حلقه مفقودۀ خلق کاراکتر ماندگار ایرانی کجاست؟

به گزارش مجله خبری نگار،صنعت سرگرمی در دنیا سال‌هاست که از مفهوم «تولید تک‌محصولی» عبور کرده است و حول محور خلق «دارایی‌های فکری» یا همان IP‌ها می‌چرخد؛ الگویی که در آن یک کاراکتر هوشمندانه طراحی می‌شود، در انیمیشن جان می‌گیرد، در بازی رایانه‌ای مخاطب را به تعامل می‌کشد و در نهایت اقتصاد فرهنگ را فتح می‌کند. در کشور ما اما، جزیره‌ای عمل کردن بنیاد‌های فرهنگی باعث شده است تا اسطوره‌ها و قهرمانان ملی توان رقابت با برند‌های جهانی را نداشته باشند.

اخیرا در جلسه هیئت امنای بنیاد ملی بازی‌های ویدئویی، بحث‌های جدی پیرامون تبدیل این دو حوزه به پیشران‌های راهبردی فرهنگ‌سازی و ضرورت تعامل میان بنیاد بازی‌ها و بنیاد پویانمایی مطرح شد. سعیده محبی - کارشناس و خبرنگار روابط عمومی بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای - در یادداشتی با عنوان «ظرفیت‌های تولیدات مشترک در حوزه بازی و پویانمایی؛ از همگرایی تا خلق قهرمانان ایرانی» با نگاهی به همین جلسه، ابعاد عملیاتی این همگرایی و پتانسیل‌های مغفول آن را در خلق کاراکتر‌های ماندگار ایرانی بررسی کرده است که در ادامه می‌خوانید:

«بازی‌های رایانه‌ای و پویانمایی امروز دیگر دو رسانه مستقل نیستند؛ این دو حوزه در کنار یکدیگر می‌توانند زنجیره‌ای از تولیدات فرهنگی را شکل دهند که از روایت و شخصیت‌پردازی تا محصولات سرگرمی و سینما را در بر می‌گیرد. تجربه کشور‌های پیشرو نیز نشان داده است که هم‌افزایی میان این دو صنعت، علاوه بر ایجاد ارزش اقتصادی، قدرت نفوذ فرهنگی را نیز افزایش می‌دهد.

همین ظرفیت‌ها سبب شده است که توسعه همکاری میان نهاد‌های متولی این دو حوزه، بیش از گذشته مورد توجه سیاست‌گذاران فرهنگی قرار گیرد. در همین راستا، حسین انتظامی - معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی - در جلسه هیئت امنای بنیاد ملی بازی‌های ویدیویی با اشاره به نقش بازی و پویانمایی در تقویت نفوذ فرهنگی کشور، این دو حوزه را از پیشران‌های فرهنگ‌سازی و اثربخشی در وزارت فرهنگ دانست و بر ضرورت همگرایی بیشتر میان بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای و بنیاد پویانمایی تأکید کرد.

این نگاه، بازی و پویانمایی را از جایگاه دو حوزه صرفا سرگرمی یا حتی صرفا هنری فراتر می‌برد و آنها را به ابزار‌های راهبردی سیاست فرهنگی تبدیل می‌کند. وقتی از «پیشران فرهنگ‌سازی» سخن گفته می‌شود، منظور تنها حمایت از تولید چند بازی یا چند پویانمایی نیست؛ بلکه هدف، ایجاد زیست‌بومی است که بتواند جریان تولید محتوا، روایت‌سازی و انتقال مفاهیم فرهنگی را هدایت کند. از این منظر، تعامل میان دو بنیاد نباید صرفا به همکاری‌های اداری یا برگزاری برنامه‌های مشترک محدود بماند، بلکه باید به طراحی و اجرای پروژه‌های مشترک در حوزه تولید محتوا منجر شود.

یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های این همگرایی، خلق شخصیت‌ها و جهان‌های داستانی بومی است. امروز بخش قابل توجهی از کودکان و نوجوانان ایرانی با شخصیت‌هایی ارتباط برقرار می‌کنند که در خارج از کشور خلق شده‌اند؛ شخصیت‌هایی که در قالب انیمیشن، بازی، فیلم، اسباب‌بازی و سایر محصولات فرهنگی توسعه یافته و به برند‌های جهانی تبدیل شده‌اند. در مقابل، بسیاری از شخصیت‌های ایرانی، اگر هم خلق شده‌اند، به دلیل نبود پیوند میان صنایع فرهنگی، در همان رسانه اولیه باقی مانده و فرصت تبدیل شدن به یک دارایی فرهنگی ماندگار را پیدا نکرده‌اند.

همکاری میان بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای و بنیاد پویانمایی می‌تواند این چرخه را تغییر دهد. یک شخصیت ایرانی می‌تواند ابتدا در قالب یک پویانمایی متولد شود، سپس در یک بازی ویدیویی به حیات خود ادامه دهد و در ادامه به کتاب، نوشت‌افزار، اسباب‌بازی، آثار سینمایی و دیگر محصولات فرهنگی راه پیدا کند. چنین زنجیره‌ای، علاوه بر تقویت اقتصاد فرهنگ، به کودک و نوجوان ایرانی این فرصت را می‌دهد که با قهرمانانی برخاسته از فرهنگ، تاریخ، ادبیات و اسطوره‌های سرزمین خود ارتباط برقرار کند.

از سوی دیگر، تولیدات مشترک میان این دو حوزه می‌تواند به شکل‌گیری «دارایی‌های فکری» (IP) ایرانی نیز کمک کند؛ آثاری که نه‌تنها در بازار داخلی، بلکه در کشور‌های منطقه نیز قابلیت عرضه و رقابت داشته باشند. در شرایطی که رقابت فرهنگی بیش از هر زمان دیگری در بستر رسانه‌های نوین جریان دارد، خلق برند‌های بومی و شخصیت‌های ماندگار می‌تواند به یکی از مؤثرترین ابزار‌های دیپلماسی فرهنگی ایران تبدیل شود.

اگر نگاه مطرح‌شده در جلسه هیئت امنای بنیاد ملی بازی‌های ویدئویی به برنامه‌های عملیاتی و حمایت از پروژه‌های مشترک منجر شود، می‌توان امیدوار بود که همگرایی میان بنیاد ملی بازی‌های ویدیویی و بنیاد پویانمایی، تنها یک همکاری سازمانی نباشد، بلکه نقطه آغاز شکل‌گیری نسل تازه‌ای از آثار و کاراکتر‌های ایرانی باشد؛ آثاری که هم برای مخاطب داخلی جذاب باشند و هم بتوانند روایت و هویت فرهنگی ایران را در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی بازنمایی کنند. در چنین شرایطی، تعبیر «پیشران فرهنگ‌سازی» دیگر یک شعار نخواهد بود، بلکه به یک راهبرد عملی برای توسعه صنایع خلاق کشور تبدیل خواهد شد.»