نگاهی به انواع شناورهای دریایی سپاه و ارتش

به گزارش مجله خبری نگار در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، ایالات متحده و اسرائیل حمله مشترکی علیه جمهوری اسلامی ایران با نام عملیات خشم حماسی (Epic Fury) آغاز کردند. این درگیری به‌سرعت در سراسر خاورمیانه گسترش یافت، پس از اینکه ایران در پاسخ به اهداف آمریکا، اسرائیل و متحدان این دو در منطقه حمله کرد؛ مسئله‌ای که پیامد‌های نظامی و اقتصادی متعددی در اطراف تنگه هرمز به‌دنبال داشت. ایران کشوری محصور در خشکی نیست و از جنوب با خلیج فارس و از شمال با دریای خزر مرز دارد و مهم‌تر از همه اینکه در یک منطقه بسیار استراتژیک قرار گرفته و کنترل یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های ترانزیت نفت خام جهان را در اختیار دارد.

نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یکی از شاخه‌های نیرو‌های مسلح فعالیت می‌کند و در کنار آن نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز حضور دارد. این دو نیرو انواع مختلفی از شناور‌ها را در اختیار دارند و همین موضوع باعث شده بسیاری بپرسند ایران چه تعداد ناو جنگی دارد و از چه نوعی هستند. پاسخ کوتاه این است که ایران تعداد زیادی از آنچه در دیگر کشور‌ها «ناو جنگی کلاسیک» محسوب می‌شود ندارد، اما از نظر شناور‌های خطرناک نیز کمبود قابل توجهی را تجربه نمی‌کند.

بر اساس برآورد‌های سال ۲۰۲۵، نیروی دریایی ارتش ایران بیش از ۱۰۰ شناور و بیش از ۱۸ هزار و ۵۰۰ نیرو در اختیار دارد. در مقابل، نیروی دریایی سپاه شناور‌هایی برای جنگ نامتقارن به کار می‌گیرد که شامل حدود ۴۵ یا بیشتر شناور جنگی کوچک‌تر است. در مجموع ایران بیش از ۱۴۵ شناور رزمی نظامی و صد‌ها شناور کوچک در اختیار دارد و احتمالاً بسیاری از آنها در این درگیری مورد استفاده قرار گرفته‌اند. بخش مهمی از قدرت دریایی ایران به قایق‌های تندرو حمله سریع مربوط می‌شود که برای عبور از دفاع محیطی ناو‌های بزرگ‌تر و حمله گروهی طراحی شده‌اند. البته توان دریایی ایران تنها به این شناور‌ها محدود نیست و شامل ناوگان کوچکی از زیردریایی‌های دیزلی نیز می‌شود.

شناور‌های نیروی دریایی ارتش ایران

نیروی دریایی ارتش ایران علاوه بر برخی ناو‌های جنگی متعارف، انواع دیگری از شناور‌ها را نیز در اختیار دارد. این نیرو از چندین پایگاه و بندر مهم دریایی برای عملیات در منطقه استفاده می‌کند. بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ Global Firepower، نیروی دریایی ایران در میان ۱۴۵ نیروی دریایی جهان در رتبه ۳۵ قرار گرفته است. هرچند ایران ناو هواپیمابر یا ناو‌های بزرگ اقیانوس‌پیمای مشابه نیروی دریایی آمریکا ندارد، اما این نیرو سه ناوشکن نسبتاً مدرن در اختیار دارد که قادر به انجام عملیات اطلاعاتی و شلیک موشک هستند.

این نیرو همچنین هفت ناوچه در اختیار دارد و از انواع کشتی‌های آبی‌خاکی و ناوچه‌ها نیز استفاده می‌کند. در ناوگان آن حدود ۲۵ زیردریایی، ۲۱ شناور گشتی و یک کشتی مین‌گذاری یا جنگ مین نیز دیده می‌شود. در اول مارس ۲۰۲۶، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در شبکه Truth Social اعلام کرد که در جریان عملیات اخیر ۹ شناور نامشخص متعلق به نیروی دریایی ارتش ایران غرق شده‌اند. او نوع این شناور‌ها را مشخص نکرد، اما آنها را بزرگ و مهم توصیف کرد؛ بنابراین ممکن است شامل ناوچه‌ها یا ناوشکن‌ها بوده باشند. در ادامه فرمانده سنتکام مدعی شد که تلفات دریایی ایران به بیش از ۳۰ شناور رسیده است.

ایران زیردریایی هسته‌ای در اختیار ندارد، اما این موضوع به معنای بی‌خطر بودن ناوگان زیردریایی آن نیست. زیردریایی‌های کلاس طارق که ساخت روسیه و از نسل سوم هستند، توانایی شلیک موشک کروز، مین‌گذاری و هدف قرار دادن کشتی‌ها را دارند. زیردریایی‌های کلاس فاتح، قدیر و نهنگ نیز با توانایی‌هایی مانند شلیک اژدر و موشک می‌توانند نقش مهمی در عملیات دریایی ایفا کنند. در حال حاضر مشخص نیست دقیقاً چه تعداد از این شناور‌ها همچنان عملیاتی هستند، اما نیروی دریایی ارتش ایران همچنان یک بازیگر قدرتمند در منطقه به شمار می‌رود.

شناور‌های نیروی دریایی سپاه پاسداران

در حالی که نیروی دریایی ارتش بیشتر از ناو‌های متعارف استفاده می‌کند، نیروی دریایی سپاه عملیات دریایی نامتقارن را دنبال می‌کند. از آنجا که این نیرو توانایی به‌کارگیری ناو‌های بسیار بزرگ مانند نیروی دریایی آمریکا و برخی کشور‌های غربی را ندارد، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در توسعه قایق‌های تندرو انجام داده است. بر اساس گزارش‌های ژوئن ۲۰۲۵، ناوگان این نیرو شامل ۱۰ قایق موشک‌انداز کلاس Houdong، حدود ۲۵ قایق موشک‌انداز Peykaap II، پنج قایق C-۱۴ و ده قایق MK۱۳ است.

یک نوع جدید از قایق تندرو ایرانی که توسط نیروی دریایی سپاه استفاده می‌شود می‌تواند با سرعت حدود ۲۰۰ کیلومتر در ساعت حرکت کرده، موشک‌های کروز ضدکشتی شلیک کند و برای ناو‌های مدرن آمریکا و متحدانش در منطقه تهدید محسوب شود. بخش عمده ناوگان سپاه برای حملات سریع و ضربه‌وگریز طراحی شده است؛ به همین دلیل هرچه شناور‌ها کوچک‌تر و سبک‌تر باشند، در چنین عملیات‌هایی کارآمدتر هستند. گزارش‌هایی در اوت ۲۰۲۴ نشان می‌داد نیروی دریایی ارتش ایران بیش از ۲،۶۰۰ سامانه موشکی و پهپادی مختلف دریافت کرده است، اما مشخص نیست چه تعداد از آنها در اختیار نیروی دریایی سپاه قرار گرفته‌اند.

احتمالاً عملیات جنگ نامتقارن نیروی دریایی سپاه از انواع پهپاد‌های ساخت ایران نیز استفاده می‌کند، اما بسیاری از جزئیات فعالیت‌های آن به دلیل محرمانه بودن مشخص نیست. از نظر تعداد قایق‌های تندرو نیز احتمالاً این نیرو صد‌ها یا حتی هزاران قایق در اختیار دارد، زیرا بسیاری از آنها در اصل قایق‌های معمولی هستند که می‌توان به‌راحتی آنها را تقویت کرده و به انواع سلاح‌ها مجهز کرد. در سال ۲۰۲۴ نیز نیروی دریایی سپاه دو شناور گشتی پنهانکار از کلاس شهید سلیمانی، که از نوع ناوچه کاتاماران هستند، دریافت کرد که دستکم یک مورد از آن در جریان درگیری‌های اخیر غرق شد.

منبع:روزیاتو