترین میزان مصرف، روزانه به‌طور میانگین فقط ۲٫۹۷ میکروگرم B۱۲ دریافت می‌کردند که چندان از میزان توصیه‌شده‌ی روزانه، یعنی حدود ۲٫۴ تا ۲٫۸ میکروگرم، فراتر نیست.

در مجموع، هنوز مشخص نیست که ویتامین B۱۲ در ایجاد یا پیشرفت سرطان نقش دارد یا تغییر سطح آن در خون، بیشتر پیامد خود بیماری است. پژوهش‌های فعلی تنها ارتباطی میان سطح غیرعادی B۱۲ و برخی سرطان‌ها نشان داده‌اند و نمی‌توانند ثابت کنند که این ویتامین باعث سرطان می‌شود. حتی بالا بودن B۱۲ در خون نیز ممکن است در بعضی بیماران، به‌جای علت بیماری، نشانه‌ای از وجود سرطان یا شدت بیشتر آن باشد.