کوله‌پشتی‌هایی که منجر به انحراف ستون فقرات دانش‌آموزان می‌شوند

به گزارش مجله خبری نگار، دکتر محسن محمدنیا، ۴ شهریور در حاشیه همایش «سلامت اسکلتی-عضلانی و ارگونومی در دوران مدرسه» که در خلیل‌آباد برگزار شد، با اشاره به حساسیت‌های دوران رشد، تصریح کرد: ساختار استخوانی و عضلانی دانش‌آموزان در سنین مدرسه، به ویژه در دوره بلوغ، بسیار منعطف و در عین حال آسیب‌پذیر است.

وی خاطرنشان کرد: هرگونه فشار نامناسب و مستمر در این دوران می‌تواند منجر به تغییرات ساختاری در ستون فقرات شود که برخی از این تغییرات در بزرگسالی غیرقابل جبران خواهند بود.

این استاد دانشگاه بیان کرد: کوله‌پشتی که قرار است ابزاری برای تسهیل دسترسی به لوازم آموزشی باشد، در صورت عدم رعایت استاندارد‌های بهداشتی و ارگونومیک، می‌تواند به یک عامل آسیب‌رسان تبدیل شود که منجر به اختلالات اسکلتی-عضلانی می‌شود.

وی با ضروری دانستن تعیین وزن مجاز برای کوله‌پشتی اظهار کرد: با توجه به استاندارد‌های بهداشت حرفه‌ای وزن کل کوله، شامل بدنه و تمامی محتویات آن، نباید از ۱۰ درصد وزن بدن دانش‌آموز فراتر رود. برای مثال، اگر دانش‌آموزی ۴۰ کیلوگرم وزن دارد، مجموع وزن کوله او نباید از ۴ کیلوگرم بیشتر شود.

محمدنیا هشدار داد: تجاوز از این حد، فشار مضاعفی را بر مهره‌های کمر و گردن وارد می‌کند. در این راستا از والدین درخواست می‌شود تا به صورت منظم و هفتگی، وزن کوله فرزندان خود را بررسی کرده و با حذف کتاب‌ها، دفاتر یا وسایل غیرضروری که در برنامه روزانه دانش‌آموز نیستند، از افزایش بی‌مورد بار روی شانه‌ها جلوگیری کنند.

وی در تشریح عوارض فیزیولوژیک حمل بار‌های سنگین، توضیح داد: وزن زیاد یا نحوه نادرست حمل کوله، تعادل بیومکانیکی بدن را مختل می‌کند.

استادیار فیزیولوژی ورزشی دانشگاه بیرجند، بیان کرد: وقتی بار بیش از حد باشد، بدن برای حفظ تعادل و جلوگیری از سقوط به عقب، ناخودآگاه تنه را به سمت جلو خم می‌کند و سر را به جلو می‌راند. این وضعیت که منجر به تغییر در قوس طبیعی ستون فقرات می‌شود، فشار بر دیسک‌های بین مهره‌ای را افزایش داده و منجر به ایجاد درد‌های مزمن در ناحیه گردن و کمر می‌گردد.

وی افزود: این فشار‌ها تنها به ستون فقرات محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند الگوی طبیعی راه رفتن را تغییر داده و توزیع فشار روی اندام‌های تحتانی و مفاصل پا را مختل کند که در نهایت منجر به خستگی زودرس و کاهش بازدهی تحصیلی دانش‌آموز می‌شود.

محمدنیا در ادامه بر تناسب ابعادی کوله با جثه دانش‌آموز تأکید و اشاره کرد: یکی از رایج‌ترین اشتباهات والدین، خرید کوله‌هایی با اندازه بزرگ است، با این تصور که فرزندشان بتواند برای چندین سال از آن استفاده کند.

وی تصریح کرد: این اقدام کاملاً اشتباه است، زیرا کوله بزرگ باعث می‌شود فاصله مرکز ثقل بار با پشت بدن افزایش یابد و در نتیجه فشار وارده بر عضلات شانه و کمر چندین برابر شود. استاندارد صحیح این است که کوله از محدوده خط شانه‌ها آغاز شده و پایان آن حدود ۵ سانتی‌متر بالاتر از خط لگن باشد و از نظر عرضی نیز نباید از عرض تنه دانش‌آموز بزرگ‌تر باشد.

این استاد دانشگاه در ادامه به جزئیات فنی بند‌های کوله پرداخت و اظهار کرد: بند‌های شانه باید حتماً پهن، نرم و دارای قابلیت تنظیم باشند. عرض ایده‌آل برای بند‌های شانه حدود ۵ سانتی‌متر یا بیشتر است تا وزن کوله بر سطح وسیع‌تری از شانه توزیع شود و از فشار متمرکز بر عضلات حساس شانه جلوگیری گردد.

وی گفت: وجود پد‌های ضربه‌گیر و نرم در قسمت شانه نیز از ضروریات ارگونومیک است که به قرارگیری صحیح کوله روی بدن کمک کرده و احتمال بروز التهاب در عضلات تراپزیوس را کاهش می‌دهد.

محمدنیا در خصوص نحوه صحیح قرار دادن کوله بر روی بدن، تأکید کرد: کوله باید تا حد امکان نزدیک به پشت قرار گیرد.

وی نسبت به عادت حمل کوله روی تنها یک شانه هشدار داد و خاطرنشان کرد: این کار باعث توزیع نامتقارن فشار شده و می‌تواند منجر به انحراف ستون فقرات (اسکولیوز) گردد.

این استاد دانشگاه توصیه کرد: دانش‌آموزان حتماً از هر دو بند شانه به صورت هم‌زمان استفاده کنند. همچنین در خصوص اهمیت بند‌های سینه‌ای این بند‌ها با نزدیک نگه داشتن کوله به تنه، از نوسان و تکان‌های شدید هنگام راه رفتن جلوگیری می‌کنند و پایداری بدن را افزایش می‌دهند، مشروط بر اینکه به طور افراطی سفت بسته نشوند تا مانع تنفس طبیعی و حرکت آزاد شانه‌ها نگردند.

وی در خصوص مدیریت چیدمان داخلی کوله توضیح داد: توزیع وزن در داخل کوله تأثیر مستقیمی بر فشار وارده به کمر دارد. وسایل سنگین‌تر مانند کتاب‌های قطور یا لپ‌تاپ باید در نزدیک‌ترین قسمت به پشت قرار گیرند و وسایل سبک‌تر در بخش‌های بیرونی یا پایین کوله جای بگیرند. این استراتژی باعث می‌شود مرکز ثقل بار به ستون فقرات نزدیک‌تر شده و فشار کمتری به عضلات کمر وارد شود.

محمدنیا با هشدار درباره علائم خطر، بیان کرد: والدین باید نسبت به نشانه‌هایی نظیر خم شدن بیش از حد تنه به جلو، جلو آمدن سر، درد‌های تکرارشونده در ناحیه گردن و کمر، خستگی غیرطبیعی پس از مدرسه و حتی احساس گزگز یا بی‌حسی در دست‌ها حساس باشند.

وی تأکید کرد: بروز این علائم نشان دهنده نامناسب بودن کوله یا وزن بیش از حد آن است. در چنین شرایطی، ابتدا باید وزن و تنظیمات کوله اصلاح شود و در صورت تداوم علائم، مراجعه به متخصص ارتوپدی یا فیزیوتراپی برای ارزیابی دقیق‌تر ضروری است.

استادیار فیزیولوژی ورزشی دانشگاه بیرجند، تأکید کرد: کوله‌پشتی باید به عنوان یک ابزار حمایتی عمل کند، نه باری اضافی که سلامت جسمانی کودکان را به مخاطره بیندازد. انتخاب هوشمندانه بر اساس جثه، کنترل مداوم وزن، رعایت اصول چیدمان و استفاده صحیح از بندها، اقداماتی ساده، اما حیاتی است که می‌تواند از بروز ناهنجاری‌های اسکلتی در نسل آینده پیشگیری کند.