دانشمندان نقش شیرین‌کننده‌ها را در فرآیند آسیب DNA بررسی کرده‌اند

به گزارش مجله خبری نگار، یک مطالعه نشان داد که یک ماده مرتبط با سوکرالوز می‌تواند به DNA آسیب برساند و در آزمایش‌های آزمایشگاهی، سد روده را مختل کند. با این حال، مطالعات و ارزیابی‌های بعدی توسط نهاد‌های نظارتی اروپایی، تصویر را به طور قابل توجهی پیچیده‌تر کرده است: یافته‌ها ثابت نمی‌کنند که مصرف منظم سوکرالوز باعث ایجاد تغییرات مشابه در انسان می‌شود. ایزوستیا در مورد آنچه دانشمندان در مورد این شیرین‌کننده محبوب کشف کرده‌اند، گزارش می‌دهد.

آنچه دانشمندان در مورد سوکرالوز کشف کرده‌اند

محققان سوکرالوز-۶-استات، یک ترکیب شیمیایی مرتبط با شیرین‌کننده مصنوعی سوکرالوز، را مورد مطالعه قرار دادند. این خود سوکرالوز نیست، بلکه ماده‌ای است که می‌تواند در طول فرآیند تولید تشکیل شود و به عنوان ناخالصی در محصول نهایی باقی بماند. در یک مطالعه در سال ۲۰۲۳، دانشمندان آن را در برخی از نمونه‌های سوکرالوز تجاری با غلظت‌های تا ۰.۶۷٪ شناسایی کردند.

یک مطالعه قبلی توسط همین تیم تحقیقاتی که در سال ۲۰۱۸ منتشر شد، وجود ترکیبات محلول در چربی را در مواد زیستی موش‌هایی که سوکرالوز دریافت کرده بودند، نشان داد. در آن زمان، محققان این فرضیه را مطرح کردند که این شیرین‌کننده می‌تواند در بدن دچار تغییرات شیمیایی شود. بعداً، سوکرالوز-۶-استات یکی از ترکیباتی شد که توجه آنها را به خود جلب کرد.

مطالعه جدید ما ثابت می‌کند که سوکرالوز-۶-استات اثرات ژنوتوکسیک دارد. ما همچنین دریافتیم که مقادیر ناچیزی از سوکرالوز-۶-استات ممکن است حتی قبل از مصرف و متابولیزه شدن، در سوکرالوز تجاری وجود داشته باشد.

با این حال، این فرض که سوکرالوز-۶-استات لزوماً در بدن و در حین هضم تشکیل می‌شود، بعداً مورد تردید قرار گرفت. سازمان ایمنی مواد غذایی اروپا خاطرنشان کرد که ترکیبات شناسایی شده در موش‌ها ممکن است از قبل به عنوان ناخالصی در سوکرالوز مورد استفاده وجود داشته باشند. بنابراین، وجود آنها در مواد زیستی به خودی خود ثابت نمی‌کند که در نتیجه متابولیسم شیرین‌کننده تشکیل شده‌اند.

برای آزمایش آسیب‌های احتمالی سوکرالوز-۶-استات، دانشمندان سلول‌های خون انسان را که در آزمایشگاه رشد داده شده بودند، در معرض این ماده قرار دادند. این آزمایش‌ها به صورت آزمایشگاهی (in vitro)، یعنی خارج از بدن انسان، انجام شد. نتایج در Science Daily منتشر شد.

محققان نشانه‌هایی از ژنوتوکسیسیتی - توانایی آسیب رساندن به مواد ژنتیکی - را کشف کردند. تجزیه و تحلیل، تغییراتی را نشان داد که با شکستگی‌های رشته DNA سازگار است.

به طور خلاصه، ما دریافتیم که سوکرالوز-۶-استات ژنوتوکسیک است و به طور موثری به DNA سلول‌هایی که در معرض این ماده شیمیایی قرار دارند، آسیب می‌رساند.

نویسندگان مقاله بر تفاوت اساسی بین تشخیص یک اثر بالقوه مضر در سلول‌های آزمایشگاهی و اثبات یک خطر واقعی برای انسان‌ها تأکید می‌کنند. اگرچه قرار دادن مستقیم سلول‌ها در معرض یک ماده شیمیایی می‌تواند یک خطر بالقوه را آشکار کند، اما هنوز مشخص نیست که آیا بدن انسان از طریق مصرف عادی همان مقدار ماده را دریافت می‌کند یا اینکه آسیب مشابهی رخ خواهد داد.

محققان همچنین اثرات سوکرالوز و سوکرالوز-۶-استات را بر روی یک مدل بافت روده انسان بررسی کردند. هر دو ماده در شرایط آزمایشگاهی، یکپارچگی سد روده را مختل کردند.

وقتی بافت اپیتلیال روده - بافتی که دیواره روده را می‌پوشاند - را در معرض سوکرالوز و سوکرالوز-۶-استات قرار دادیم، متوجه شدیم که هر دو ماده شیمیایی باعث سندرم روده نشت‌پذیر می‌شوند.

با این حال، چنین تغییراتی در فعالیت ژن به این معنی نیست که آزمایش، ایجاد سرطان را ثابت کرده است. به طور مشابه، افزایش نفوذپذیری در یک مدل آزمایشگاهی از بافت روده، ثابت نمی‌کند که مصرف منظم یک شیرین‌کننده باعث بیماری روده در انسان می‌شود.

چرا نتایج جنجال‌برانگیز شد؟

در سال ۲۰۲۳، محققان اظهار داشتند که اثرات کشف‌شده، بررسی ایمنی سوکرالوز را ضروری می‌سازد. یکی از استدلال‌ها، مقایسه میزان سوکرالوز-۶-استات در نوشیدنی شیرین‌شده با آستانه نگرانی سم‌شناسی برای مواد ژنوتوکسیک تعیین‌شده توسط سازمان ایمنی مواد غذایی اروپا بود.

با این حال، این آستانه به عنوان ابزاری محافظه‌کارانه برای ارزیابی اولیه موادی که داده‌های سمیت آنها کافی نیست، استفاده می‌شود. عبور از این آستانه به طور خودکار به این معنی نیست که یک نوشیدنی خاص باعث آسیب یا بیماری DNA می‌شود. علاوه بر این، با میزان مصرف روزانه قابل قبول که به طور خاص برای سوکرالوز تعیین شده است، متفاوت است.

در فوریه ۲۰۲۶، سازمان ایمنی مواد غذایی اروپا ارزیابی مجدد و مهمی از سوکرالوز انجام داد. کارشناسان میزان مصرف روزانه قابل قبول (ADI) را ۱۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز حفظ کردند و نتیجه گرفتند که میزان مصرف تخمینی این شیرین‌کننده در رژیم غذایی برای گروه‌های جمعیتی مورد مطالعه، همچنان کمتر از این مقدار است. این نهاد نظارتی همچنین هیچ دلیلی برای در نظر گرفتن استفاده مجاز از سوکرالوز به عنوان یک نگرانی در مورد سمیت ژنتیکی نیافت.

داده‌های اضافی در آگوست ۲۰۲۶ منتشر شد. مطالعه‌ای روی سوکرالوز تجاری با استفاده از چندین سنجش ژنوتوکسیسیتی در سلول‌ها و حیوانات، در بیشتر موارد هیچ مدرکی از جهش یا آسیب کروموزومی نشان نداد. یک سنجش، سیگنال‌های آسیب DNA را در برخی از بافت‌ها تشخیص داد، اما نویسندگان به مشکلاتی در تفسیر این نتایج اشاره کردند و عموماً آنها را شواهدی از ژنوتوکسیسیتی در نظر نگرفتند.

با این حال، مطالعه جدید سوکرالوز تجاری را آزمایش کرد، نه سوکرالوز-۶-استات ایزوله را، بنابراین نتایج آن را نمی‌توان مستقیماً با آزمایش ۲۰۲۳ که کاملاً یکسان بود، مقایسه کرد.

آنچه فعلاً ناشناخته مانده است

مطالعات دیگر نیز اثرات احتمالی دیگر سوکرالوز را بررسی کرده‌اند که ارتباط مستقیمی با آسیب DNA ندارند. در یک کارآزمایی تصادفی در سال ۲۰۲۵ که شامل ۷۵ جوان بود، نوشیدنی‌های حاوی سوکرالوز در مقایسه با قند، گرسنگی ذهنی و جریان خون را در هیپوتالاموس، ناحیه‌ای از مغز که در تنظیم اشتها نقش دارد، افزایش دادند. با این حال، این مطالعه بر اثرات کوتاه‌مدت متمرکز بود و شواهدی از افزایش وزن پایدار نشان نداد.

یک بررسی سیستماتیک از ۲۳ آزمایش تصادفی منتشر شده در سال ۲۰۲۶ نیز اثرات سوکرالوز را بر پارامتر‌های متابولیک در بزرگسالان سالم بررسی کرد. نتایج مربوط به تنظیم قند خون متناقض بود، برخی مطالعات تغییرات نامطلوب را گزارش کردند، در حالی که برخی دیگر هیچ اثری نیافتند.

همچنین یک مسئله جداگانه مربوط به گرم کردن سوکرالوز وجود دارد. کارشناسان اروپایی در مورد ترکیباتی که ممکن است در طول مدت قرار گرفتن در معرض دمای بالا تشکیل شوند، عدم قطعیت را ذکر کرده‌اند. بنابراین، ایمنی استفاده از سوکرالوز در حال انبساط در برخی از محصولات پخته شده تأیید نشده است. این مسئله مربوط به موادی است که ممکن است در طول گرم کردن تشکیل شوند و نتایج مطالعه سوکرالوز-۶-استات در سال ۲۰۲۳ را تأیید نمی‌کند.

بنابراین، داده‌های موجود به ما اجازه نمی‌دهد نتیجه بگیریم که مصرف معمول سوکرالوز تأیید شده به DNA انسان آسیب می‌رساند. آزمایش‌های آزمایشگاهی در واقع اثرات بالقوه قابل توجهی از ترکیبات منفرد را نشان داده‌اند، اما مطالعات و ارزیابی‌های ایمنی بعدی نشان می‌دهد که باید ماده خاص، مقدار آن و شرایط قرار گرفتن در معرض آن را در نظر گرفت.