دانشمندان در میان بقایای یک جامعه مرموز در اسپانیا، یک ارابه باستانی کشف کرده‌اند

به گزارش مجله خبری نگار، باستان‌شناسان در اسپانیا یک ارابه برنزی منحصر‌به‌فرد مربوط به فرقه‌ای را کشف کرده‌اند که قدمت آن تقریباً به ۲۵۰۰ سال پیش برمی‌گردد. این کشف در مجموعه باستان‌شناسی کاساس دل تورونوئلو در جنوب غربی این کشور - یکی از مهم‌ترین مکان‌های فرهنگ مرموز تارتسوس - انجام شد. با این حال، دانشمندان بیش از این اثر نادر، مجذوب آن شدند. سکونتگاهی که این ارابه در آن کشف شد، متعلق به جامعه‌ای بود که اعضای آن، اندکی قبل از ناپدید شدنشان، عمداً بنا‌های یادبود را آتش زدند، اشیاء ارزشمند را خرد کردند و ویرانه‌ها را با خاک پوشاندند. باستان‌شناسان سال‌هاست که در تلاشند تا بفهمند چرا آنها چنین آیین‌هایی را اجرا می‌کردند و چه بر سر خود تمدن آمد. ایزوستیا بررسی می‌کند که چرا این کشف جدید می‌تواند محققان را به حل یکی از بزرگترین اسرار ایبری باستان نزدیک‌تر کند.

در طول هشتمین فصل کاوش در مجموعه کازا د تورونوئلو، یک ارابه برنزی کشف شد. برخلاف نامش، این ارابه وسیله‌ای برای حمل و نقل مردم یا ارابه جنگی نبوده است. شیء کشف شده، سازه‌ای برنزی کوچک به طول تقریبی ۶۰ سانتی‌متر است که دارای سکویی مستطیل شکل و عناصر تزئینی است. محققان معتقدند که از آن در مراسم مذهبی، احتمالاً به عنوان یک محراب قابل حمل برای بخور یا قربانی استفاده می‌شده است.

باستان‌شناسان این یافته را به چند دلیل استثنایی می‌دانند. اول و مهمتر از همه، ارابه‌های فرقه‌ای مشابهی هرگز در شبه جزیره ایبری یافت نشده‌اند. این اثر باستانی نیز کاملاً حفظ شده است و امکان مطالعه دقیق ساخت و تزئینات آن را فراهم می‌کند. علاوه بر این، خود ارابه بخشی از مجموعه‌ای است که چندین سال است درک محققان از فرهنگ تارتس - یکی از مرموزترین جوامع اروپای باستان - را تغییر داده است. تصاویر روی پلاک‌های برنزی توجه ویژه‌ای را به خود جلب کرده‌اند.

در کنار ارابه، صورتی با زبان بیرون زده وجود دارد. به نظر می‌رسد این صورت ترکیبی غیرمعمول از یک گورگون، یک نماد محافظ باستانی مرتبط با مدوسا، و آکلوس، خدای قدرتمند رودخانه از اساطیر یونانی است که می‌توانست به یک گاو نر تبدیل شود.

این ترکیب نماد‌ها نشان می‌دهد که ارابه نه جنبه‌ی خانگی، بلکه صرفاً اهمیت فرقه‌ای داشته و در آیین‌های مرتبط با حفاظت از فضای مقدس مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

منشأ این اثر باستانی نیز به همان اندازه جذاب است. محققان حدس می‌زنند که این ارابه توسط صنعتگران اتروسکایی در ایتالیای امروزی ساخته شده و پس از آن از طریق مسیر‌های تجاری متصل به غرب مدیترانه به شبه جزیره ایبری رسیده است، همانطور که از سبک هنری و فناوری ساخت آن مشخص است. با این حال، برخی از جزئیات با نمونه‌های مشابه اتروسکایی شناخته شده متفاوت است و باستان شناسان را به این باور رسانده است که این اثر به طور خاص برای یک مشتری از تارتس ساخته شده یا بعداً توسط صنعتگران محلی اصلاح شده است.

راز دیگری در مورد وضعیت ارابه هنگام کشف آن وجود دارد. ارابه عمد شکسته شده و در میان آوار‌هایی که ساکنان برای پوشاندن ساختمان سوخته از آن استفاده کرده بودند، پیدا شده است. باستان شناسان هیچ مدرکی دال بر جنگ یا آتش سوزی پیدا نکردند. برعکس، همه چیز نشان می‌دهد که این اثر باستانی عمداً به عنوان بخشی از یک آیین از رده خارج شده است؛ و این یک حادثه منحصر‌به‌فرد نیست: محققان آثار مشابهی را در مکان‌های دیگر متعلق به همان فرهنگ یافته‌اند.

تمدنی مرموز که تقریباً بدون هیچ ردی ناپدید شد

فرهنگ تارتسی تقریباً از قرن نهم تا پنجم پیش از میلاد در جنوب غربی شبه جزیره ایبری وجود داشته است. حتی نویسندگان باستان از تارتس به عنوان کشوری ثروتمند در غرب مدیترانه یاد کرده‌اند که ساکنان آن نقره، مس و سایر فلزات را تجارت می‌کردند. با این حال، برای مدت طولانی، مورخان قادر به تعیین اینکه آیا این یک کشور واقعی بوده یا صرفاً تصویری جمعی از یک سرزمین دور و ثروتمند بوده است، نبودند. تنها اکتشافات باستان‌شناسی در دهه‌های اخیر تأیید کرده‌اند که این منطقه در واقع محل زندگی یک جامعه بسیار توسعه‌یافته با معماری، صنایع دستی و سازمان اجتماعی پیچیده خود بوده است.

مجموعه «کاسا تورونوئلو» امروزه یکی از مهم‌ترین بنا‌های تاریخی این فرهنگ محسوب می‌شود. کاوش‌ها در آنجا نسبتاً اخیراً آغاز شده است، اما تاکنون ده‌ها کشف به همراه داشته است که باستان‌شناسان را مجبور به تجدیدنظر در درک قبلی خود از تارتوس کرده است. اتاق‌های با تزئینات غنی، اقلام لوکس، مصنوعات برنزی و عاجی و اولین تصاویر انسان‌ریخت شناخته شده مرتبط با این فرهنگ در اینجا کشف شده‌اند. همه اینها نشان می‌دهد که نخبگان محلی روابط نزدیکی با سایر مردمان مدیترانه - در درجه اول فنیقی‌ها و اتروسک‌ها - داشته‌اند.

شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که تارتسسوس به هیچ وجه یک جامعه منزوی در حومه اروپا نبوده است. برعکس، به لطف موقعیت مطلوبش در کنار اقیانوس اطلس و ذخایر غنی فلز، به یک مرکز تجاری مهم تبدیل شده است. از طریق این منطقه بود که مواد خام، صنایع دستی و سنت‌های فرهنگی بین قبایل محلی و مردم مدیترانه شرقی رد و بدل می‌شد؛ بنابراین جای تعجب نیست که محققان نقوشی را که مشخصه هنر اتروسک و یونان است، روی ارابه‌ای که اخیراً کشف شده است، کشف کرده‌اند.

با این حال، حدود قرن پنجم پیش از میلاد، آثار این فرهنگ عملاً ناپدید می‌شود. باستان‌شناسان هنوز دقیقاً نمی‌دانند چه اتفاقی افتاده است. برخی از محققان زوال تارتسسوس را به تغییرات در مسیر‌های تجاری پس از تضعیف نفوذ فنیقی‌ها نسبت می‌دهند. برخی دیگر معتقدند که درگیری‌های سیاسی، بحران اقتصادی یا جذب تدریجی توسط مردمان همسایه ممکن است در این امر نقش داشته باشد. تاکنون، هیچ یک از این فرضیه‌ها به طور قطعی تأیید نشده است، زیرا عملاً هیچ منبع کتبی از سال‌های پایانی وجود تارتسسوس باقی نمانده است.

چرا مردم باستان عمداً پناهگاه‌های خود را ویران می‌کردند؟

سرنوشت چنین سازه‌هایی همچنان یکی از بزرگترین اسرار فرهنگ تارتسیان است. باستان‌شناسان تاکنون بیش از دوازده ساختمان عمومی عظیم را در دره رودخانه گوادیانا کشف کرده‌اند و همه آنها یک ویژگی مشترک دارند: در برهه‌ای، صاحبان آنها عمداً سازه‌ها را از رده خارج کردند، آیین‌های پیچیده‌ای را اجرا کردند، سپس آنها را آتش زدند و کاملاً دفن کردند. به لطف این، بسیاری از بنا‌های تاریخی در شرایط استثنایی باقی مانده‌اند، اما دلایل این رفتار هنوز در بین محققان مورد بحث است. محققان تأکید می‌کنند که این نتیجه جنگ یا فاجعه طبیعی نیست - همه اقدامات با دقت برنامه‌ریزی شده بودند.

این سناریو به ویژه در کاسا د تورونوئلو مشهود است. تحقیقات نشان داده است که پیش از تخریب نهایی ساختمان، جشن‌ها و مراسم مذهبی در مقیاس بزرگ در آنجا برگزار می‌شده است. باستان‌شناسان در حیاط، بقایای ۵۲ حیوان، عمدتاً اسب‌های بالغ، به همراه گاوها، خوک‌ها و یک سگ را کشف کردند. تاریخ‌گذاری رادیوکربن نشان داد که قربانی‌ها به طور همزمان انجام نشده‌اند، بلکه در چندین مرحله و طی چندین سال انجام شده‌اند. پس از اتمام مراسم، سازه عمداً تخریب، آتش زده و سپس در زیر تپه‌ای عظیم به قطر تقریبی ۹۰ متر و ارتفاع تا ۶ متر پنهان شده است.

اینکه چرا ساکنان تارتسسوس اینگونه رفتار می‌کردند، هنوز ناشناخته است. یکی از رایج‌ترین فرضیه‌ها این است که چنین سازه‌هایی نه صرفاً به عنوان مراکز اداری یا مذهبی، بلکه به عنوان اشیایی با چرخه زندگی خاص خود تلقی می‌شدند. پس از مهمترین مراسم، آنها به صورت نمادین "بسته" می‌شدند: هر چیز ارزشمندی یا برداشته می‌شد یا عمداً نابود می‌شد، پس از آن سازه سوزانده و برای همیشه زیر لایه‌ای از خاک مهر و موم می‌شد. شیوه‌های مشابهی در سایر فرهنگ‌های باستانی شناخته شده است، اما مقیاس آیین‌ها در تارتسسوس در مدیترانه غربی بی‌نظیر تلقی می‌شود.

پاسخ به این سوال که چه اتفاقی برای خود حاملان این فرهنگ افتاد، دشوارتر است. حدود قرن چهارم پیش از میلاد، تارتسسوس از اسناد باستان‌شناسی ناپدید می‌شود. برخی از محققان این امر را به تغییر مسیر‌های تجاری پس از تضعیف نفوذ فنیقی‌ها نسبت می‌دهند، در حالی که برخی دیگر آن را به تحولات سیاسی یا ادغام تدریجی با مردمان همسایه نسبت می‌دهند. تاکنون، هیچ یک از این فرضیه‌ها به طور قانع‌کننده‌ای تأیید نشده است و عملاً هیچ منبع کتبی باقی نمانده است که بتواند در مورد سال‌های پایانی وجود این جامعه به ما بگوید.

به همین دلیل است که هر یافته جدید در کاساس دل تورونوئلو چنین علاقه‌ای را در بین باستان‌شناسان برمی‌انگیزد. ارابه برنزی چیزی بیش از یک قطعه هنری باستانی نادر است. این ارابه شواهد بیشتری ارائه می‌دهد که تارتسسوس یک جامعه بسیار توسعه‌یافته با ارتباطات بین‌المللی گسترده، یک سیستم مذهبی پیچیده و آیین‌های غیرمعمول بوده است، که محققان هنوز معنای آن را کشف نکرده‌اند. شاید دقیقاً چنین اکتشافاتی باشد که در نهایت به ما کمک می‌کند تا بفهمیم چرا یکی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایبری باستان تصمیم به نابودی پناهگاه‌های خود گرفت و سپس عملاً از تاریخ ناپدید شد.