هشدار؛ ۸ هزار ایرانی زیر ۵۰ سال بر اثر سکته قلبی میمیرند!

به گزارش مجله خبری نگار/بهار،دکتر رضا ملک زاده، در نشست هم‌اندیشی راهبردی با پیشکسوتان پژوهش‌های علوم پزشکی کشور که در دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار شد، با اشاره به ارتقای شاخص‌های سلامت و افزایش امید به زندگی در ایران، گفت: امید به زندگی در جهان از حدود ۵۱ سال در سال ۱۹۵۰ به ۷۶.۳ سال رسیده است و ایران نیز در بسیاری از شاخص‌های سلامت، از جمله امید به زندگی، مرگ و میر کودکان زیر۵ سال و احتمال مرگ در سنین ۱۵ تا ۵۰ سال، وضعیت بهتری نسبت به میانگین منطقه و در برخی شاخص‌ها نسبت به میانگین جهانی دارد.

وی افزود: ایران در شاخص امید به زندگی زنان در مقایسه با کشور‌های منطقه و حتی در سطح جهانی جایگاه مطلوبی دارد و این دستاورد‌ها حاصل اقداماتی است که نظام سلامت کشور طی سال‌های گذشته انجام داده است.

ملک‌زاده با اشاره به روند تغییرات امید به زندگی در ایران اظهار کرد: امید به زندگی در بدو تولد در دوران همه‌گیری کرونا کاهش یافت، اما پس از آن دوباره روند افزایشی پیدا کرد. این موضوع نشان می‌دهد که نظام سلامت کشور توانسته است پس از مواجهه با چنین بحرانی، بخشی از افت ایجادشده در این شاخص را جبران کند. در حال حاضر امید به زندگی در بدو تولد در ایران به ۷۸.۸ سال رسیده است و امید به زندگی زنان نیز حدود ۸۰.۵ سال برآورد می‌شود. افزایش امید به زندگی زنان در ایران از جمله تغییرات قابل توجه در شاخص‌های سلامت کشور است.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به بهبود شاخص‌های مرگ‌ومیر در کشور خاطر نشان کرد: میزان مرگ و میر بزرگسالان مرد در ایران به سطح میانگین کشور‌های پردرآمد نزدیک شده است. همچنین طی ۳۳ سال گذشته، از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳، امید به زندگی در بدو تولد در ایران ۱۲.۴ سال افزایش یافته است.

وی با تأکید بر کاهش نابرابری در شاخص‌های سلامت در استان‌های مختلف کشور افزود: یکی از دستاورد‌های مهم نظام سلامت، کاهش فاصله میان مناطق مختلف کشور از نظر شاخص‌های سلامت است. با وجود مشکلات و محدودیت‌هایی که در برخی مناطق وجود داشته، توسعه خدمات بهداشتی و درمانی در بهبود وضعیت سلامت استان‌ها نقش مؤثری داشته است.

وضعیت شیوع بیماری‌های غیر واگیر

ملک‌زاده با اشاره به وضعیت بیماری‌های غیرواگیر در ایران اظهار کرد: در کنار بهبود شاخص‌های عمومی سلامت، در حوزه بیماری‌های قلبی و عروقی و سایر بیماری‌های غیرواگیر نیز پیشرفت‌هایی حاصل شده است؛ با این حال، همچنان با چالش‌های مهمی در این زمینه مواجه هستیم.

وی با اشاره به پیامد‌های همه‌گیری کرونا در ایران گفت: متأسفانه در مواجهه با همه‌گیری کرونا نتوانستیم عملکرد مناسبی داشته باشیم و ایران یکی از بالاترین میزان‌های تلفات را در جهان تجربه کرد. بخشی از این وضعیت به ضعف در مدیریت این بحران بازمی‌گردد.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به علل اصلی مرگ‌ومیر در ایران در سال ۲۰۲۳ ادامه داد: بیماری‌های قلبی و عروقی، سکته‌های مغزی و آلزایمر از جمله علل مهم مرگ‌ومیر در کشور هستند. افزایش موارد آلزایمر تا حدودی با افزایش سن جمعیت ارتباط دارد و در کنار آن، سایر بیماری‌های غیرواگیر نیز سهم قابل توجهی در بار بیماری‌ها و مرگ‌ومیر کشور دارند.

افزایش مرگ‌های زودرس

وی با تأکید بر ضرورت توجه به مرگ‌های زودرس در کشور افزود: مرگ زودرس به مرگ افراد پیش از ۷۰ سالگی اطلاق می‌شود. سهم این مرگ‌ها از کل مرگ‌ومیر‌ها در ایران از حدود ۷۶ درصد در سال ۱۹۹۰ به ۴۵ درصد در سال ۲۰۱۹ کاهش یافته، اما پس از آن کاهش محسوسی نداشته است. این موضوع نشان می‌دهد که هنوز بخش قابل توجهی از مرگ‌ومیر‌های کشور در سنین پیش از ۷۰ سالگی رخ می‌دهد و باید برای کاهش آن برنامه‌ریزی جدی‌تری انجام شود.

ملک‌زاده با بیان اینکه ایران هنوز به گروه کشور‌هایی که امید به زندگی بالاتر از ۸۰ سال دارند، نپیوسته است، اظهار کرد: با وجود افزایش قابل توجه امید به زندگی در کشور، همچنان برای رسیدن به این سطح فاصله داریم و لازم است تمرکز بیشتری بر پیشگیری از مرگ‌های زودرس داشته باشیم. بیماری‌های قلبی و عروقی و دیابت از مهم‌ترین عوامل مرگ زودرس در ایران هستند و حوادث و سوانح نیز باید در تحلیل علل این نوع مرگ‌ومیر مورد توجه قرار گیرند. شناسایی دقیق این عوامل و استفاده از داده‌های معتبر ملی می‌تواند به تدوین سیاست‌های مؤثرتر برای پیشگیری از مرگ‌های زودرس کمک کند.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران در ادامه به یکی از مطالعات گسترده ملی در حوزه بیماری‌های غیرواگیر اشاره کرد و گفت: یکی از اقدامات مهم پژوهشی کشور، اجرای مطالعه‌ای بزرگ با مشارکت ۱۸۰ هزار نفر از افراد ۳۵ تا ۷۰ ساله در ۱۸ استان کشور بوده است. این مطالعه از بزرگترین بستر‌های تحقیقاتی ایجاد شده در کشور برای بررسی وضعیت بیماری‌های غیرواگیر به شمار می‌رود و امکان بررسی دقیق‌تر وضعیت سلامت جمعیت را فراهم کرده است.

وی افزود: در این مطالعه تلاش شد گروه‌های مختلف جمعیتی و قومیتی کشور، از جمله ترک، عرب، فارس و کرد، مورد بررسی قرار گیرند. هدف اصلی از اجرای این طرح، شناسایی عوامل مرتبط با مرگ‌های زودرس، فراهم کردن زمینه پیشگیری از آنها و ایجاد یک نظام تحقیقاتی دقیق برای همکاری میان دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور بود.

ملک‌زاده با اشاره به مشارکت دانشگاه‌های علوم پزشکی در اجرای این طرح اظهار کرد: ۲۴ دانشگاه در این مطالعه مشارکت داشتند و برای اجرای آن در مقطعی از ظرفیت اعتبارات ماده ۵۶ استفاده شد. در آن زمان حدود ۳۵۰ میلیارد تومان اعتبار برای این طرح تأمین شد که امکان توسعه زیرساخت‌ها و ابزار‌های مورد نیاز برای اجرای مطالعه را فراهم کرد. در این تحقیقات علاوه بر گروه سنی بزرگسالان، گروه‌های دیگری از جمله جوانان، افراد شاغل و سالمندان نیز به بخش‌های مختلف این طرح اضافه شدند.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران با تشریح مراحل اجرای مطالعه گفت: بخش مربوط به بزرگسالان با تمرکز بر افراد ۳۵ سال به بالا انجام شد و حدود سه تا چهار سال برای اجرای مرحله پایلوت و جمع‌آوری داده‌های آن زمان صرف شد. در این مطالعه، پرسش‌نامه‌ای با ۴۸۲ سؤال در حوزه‌های مختلف عمومی، تغذیه‌ای و پزشکی طراحی و اجرا شد.

وی با تأکید بر استفاده از زیر ساخت‌های دیجیتال در اجرای این طرح افزود: تمامی مراحل جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت الکترونیکی انجام شد و هیچ فرم کاغذی برای ثبت داده‌ها مورد استفاده قرار نگرفت. این شیوه امکان ثبت و سامان‌دهی یکپارچه اطلاعات را فراهم کرد. از شرکت‌کنندگان در این مطالعه نمونه‌های زیستی شامل ۲۰ سی‌سی خون، ۱۰ سی‌سی ادرار، نمونه مو و ناخن دریافت شد و برای انجام آزمایش‌ها نیز یک نظام آزمایشگاهی یکسان طراحی شد. تجهیزات و امکانات آزمایشگاهی مورد نیاز برای دانشگاه‌های مشارکت‌کننده تهیه و در اختیار آنها قرار گرفت تا آزمایش‌ها با روش و استاندارد یکسان انجام شود. همچنین بانک نمونه‌های زیستی در دانشگاه علوم پزشکی تهران ایجاد شد تا امکان نگهداری و استفاده پژوهشی از نمونه‌های جمع‌آوری‌شده فراهم شود.

ملک‌زاده با تشریح زیرساخت‌های ایجاد شده برای نگهداری نمونه‌های زیستی در مطالعه ملی بیماری‌های غیر واگیر گفت: برای اطمینان از حفظ نمونه‌های جمع‌آوری‌شده و جلوگیری از بین رفتن آنها در صورت بروز حوادث احتمالی، ۵۰ درصد نمونه‌ها به صورت پشتیبان نگهداری می‌شوند. همچنین برای نگهداری این نمونه‌ها، ۸۰ دستگاه یخچال با دمای منفی ۷۰ درجه سانتیگراد در نظر گرفته شده است.

وی با بیان اینکه هدف اصلی این مطالعه، پیشگیری از مرگ‌های زودرس و توسعه زیرساخت‌های پژوهشی کشور بوده است، اضافه کرد: علاوه بر دانشگاه‌های علوم پزشکی مشارکت‌کننده، تلاش کردیم همکاری‌های بین‌المللی را نیز در این زمینه گسترش دهیم. اگرچه ممکن است در زمینه برخی همکاری‌ها محدودیت‌های قانونی مطرح شود، اما طراحی اولیه این مطالعه برای یک دوره ۱۰ ساله انجام شده است.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به دستاورد‌های علمی این طرح اظهار کرد: تعداد مقالات منتشرشده بر اساس داده‌های این مطالعه از ۶۸ مقاله به ۶۲۰ مقاله رسیده است که نشان‌دهنده شکل‌گیری یک حرکت علمی و فراهم شدن زمینه پیشرفت پژوهش‌ها با همکاری دانشگاه‌ها و محققان مختلف است.

وی با اشاره به انتشار مقالات متعدد درباره شاخص‌های سلامت و بیماری‌های غیرواگیر ادامه داد: شیوع فشار خون، چربی خون، دیابت، سندرم متابولیک و سایر شاخص‌های مرتبط با سلامت از جمله موضوعاتی بوده که در قالب این مطالعه بررسی شده و نتایج هر یک از این بررسی‌ها در مقالات علمی جداگانه منتشر شده است.

ملک‌زاده با اشاره به نتایج به‌دست‌آمده درباره عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر در جمعیت ایران گفت: نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که اضافه‌وزن و چاقی، اختلالات چربی خون و سایر عوامل خطر متابولیک در بخش قابل توجهی از جمعیت کشور وجود دارد و این موضوع ضرورت توجه جدی‌تر به پیشگیری و کنترل این عوامل را نشان می‌دهد.

پیشنهادی براب پیشگیری از افزایش چربی خون

وی با تأکید بر اهمیت اندازه‌گیری و کنترل چربی خون افزود: توصیه می‌کنم همه افراد، از جمله پزشکان و اعضای جامعه پزشکی، وضعیت چربی خون خود را به‌طور منظم بررسی کنند؛ زیرا گاهی حتی پزشکان نیز بدون اندازه‌گیری دقیق و ارزیابی مناسب چربی خون، از وضعیت واقعی خود آگاهی ندارند.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران در ادامه به برخی نتایج این مطالعه درباره وضعیت سلامت جمعیت اشاره کرد و گفت: حدود ۳۲ درصد جمعیت مورد بررسی به کبد چرب مبتلا هستند و میزان برآوردشده کاهش عملکرد کلیه، بر اساس شاخص نرخ تخمینی فیلتراسیون گلومرولی (eGFR) کمتر از ۶۰، حدود ۱۷.۵ درصد گزارش شده است.

وی با اشاره به وضعیت دیابت در کشور اظهار کرد: حدود ۱۵ درصد جمعیت به دیابت مبتلا هستند و تحت درمان دارویی قرار دارند. همچنین حدود ۲۵ درصد جمعیت در وضعیت پیش‌دیابت قرار دارند و در معرض خطر ابتلا به دیابت هستند. برآورد‌ها نشان می‌دهد که در صورت تداوم روند‌های فعلی، طی ۲۰ سال آینده ممکن است حدود یک‌چهارم جمعیت کشور به دیابت مبتلا شوند.

افزایش بیماری‌های زنتیک

ملک‌زاده با اشاره به اهمیت بیماری‌های ژنتیکی و خانوادگی یاداور شد: یکی از موضوعاتی که کمتر مورد توجه قرار گرفته، بیماری‌های خانوادگی و ژنتیکی است. برای نمونه، شیوع بیماری فامیلیال آمیلوئیدوز در جهان حدود یک نفر در هر ۶۰ هزار نفر برآورد می‌شود، اما بررسی‌های انجام‌شده در مطالعه ملی نشان می‌دهد که فراوانی این بیماری در ایران قابل توجه است. در این مطالعه، ۹۵۹ نفر از افراد مبتلا به این بیماری شناسایی شده‌اند. با توجه به جمعیت حدود ۸۵ تا ۸۹ میلیون نفری کشور، این آمار می‌تواند نشان‌دهنده ضرورت توجه بیشتر به شناسایی، تشخیص و پیشگیری از این بیماری در استان‌های مختلف باشد.

ملک‌زاده بر ضرورت توجه به شناسایی زودهنگام بیماری‌های خانوادگی و ژنتیکی تأکید کرد و گفت: یکی از اقداماتی که می‌توان در استان‌های مختلف دنبال کرد، شناسایی این بیماری‌ها از دوران کودکی و افزایش آگاهی درباره آنهاست.

ملک‌زاده با اشاره به آمار مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی در ایران گفت: سالانه حدود ۱۷۰ هزار نفر در کشور بر اثر سکته قلبی جان خود را از دست می‌دهند که از این تعداد، ۵۷ هزار نفر کمتر از ۷۰ سال و حدود هشت هزار نفر کمتر از ۵۰ سال سن دارند. این آمار نشان‌دهنده ضرورت توجه جدی‌تر به پیشگیری از بیماری‌های قلبی و عروقی و عوامل خطر مرتبط با آن است.

وی با تأکید بر اهمیت کنترل چربی خون به‌عنوان یکی از عوامل خطر اصلی بیماری‌های قلبی و عروقی افزود: بر اساس مطالعات جدید، لازم است آستانه توجه و مداخله برای کنترل چربی خون، به‌ویژه در جمعیت‌هایی مانند ایران، پایین‌تر در نظر گرفته شود و حتی سن ۵۵ سال نیز برای شروع توجه جدی به این موضوع دیر است.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به ضرورت بازنگری در رویکرد‌های تشخیصی و درمانی در این زمینه اظهار کرد: هنوز نتوانسته‌ایم حتی برخی متخصصان، از جمله متخصصان غدد، را به اهمیت رعایت این توصیه‌ها و دستورالعمل‌ها متقاعد کنیم؛ در حالی که کنترل چربی خون نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌های قلبی و عروقی دارد.

وی با تأکید بر ضرورت آغاز اقدامات پیشگیرانه از دوران کودکی ادامه داد: باید برنامه‌هایی را برای کاهش چربی خون از سنین کودکی آغاز کنیم. اگر بتوانیم از دوران کودکی عوامل خطر مرتبط با چربی خون را کنترل کنیم، می‌توانیم در کاهش بیماری‌های قلبی و عروقی و مرگ‌های زودرس مؤثر باشیم. با کنترل عوامل خطر بیماری‌های قلبی و عروقی از سنین پایین، می‌توان به افزایش امید به زندگی در بدو تولد کمک کرد و زمینه رسیدن ایران به شاخص امید به زندگی ۸۰ سال را فراهم آورد.