چگونه ضایعات مرکبات را از باغ تا سردخانه کاهش دهیم؟

به گزارش مجله خبری نگار، محمود هوشیارفرد با اشاره به اهمیت مدیریت پس از برداشت مرکبات اظهار کرد: مرکبات از محصولات راهبردی در استان‌های شمالی کشور است. سطح کشت مرکبات در استان گیلان حدود ۱۱ هزار هکتار است و هر ساله برداشت نارنگی از سطح ۷۰۰ هکتار در آبان‌ماه آغاز می‌شود.

وی افزود: با توجه به ماهیت فسادپذیری میوه مرکبات، مرحله پس از برداشت (Post-harvest) نقش مهمی در حفظ کیفیت و ارزش اقتصادی محصول دارد. مدیریت نادرست در این مرحله می‌تواند تا ۳۰ الی ۴۰ درصد موجب کاهش محصول در طول زنجیره تأمین شود.

این پژوهشگر و عضو ستادگیاه‌پزشکی استان ادامه داد: هر ساله، با نزدیک شدن به زمان برداشت مرکبات، باغداران سؤالاتی از قبیل اینکه چرا مرکبات ما زود فاسد می‌شوند؟ چگونه ماندگاری محصول خود را دو برابر کنیم؟ را مطرح می‌کنند و به دنبال راه‌های پیشگیری و کاهش خسارت محصول بعد از برداشت هستند. در واقع، افزایش سودآوری باغداران و موفقیت در صادرات محصول و رقابت در بازار‌های جهانی به کاهش ضایعات و مدیریت پس از برداشت محصول بستگی دارد.

هوشیارفرد با اشاره به عوامل اصلی پوسیدگی میوه مرکبات گفت: بیماری‌های قارچی و عوامل فیزیولوژیک، عوامل اصلی پوسیدگی‌های میوه به شمار می‌روند. کپک سبز (Penicillium digitatum) شایع‌ترین عامل فساد میوه مرکبات است که از طریق زخم‌های سطحی پوست میوه وارد می‌شود.

وی افزود: کپک آبی (Penicillium italicum) قدرت آلودگی بالاتری نسبت به کپک سبز دارد و می‌تواند باعث پوسیدگی میوه‌های بیشتری داخل سبد‌ها شود. در بین عوامل فیزیولوژیک نیز لکه‌های پوستی (Chilling injury) به دلیل دما‌های پایین سردخانه و از دست رفتن رطوبت و چروکیدگی پوست (Weight loss) شایع‌تر هستند.

وی با بیان اینکه مدیریت صحیح در زمان برداشت و مراحل پس از آن می‌تواند در کاهش ضایعات مرکبات مؤثر باشد، تصریح کرد: مدیریت در زمان برداشت، مانند برداشت در ساعات خنک روز و ضدعفونی سبد‌ها و قیچی‌ها با محلول‌های ضدعفونی‌کننده مجاز پیش از شروع کار، فرآوری و بسته‌بندی اولیه و کنترل شرایط محیطی سردخانه (انبار)، از راهکار‌های عملی کاهش ضایعات پس از برداشت میوه مرکبات هستند.

هوشیارفرد ادامه داد: دمای نگهداری ایده‌آل معمولا بسته نوع رقم بین ۴ تا ۸ درجه سانتی‌گراد، است و رطوبت انبار باید در محدوده ۸۵ تا ۹۰ درصد حفظ شود تا از چروکیدگی میوه جلوگیری گردد. علاوه بر این، گردش هوا در سردخانه برای جلوگیری از تجمع گاز اتیلن الزامی است؛ زیرا اتیلن موجب پیری زودرس میوه می‌شود.

وی با اشاره به مهم‌ترین توصیه‌ها برای باغداران منطقه در راستای کاهش ضایعات مرکبات گفت: اولین پیشنهاد به باغداران منطقه برای کاهش ضایعات مرکبات، آموزش کارگران برداشت است؛ زیرا بیشترین آسیب پوست میوه در زمان برداشت رخ می‌دهد. لذا، استفاده از دستکش و قیچی‌های تیز هنگام برداشت الزامی است.

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان اضافه کرد: همچنین، سرمایه‌گذاری تعاونی‌ها برای راه‌اندازی واحد‌های شست‌وشو، پوشش‌های واکسی، استفاده از قارچ‌کش‌های مجاز در دوز‌های استاندارد برای جلوگیری از رشد کپک‌ها، بسته‌بندی جهت جلوگیری از عرضه فله‌ای محصول و انتقال سریع محصول از باغ به سردخانه برای حذف سریع گرمای میدان، در اولویت‌های بعدی قرار دارند.

وی با اشاره به نقش نوآوری‌ها و کشاورزی هوشمند در کاهش ضایعات میوه مرکبات بیان کرد: امروزه، به‌کارگیری نوآوری‌ها و کشاورزی هوشمند مانند استفاده از فیلم‌های پلیمری خاص، که ترکیب گاز‌های اکسیژن و دی‌اکسید کربن را درون بسته‌بندی تنظیم می‌کنند، و سنسور‌های پایش آنلاین دما و رطوبت در سردخانه‌ها که در صورت خروج از محدوده استاندارد، به مدیر واحد هشدار می‌دهند، از راهکار‌های نوین کاهش ضایعات میوه مرکبات محسوب می‌شوند.