پوکی استخوان؛ بیماری خاموشی که ممکن است با یک شکستگی غافلگیرتان کند!

به گزارش مجله خبری نگار/بهداشت نیوز، پوکی استخوان از بیماری‌های مزمن و خاموشی است که ممکن است سال‌ها بدون نشانه مشخص پیشرفت کند و نخستین علامت آن، شکستگی استخوان پس از یک ضربه خفیف باشد؛ عارضه‌ای که علاوه بر تحمیل درد و محدودیت حرکتی به بیمار، هزینه‌های قابل توجهی را به خانواده و نظام سلامت تحمیل می‌کند. دکتر فریبا مرادی، متخصص پزشکی اجتماعی و مدیر گروه بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز، در گفت‌و‌گو با خبرنگار فارس، با اشاره به اهمیت پیشگیری و تشخیص به‌موقع این بیماری، گفت: پوکی استخوان با کاهش بافت استخوانی و تضعیف ساختار استخوان‌ها همراه است و با افزایش سن، احتمال بروز آن بیشتر می‌شود. وی با بیان اینکه پوکی استخوان به‌عنوان یک بیماری خاموش شناخته می‌شود، افزود: این بیماری ممکن است تا زمان کاهش قابل توجه تراکم استخوان یا بروز شکستگی، علامت مشخصی نداشته باشد. گاهی فرد پس از یک ضربه خفیف یا فشار ناچیز، با شکستگی و درد شدید مواجه می‌شود و بررسی‌های پزشکی نشان می‌دهد که زمینه این عارضه، پوکی استخوان بوده است.

شیوع قابل توجه پوکی استخوان در سالمندان مدیر گروه بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به نتایج یک مطالعه کشوری درباره وضعیت سلامت استخوان‌ها اظهار کرد: مطالعه‌ای که در چندین استان کشور، از جمله فارس، انجام شده است، اطلاعاتی درباره شیوع پوکی استخوان و کاهش تراکم استخوان در سالمندان ارائه می‌دهد؛ با این حال، ارقام مطرح‌شده در این زمینه مربوط به برآورد کشوری است و نباید آنها را آمار اختصاصی استان فارس در نظر گرفت. مرادی ادامه داد: بر اساس آمار ارائه‌شده از این مطالعه، در افراد بالای ۶۵ سال، شیوع پوکی استخوان در هر دو جنس حدود ۴۵ درصد و میزان نرمی استخوان یا کاهش تراکم استخوان حدود ۳۰ درصد گزارش شده است. وی با اشاره به بالاتر بودن شیوع این بیماری در زنان گفت: در زنان بالای ۶۵ سال، شیوع پوکی استخوان حدود ۶۲ درصد و میزان نرمی استخوان یا کاهش تراکم استخوان حدود ۳۳ درصد گزارش شده است. این ارقام نشان می‌دهد که سلامت استخوان‌ها در دوران سالمندی، به‌ویژه در زنان، نیازمند توجه جدی است. این متخصص پزشکی اجتماعی همچنین با اشاره به بار شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان در کشور بیان کرد: برآورد ارائه‌شده در مصاحبه، از حدود ۱۵۰ هزار شکستگی ناشی از پوکی استخوان در سال حکایت دارد؛ رقمی که اهمیت پیشگیری، تشخیص به‌موقع و درمان مؤثر این بیماری را نشان می‌دهد.

پوکی استخوان فقط بیماری سالمندان نیست مرادی با بیان اینکه افزایش سن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر پوکی استخوان است، گفت: احتمال ابتلا با افزایش سن بیشتر می‌شود، اما این بیماری محدود به سالمندان نیست. افرادی که در سنین پایین‌تر به برخی بیماری‌های زمینه‌ای، اختلالات هورمونی یا مشکلات تیروئیدی مبتلا هستند یا دارو‌های خاصی را برای مدت طولانی مصرف می‌کنند نیز ممکن است در معرض پوکی استخوان قرار بگیرند. وی سابقه خانوادگی را از دیگر عوامل مهم خطر برشمرد و افزود: افرادی که در خانواده خود سابقه پوکی استخوان یا به‌ویژه شکستگی ناشی از این بیماری دارند، باید توجه بیشتری به سلامت استخوان‌های خود داشته باشند. مدیر گروه بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: جنسیت نیز در میزان خطر مؤثر است و پوکی استخوان در زنان، به‌ویژه در سنین بالا، بیشتر مشاهده می‌شود. همچنین افراد بسیار لاغر و دارای استخوان‌بندی ظریف ممکن است در معرض خطر بیشتری قرار داشته باشند. مرادی با اشاره به نقش بیماری‌های مزمن در افزایش خطر پوکی استخوان گفت: برخی بیماری‌ها از جمله دیابت و پرکاری تیروئید و نیز مصرف طولانی‌مدت بعضی داروها، از جمله دارو‌های مورد استفاده در درمان بیماری‌های روماتیسمی، می‌توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند.

پیشگیری از دوران کودکی آغاز می‌شود این متخصص پزشکی اجتماعی با تأکید بر نقش سبک زندگی در سلامت استخوان‌ها اظهار کرد: فعالیت بدنی و ورزش از عوامل مهم قابل کنترل در پیشگیری از پوکی استخوان هستند. هرچه افراد از دوران کودکی و نوجوانی فعالیت بدنی مناسب‌تری داشته باشند، زمینه بهتری برای حفظ سلامت و استحکام استخوان‌ها در سال‌های بعد فراهم می‌شود. وی افزود: پیشگیری از پوکی استخوان نباید به دوران سالمندی محدود شود، بلکه باید از کودکی آغاز شود و در میانسالی و سالمندی نیز ادامه پیدا کند. ورزش علاوه بر کمک به حفظ سلامت استخوان‌ها، به تقویت عضلات کمک می‌کند و عضلات قوی‌تر می‌توانند در کاهش خطر زمین خوردن و شکستگی نقش داشته باشند. مرادی با اشاره به اهمیت تغذیه مناسب گفت: دریافت ناکافی کلسیم و ویتامین D نیز از عوامل خطر قابل مداخله است و تأمین این مواد مغذی باید مورد توجه قرار گیرد. مصرف مکمل‌ها، به‌ویژه در بزرگسالان، باید با توجه به شرایط فرد و زیر نظر پزشک انجام شود. وی کم‌تحرکی و مصرف دخانیات را از دیگر عوامل مؤثر بر سلامت استخوان‌ها دانست و بر ضرورت اصلاح سبک زندگی و توجه به عوامل خطر قابل کنترل تأکید کرد.

درمان مؤثر است، اما نباید نیمه‌کاره رها شود مدیر گروه بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر قابل کنترل بودن پوکی استخوان گفت: اگر بیماری به‌موقع تشخیص داده شود، می‌توان درمان را آغاز کرد و خطر شکستگی را کاهش داد. یکی از مشکلات مهم این است که بسیاری از افراد از ابتلای خود اطلاع ندارند یا پس از تشخیص، درمان را شروع نمی‌کنند. مرادی ادامه داد: افرادی که یک‌بار دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان می‌شوند، در معرض خطر بیشتری برای شکستگی مجدد قرار دارند. به گفته وی، احتمال شکستگی دوباره در این افراد می‌تواند دو تا سه برابر افزایش یابد. وی با اشاره به اهمیت ادامه درمان اظهار کرد: پوکی استخوان مانند سرماخوردگی نیست که فرد دارو را برای چند روز مصرف کند و سپس کنار بگذارد. درمان ممکن است چند سال یا بیشتر طول بکشد و بیمار باید با پیگیری منظم، مراجعه به پزشک و رعایت توصیه‌های درمانی، روند درمان خود را ادامه دهد. مرادی با اشاره به بررسی‌های انجام‌شده درباره پایبندی بیماران به درمان افزود: بر اساس پژوهش‌هایی که به آنها اشاره شد، حدود نیمی از افراد مبتلا درمان خود را رها می‌کنند؛ موضوعی که می‌تواند خطر بروز شکستگی‌های بعدی را افزایش دهد.

اجرای برنامه‌های آموزشی و شناسایی افراد پرخطر در شیراز مدیر گروه بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز درباره اقدامات انجام‌شده در استان برای پیشگیری و کنترل پوکی استخوان گفت: یکی از محور‌های اصلی فعالیت‌ها، آموزش مردم درباره ماهیت بیماری، عوامل خطر، عوارض و گروه‌های پرخطر است. این آموزش‌ها از طریق شبکه‌های بهداشتی، فضای مجازی، برنامه‌های حضوری و پویش‌های آموزشی دنبال می‌شود. وی افزود: در کنار آموزش، شناسایی افراد در معرض خطر و ارجاع آنها برای انجام بررسی‌های لازم، از جمله سنجش تراکم استخوان در صورت نیاز، اهمیت دارد. مرادی همچنین به فعالیت کلینیک استئوپروز در بیمارستان شهید چمران شیراز اشاره کرد و گفت: افراد بالای ۵۰ سالی که با شکستگی ناشی از ضربه خفیف مراجعه می‌کنند، در این کلینیک مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. در صورت نیاز، سنجش تراکم استخوان برای آنها انجام می‌شود و چنانچه پوکی استخوان تشخیص داده شود، درمان و پیگیری‌های لازم صورت می‌گیرد. آموزش به بیماران نیز با هدف پیشگیری از شکستگی‌های مجدد انجام می‌شود. افزایش سالمندی، ضرورت توجه به سلامت استخوان‌ها را بیشتر می‌کند مرادی با اشاره به افزایش جمعیت سالمندان و تغییر سبک زندگی در جامعه گفت: گسترش شهرنشینی، کاهش فعالیت بدنی و افزایش امید به زندگی باعث شده است بیماری‌هایی مانند پوکی استخوان اهمیت بیشتری پیدا کنند. با افزایش جمعیت سالمند، انتظار می‌رود این بیماری در سال‌های آینده به یکی از چالش‌های مهم نظام سلامت تبدیل شود.

وی بر ضرورت آغاز پیشگیری از سنین پایین، آموزش عمومی، شناسایی افراد پرخطر و مراجعه به‌موقع برای تشخیص تأکید کرد و افزود: افرادی که عوامل خطر دارند، باید برای ارزیابی وضعیت سلامت استخوان‌های خود با پزشک مشورت کنند و در صورت تشخیص پوکی استخوان، درمان را زیر نظر پزشک آغاز کرده و ادامه دهند. مدیر گروه بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز در پایان با اشاره به اهمیت پیشگیری از شکستگی‌ها گفت: برآورد‌های مطرح‌شده نشان می‌دهد که پس از ۵۰ سالگی، از هر دو زن یک نفر و از هر پنج مرد یک نفر ممکن است شکستگی ناشی از پوکی استخوان را تجربه کند. از این رو، افزایش آگاهی مردم و توجه به پیشگیری، تشخیص به‌موقع و پایبندی به درمان، نقش مهمی در کاهش عوارض این بیماری دارد.