نفس گرم حراج تهران در دل جنگ

به گزارش مجله خبری نگار، بیست‌وپنجمین دوره حراج تهران عصر جمعه ۲۶ تیرماه در شرایطی برگزار شد که فضای کشور همچنان تحت تأثیر جنگ، پیامد‌های آن و نوسانات بازار‌های مالی قرار دارد. با این حال، مهم‌ترین رویداد بازار هنر‌های تجسمی ایران با ثبت فروشی معادل ۴۶۴ میلیارد و ۲۶۶ میلیون تومان، رکوردی تازه در حراج‌های هنری کشور به ثبت رساند و بار دیگر جایگاه خود را به عنوان مهم‌ترین بازار رسمی خرید و فروش آثار هنری ایران تثبیت کرد. در این دوره، ۱۰۰ اثر شامل ۷۴ نقاشی، ۱۴ اثر خوشنویسی، ۶ مجسمه و ۶ قالی تصویری در معرض رقابت مجموعه‌داران قرار گرفت که در پایان، ۹۶ اثر به فروش رسید.

آثاری متنوع زیر ضرب چکش حراج تهران

بیست‌وپنجمین حراج تهران، مجموعه‌ای کم‌نظیر از آثار شاخص هنر ایران را پیش روی علاقه‌مندان قرار داد؛ از نقاشی‌های مدرن و معاصر گرفته تا آثار کلاسیک، نگارگری، خوشنویسی، مجسمه و هنر‌های سنتی. در میان آثار ارائه‌شده، نام‌هایی همچون سهراب سپهری، ناصر عصار، بهجت صدر، پرویز تناولی، آیدین آغداشلو، محمد احصایی، منصور قندریز، ژازه تباتبایی، حسین کاظمی و دیگر چهره‌های تأثیرگذار هنر ایران به چشم می‌خورد؛ آثاری که در کنار مجموعه‌ای ارزشمند از نقاشی‌های آکادمیک، نگارگری، فرش‌های تصویری و صنایع‌دستی فاخر ایرانی، تنوع قابل توجهی را در این دوره رقم زدند و با استقبال مجموعه‌داران مواجه شدند. همچنین یکی از مهم‌ترین اتفاقات این دوره، فروش ۶ اثر بالای ۲۵ میلیارد تومان بود که این آثار رکورد قبلی حراج تهران که ۲۲ میلیارد تومان بود را جابجا کردند.

رکوردی که از دل بحران متولد شد

در این دوره، ۳۶ خریدار در مزایده حضور داشتند که هشت نفر از آنان برای نخستین‌بار وارد بازار حرفه‌ای هنر شدند؛ موضوعی که از ورود سرمایه‌های تازه به این حوزه حکایت دارد. از سوی دیگر، فروش ۶۴ درصد آثار با قیمت‌های میلیاردی نیز نشان می‌دهد که نگاه سرمایه‌گذاری به هنر بیش از گذشته در میان خریداران تقویت شده است.

مقایسه دو دوره اخیر حراج تهران نیز گویای همین روند صعودی است. بیست‌وچهارمین دوره این رویداد که مهرماه ۱۴۰۴ برگزار شد، فروش ۱۴۷ میلیارد و ۲۱۳ میلیون تومانی را ثبت کرده بود؛ اما بیست‌وپنجمین دوره با ثبت فروش ۴۶۴ میلیارد و ۲۶۶ میلیون تومان، رکوردی کم‌سابقه و بیش از سه برابر دوره پیشین را رقم زد؛ آن هم در مقطعی که بسیاری از بازار‌های مالی تحت تأثیر شرایط جنگی، دستخوش تغییرات بسیاری شده است.

هنر؛ بازاری که هنوز نفس می‌کشد

به گفته حسین محسنی، دبیر انجمن و عضو هیئت مدیره انجمن نگارخانه‌داران تهران، «عمدتاً بازار هنر‌های تجسمی، شکننده‌ترین و حساس‌ترین روحیه را نسبت به سایر بازار‌های مالی دارد و نوسانات آن در نسبت مستقیم با شرایط جامعه، بحران‌ها، تورم اقتصادی و سایر بازار‌ها قرار دارد»؛ با این حال، اما خروجی حراج تهران نشان می‌دهد در روز‌هایی که کشور در حال دست و پنجه نرم کردن با جنگ است و از مدت‌ها قبل با تبعات اقتصادی و اجتماعی آن رو‌به‌رو شده، اما این بازار علیرغم شرایط موجود که احتمالاً برای هنر‌های تجسمی هم مطلوب نیست، اما همچنان به عنوان یک گزینه امن برای حفظ دارایی مجموعه داران و همچنین استفاده از فرصت‎های موجود روی میز قرار گرفته است. این رویداد، بیش از هر زمان دیگری نشان داد که بازار هنر ایران، برخلاف تصور رایج، تنها بازاری فرهنگی نیست؛ بلکه امروز به بازاری اقتصادی تبدیل شده که توانسته در سخت‌ترین شرایط نیز اعتماد بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاران را حفظ کند.

رکوردداران بیست‌وپنجمین حراج تهران؛ «سهراب» در صدر

در بیست‌وپنجمین حراج تهران ۱۰۰ اثر عرضه شد که ۹۶ اثر به فروش رسیدند. در این دوره، ۵۸ اثر با برآورد اولیه بیش از یک میلیارد تومان عرضه شده بودند، که در نهایت شمار آثار میلیاردی، به ۶۴ اثر رسید. لازم به ذکر است که ارقام مندرج در این گزارش، قیمت نهایی فروش شامل قیمت برنده مزایده بعلاوه ۱۰٪ حق الزحمه حراج‌گزار است. در صدر فهرست گران‌ترین آثار این دوره، تابلوی «افق رفیع» اثر سهراب سپهری قرار گرفت که با قیمت ۴۲ میلیارد و ۳۵۰ میلیون تومان چکش خورد و عنوان گران‌ترین اثر بیست‌وپنجمین حراج تهران را از آن خود کرد. پس از آن، تابلوی دو لته‌ای «محبت» اثر محمد احصایی با فروش ۳۶ میلیارد و ۸۵۰ میلیون تومان در جایگاه دوم قرار گرفت و رتبه سوم نیز به اثری بدون عنوان از پرویز کلانتری با قیمت ۲۷ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان اختصاص یافت.

در ادامه این فهرست، اثری بدون عنوان از ابوالقاسم سعیدی با قیمت ۲۶ میلیارد و ۹۵۰ میلیون تومان، اثر «تابستان، زمستان از مجموعه مغربی‌ها» اثر آیدین آغداشلو با فروش ۲۵ میلیارد و ۸۵۰ میلیون تومان و مجسمه «گوش ون‌گوگ» اثر پرویز تناولی با قیمت ۲۵ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان، دیگر آثار بالای ۲۵ میلیارد تومان این دوره بودند؛ آثاری که نشان دادند بازار هنر ایران آماده ورود به سطح تازه‌ای از ارزش‌گذاری آثار شاخص است.

همچنین ۲ اثر از محمود فرشچیان نیز بالای ۱۰ میلیارد تومان چکش خوردند. تابلوی «گل‌ومرغ» این استاد فقید به قیمت ۱۵ میلیارد و ۶۲۰ میلیون تومان و اثر بدون عنوان این هنرمند ۱۳ میلیارد و۴۲۰ میلیون به فروش رسیدند.

رقابت اصلی؛ در بازه ۵ تا ۱۰ میلیارد تومان

اگرچه نگاه‌ها بیش از هر چیز به آثار چند ده میلیاردی معطوف بود، اما پررقابت‌ترین بخش مزایده را باید آثار با قیمت ۵ تا ۱۰ میلیارد تومان دانست؛ جایی که ۲۰ اثر با رقابت جدی خریداران روبه‌رو شدند و در نهایت با قیمت‌هایی بالاتر از برآورد اولیه به فروش رسیدند.

بر اساس این گزارش؛ تابلویی از مسعود عربشاهی ۹ میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان، اثری از لیلی متین دفتری ۹ میلیارد و ۲۰ میلیون، تابلوی «طالقانی» از پروانه اعتمادی ۸ میلیارد و ۵۸۰ میلیون، تابلوی دیگری از پرویز کلانتری ۸ میلیارد و ۱۴۰ میلیون، تابلویی از کوروش شیشه‌گران ۷ میلیارد و ۹۲۰ میلیون، مجسمه‌ای از ژازه تباتبایی ۷ میلیارد و ۹۲۰ میلیون، اثر ناصر عصار ۷ میلیارد و ۷۰۰ میلیون، تابلویی از صادق تبریزی ۷ میلیارد و ۲۶۰ میلیون، اثری از فرامرز پیلارام ۶ میلیارد و ۸۲۰ میلیون، تابلویی از بهمن محصص ۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون، نقاشی از منوچهر نیازی ۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون، قالی تصویری قصه‌های قفقاز ۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون، اثر دیگری از ناصر عصار ۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون، اثر دیگری از صادق تبریزی ۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون، مجسمه‌ای از ژازه تباتبایی ۶ میلیارد و ۴۹۰ میلیون، تابلویی از عبدالرضا دریابیگی ۶ میلیارد و ۳۸۰ میلیون، اثری از بهجت صدر ۵ میلیارد و ۹۴۰ میلیون، تابلوی محمود زنده‌رودی ۵ میلیارد و ۹۴۰ میلیون، اثری از هوشنگ پزشک‌نیا ۵ میلیارد و ۵۰۰ میلیون و نگاره «شیخ صنعان» از حسین خطایی ۵ میلیارد و ۱۷۰ میلیون، آثاری بودند که بیش از ۵ میلیارد تومان چکش خوردند.

رقابت در میانه بازار؛ ۳۶ اثر با قیمت یک تا پنج میلیارد تومان چکش خوردند

بخش قابل توجه دیگری از معاملات این دوره به آثاری اختصاص داشت که در بازه یک تا پنج میلیارد تومان معامله شدند؛ بخشی که با فروش ۳۶ اثر، بیشترین تنوع هنرمندان و سبک‌های هنری را در خود جای داده بود. تابلوی از بهجت صدر ۴ میلیارد و ۹۵۰ میلیون، نقاشی‌خطی از نصرالله افجه‌ای به قیمت ۴ میلیارد و ۷۳۰ میلیون، تابلویی از ناصر اویسی ۴ میلیارد و ۵۱۰ میلیون، پرتره‌ای از مهدی ویشکایی ۴ میلیارد و ۴۰۰ میلیون، تابلویی از حسین کاظمی ۴ میلیارد و ۴۰۰ میلیون، قالی تصویری شاپور یکم ۴ میلیارد و ۴۰۰ میلیون، قالی ترنجی تصویری کرمان ۴ میلیارد و ۴۰۰ میلیون، اثر دیگری از محمد احصایی ۳ میلیارد و ۸۵۰ میلیون، تابلویی از حسین محجوبی ۳ میلیارد و ۶۳۰ میلیون، اثر دیگری از منوچهر نیازی ۳ میلیارد و ۵۲۰ میلیون، تابلوی «تک چهره» از منصور قندریز ۳ میلیارد و ۴۱۰ میلیون، نگاره‌ای از میرزا آقا امامی ۳ میلیارد و ۴۱۰ میلیون، تابلویی از فریده لاشایی ۲ میلیارد و ۴۲۰ میلیون، اثری از جعفر روح‌بخش ۲ میلیارد و ۴۲۰ میلیون، اثر دیگری از منصور قندریز ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون، اثری از محمدابراهیم جعفری ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون، اثری از احمد اسفندیاری ۲ میلیارد و ۹۰ میلیون، خط نوشته‌ای از حسن زرین‌قلم ۱ میلیارد و ۷۶۰ میلیون، نقاشی از کیخسرو خروش ۱ میلیارد و ۷۶۰ میلیون، نگاره‌ای از مجید مهرگان ۱ میلیارد و ۶۵۰ میلیون، خطی از میرزا غلامرضا اصفهانی ۱ میلیارد و ۶۵۰ میلیون، قالی تصویری مشتاق علیشاه ۱ میلیارد و ۶۵۰ میلیون، قالی گروس ۱ میلیارد و ۶۵۰ میلیون، مجسمه چوبی «مرغ ملکوت» اثر محمدعلی ودود و شادی حبیب ۱ میلیارد و ۶۵۰ میلیون، تابلو «مصدق» از علی اکبر صنعتی ۱ میلیارد و ۴۳۰ میلیون، تابلویی از عباس کاتوزیان ۱ میلیارد و ۴۳۰ میلیون، تابلویی از حمید پازکی ۱ میلیارد و ۴۳۰ میلیون، اثری از جمشید سماواتیان ۱ میلیارد و ۳۲۰ میلیون، اثر ایرج شایسته‌پور ۱ میلیارد و ۳۲۰ میلیون، تابلویی از امین نورانی ۱ میلیارد و ۳۲۰ میلیون، مجسمه» عشق» از هادی هزاوه‌ای ۱ میلیارد و ۳۲۰ میلیون، اثری از محمود زنگنه ۱ میلیارد و ۲۱۰ میلیون، تابلویی از بهمن بروجنی ۱ میلیارد و ۲۱۰ میلیون، اثری از علی پی‌جم ۱ میلیارد و ۲۱۰ میلیون، تابلویی از علی‌محمد حیدریان ۱ میلیارد و ۱۰۰ میلیون و خطی از علی شیرازی ۱ میلیارد و ۴۵ میلیون تومان، چکش خوردند.

آثار زیر یک میلیارد تومان؛ سهم قابل توجه هنرمندان نوگرا و کلاسیک

در کنار آثار میلیاردی، ۳۲ اثر نیز با قیمتی کمتر از یک میلیارد تومان به فروش رسیدند؛ آثاری که اگرچه در مقایسه با رکوردداران حراج ارقام پایین‌تری را ثبت کردند، اما همچنان با استقبال مجموعه‌داران مواجه شدند و نشان دادند بازار هنر ایران تنها محدود به خرید آثار گران‌قیمت نیست و آثار هنرمندان شاخص در رده‌های قیمتی پایین‌تر نیز مخاطبان خود را دارند.

در این بخش، آثاری از هنرمندان نسل‌های مختلف، از نقاشان و خوشنویسان تا آثار هنر‌های سنتی و فرش‌های تصویری، با قیمت‌هایی از چندصد میلیون تومان تا کمتر از یک میلیارد تومان معامله شدند؛ موضوعی که بیانگر تنوع سبد خرید مجموعه‌داران و حضور طیف گسترده‌تری از خریداران در این دوره از حراج است.

اما این ۳۲ اثر شامل؛ پرتره‌ای از علی اصغر پتگر ۹۹۰ میلیون تومان، اثری از همایون سلیمی ۹۹۰ میلیون تومان، تابلوی جواد حمیدی ۹۹۰ میلیون، قالی تصویری حضرت سلیمان ۹۳۵ میلیون، تابلوی ایمان ملکی ۹۳۵ میلیون، مجسمه بهمن آزموده ۹۳۵ میلیون، تابلوی جمال‌الدین طبسی‌نژاد ۸۸۰ میلیون، خطی از غلامحسن امیرخانی ۸۲۵ میلیون، خط‌نوشته امیراحمد فلسفی به مبلغ ۷۷۰ میلیون، اثری از هادی فقیهی ۷۷۰ میلیون، شمسه‌ای از لیلا برزگر یارمحمدی ۷۷۰ میلیون، تذهیبی از سلیمان سعیدآبادی ۷۷۰ میلیون، تابلوی سیاه‌مشق از عمادالکتاب ۷۱۵ میلیون، اثر اسماعیل آشتیانی ۷۱۵ میلیون، تابلوی حسین هادی‌پور بروجنی ۷۱۵ میلیون، خطی از محمد احصایی به قیمت ۶۶۰ میلیون تومان، اثر رضا بنی‌رضی ۶۶۰ میلیون، اثری از یدالله کابلی ۶۰۵ میلیون، تابلویی از حبیب‌الله آیت‌اللهی ۵۵۰ میلیون، نگاره‌ای از ابراهیم جباری (جبار بیک) ۵۵۰ میلیون، نقاشی از سمبات درکیورقیان ۵۵۰ میلیون، اثر ابراهیم صاحب اختیاری ۴۸۴ میلیون، نقاشی از احمد وثوق احمدی ۴۶۲ میلیون، تابلوی صدرالدین شایسته ۴۴۰ میلیون، اثری از رضا بخشی ۴۴۰ میلیون، تابلو حسین کاشیان ۴۴۰ میلیون، خطی از بیژن بیژنی ۳۹۶ میلیون، اثر عطاالله ذی‌نوری ۳۹۶ میلیون، منظره‌ای از عبدالحسین (رها) محسنی کرمانشاهی ۳۶۳ میلیون، خط نوشته‌ای از مجتبی ملک‌زاده ۳۳۰ میلیون، خطی از کیخسرو خروش ۳۳۰ میلیون و تابلو خط «ایران» از الهه خاتمی ۳۳۰ میلیون، دیگر آثار به فروش رسیده در حراج بیست و پنجم بودند.

همچنین در این دوره از حراج ۴ اثر از پروانه اعتمادی، رضا مافی، محمود اولیاء و رحیم نوه‌‍سی نیز خریداری نداشتند.

حراج تهران و یک اتفاق تازه

ثبت فروش ۴۶۴ میلیارد و ۲۶۶ میلیون تومانی در شرایطی که اقتصاد کشور تحت تأثیر جنگ و بی‌ثباتی بازار‌های مالی قرار دارد، بیش از آن که یک آمار صرف باشد، نشانه‌ای از تغییر جایگاه هنر در سبد سرمایه‌گذاری خریداران است. حراج تهران در این دوره نشان داد که بازار هنر، برخلاف بسیاری از پیش‌بینی‌ها، همچنان توان جذب سرمایه را دارد و توانسته به یکی از گزینه‌های قابل اتکا برای حفظ ارزش دارایی‌ها تبدیل شود. از منظر اقتصادی نیز این نتیجه را می‌توان گامی در جهت رونق‌بخشی به بازار داخلی هنر دانست. این در حالی است که ورود خریداران جدید و استقبال از آثار در بازه‌های مختلف قیمتی، نشان می‌دهد مارکت هنر ایران در حال گسترش دامنه مخاطبان خود است.

بنا به آنچه مدیر آرت‌فِر تهران می‌گوید؛ تجربه تاریخی نشان داده که این بازار معمولاً دچار انقباض کوتاه‌مدت و بازگشت تدریجی می‌شود؛ گرچه این بازگشت، لزوماً به شکل گذشته نیست. با این حال، هنر همواره از دل بحران‌ها مسیر‌های تازه‌ای برای بقا و حتی شکوفایی پیدا کرده و شاید بیست‌وپنجمین حراج تهران را بتوان روزنه‌ای برای تداوم حیات و پویایی بازار هنر ایران دانست.

منبع: قدس-صبا کریمی