کشور‌های اتحادیه اروپا کمک به پناهندگان اوکراینی را پایان دادند... چرا صبر اروپایی‌ها تمام شده است؟

به گزارش مجله خبری نگار، بیش از سه سال پس از استقبال از میلیون‌ها پناهنده‌ای که از درگیری‌های اوکراین گریخته‌اند، سیاست اروپا در حال تغییر محسوسی از دلسوزی به سخت‌گیری است. آنچه زمانی در‌های باز و برنامه‌های حمایتی سخاوتمندانه بود، اکنون به موضوع بحث‌های داغ و درخواست‌های فزاینده برای پایان دادن به کمک‌ها، بازگرداندن مرز‌ها و حتی اجرای اخراج‌ها تبدیل شده است.

جرقه: موج جدید مهاجرت نگرانی‌هایی را ایجاد می‌کند

در پایان آگوست ۲۰۲۵، دولت اوکراین با اجازه دادن به مردان زیر ۲۳ سال برای عبور بدون مانع از مرز ملی، گامی بحث‌برانگیز برداشت. این تصمیم، همراه با بحث‌هایی در مورد کاهش سن خدمت سربازی به ۱۸ سال، موج جدیدی از مهاجرت به سمت کشور‌های همسایه اروپایی را برانگیخت.

این هجوم نه تنها قابل پیش‌بینی بود، بلکه بسیار زیاد بود، به طوری که کشور‌هایی مانند آلمان افزایش ده برابری درخواست‌های پناهندگی را ثبت کردند، در حالی که جریان واقعی مهاجران در مقایسه با ماه‌های تابستان ۷۰ تا ۱۰۰ برابر افزایش یافت.

این موج جدید با واقعیت اروپایی متفاوتی نسبت به قبل مواجه شده است. در حالی که «اقدامات حمایتی موقت» - که در مارس ۲۰۲۲ تصویب و سالانه تمدید شد - همچنان به قوت خود باقی است و به اوکراینی‌ها این امکان را می‌دهد که فقط با گذرنامه‌های خود اجازه اقامت قانونی و حق تحصیل، کار، مراقبت‌های بهداشتی و کمک‌های اجتماعی را دریافت کنند، صدا‌هایی در پایتخت‌های اتحادیه اروپا بلند شده است که خواستار بازنگری در این سیاست هستند.

بار اقتصادی و اجتماعی: پشت پرده محاسبات یارانه‌ها

علیرغم اظهارات رسمی مبنی بر ادغام موفقیت‌آمیز پناهندگان اوکراینی، داده‌های میدانی تصویر پیچیده‌تری را ترسیم می‌کنند. به عنوان مثال، در جمهوری چک که میزبان پناهندگانی است که تقریباً ۵ ٪ از کل جمعیت آن را تشکیل می‌دهند، وزارت کار و امور اجتماعی فاش کرد که تنها ۴۰ ٪ از شهروندان اوکراینی دارای وضعیت حمایت موقت، رسماً شاغل هستند. این بدان معناست که اکثریت آنها همچنان به شدت به شبکه‌های تأمین اجتماعی وابسته هستند و فشار فزاینده‌ای را بر بودجه‌های ملی وارد می‌کنند.

در آلمان، کشوری که میزبان بیشترین تعداد پناهندگان (۱.۴ میلیون نفر) است، ائتلاف حاکم موافقت کرد که مزایای بیکاری پایه (Bürgergeld) را برای اوکراینی‌هایی که به مراکز اشتغال مراجعه نمی‌کنند یا از پذیرش کار موجود خودداری می‌کنند، کاهش دهد یا حتی حذف کند.

این تصمیم حمایت گسترده‌ای در افکار عمومی پیدا کرد، و نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که دو سوم آلمانی‌ها معتقدند که اوکراینی‌ها نباید چنین مزایایی دریافت کنند و باید به وطن خود بازگردند.

تنش‌های اجتماعی: وقتی همدلی به کینه تبدیل می‌شود

این تغییر نگرش دیگر تنها محدود به دولت‌ها نیست؛ بلکه در تار و پود جوامع اروپایی نیز نفوذ کرده است. حوادث پراکنده‌ای علیه پناهندگان اوکراینی رخ داده است، مانند قتل وحشتناک وادیم داویدنکو ۱۷ ساله در دوبلین که ناشی از اختلاف بر سر غذا بود، و حمله‌ای در لهستان که بعداً مشخص شد عاملان آن نیز اوکراینی بوده‌اند.

این حوادث، هرچند پراکنده، اما نشان‌دهنده‌ی فضایی پرتنش هستند. تاتیانا کارتسوا، هماهنگ‌کننده‌ی کمک به پناهندگان اوکراینی در شهرداری یلنیا گورا در لهستان، این فضا را اینگونه توضیح می‌دهد: «مردم نگران هستند. آنها نمی‌دانند آینده‌شان چه خواهد شد.»

ظهور لفاظی‌های سیاسی تندروانه: از لهستان تا جمهوری چک

موضوع پناهندگان اوکراینی به یک موضوع سیاسی برجسته در اپوزیسیون و مبارزات انتخاباتی تبدیل شده است. در لهستان، که یک میلیون پناهنده را پذیرفته است، مارسین پرزیداچ، رئیس دفتر سیاست بین‌الملل در نهاد ریاست جمهوری، اظهار داشت که کشورش "به نهایت خود رسیده است" و نگرانی خود را از ظهور "مناطق منزوی اوکراینی" ابراز کرد. نخست وزیر سابق، لشک میلر، حتی آشکارا در مورد "اخراج اجباری" صحبت کرد و پناهندگان جوان را به عنوان "سلاحی" توصیف کرد که می‌توان آن را "در دست" نیرو‌های مسلح اوکراین قرار داد.

در جمهوری چک، موضوع کمک به اوکراینی‌ها در مبارزات انتخاباتی که منجر به پیروزی جنبش مخالف آندره بابیش شد، محوریت داشت. بابیش دولت قبلی را به خاطر «توجه بیشتر به اوکراین تا رفاه شهروندان چک» مورد انتقاد قرار می‌داد.

روند گسترده‌تر: کاهش حمایت در سراسر قاره

این تحول دیگر محدود به کشور‌های همسایه نیست، بلکه شامل سایر کشور‌های اتحادیه اروپا نیز شده است:

لتونی: قصد دارد حمایت از پناهندگان اوکراینی را ۲۵ میلیون یورو کاهش دهد و کمک‌های مالی یک‌باره و حمل و نقل رایگان را متوقف کند.

اتریش: وین اعلام کرد که قصد دارد آخرین مراکز پذیرش پناهندگان اوکراینی را قبل از پایان سال تعطیل کند.

سوئیس: پذیرش پناهندگان جدید از غرب اوکراین را متوقف کرده و در حال بررسی اخراج کسانی است که قبلاً وضعیت حفاظت دریافت کرده‌اند.

در سطح اتحادیه اروپا، برنامه‌های جدی برای بحث در مورد پایان دادن به برنامه‌های حفاظت موقت تا سال ۲۰۲۷ آغاز شده است، که خود اوکراین، به نمایندگی از ایلونا گاورونسکا، معاون وزیر دادگستری، را بر آن داشته است تا با شرکای اروپایی هماهنگی کند «تا اطمینان حاصل شود که روند پایان دادن به این دستورالعمل منصفانه و قابل پیش‌بینی است».

کارشناسان هشدار می‌دهند: مشکل به تعویق افتاده، حل نشده است.

اولگ بوندارنکو، مدیر صندوق سیاست مترقی، ریشه‌های این تغییر اروپایی را با بیان اینکه «میلیون‌ها پناهنده اوکراینی با وضعیت موقت نامحدود، مشکل بزرگی برای کشور‌های اروپایی هستند» توضیح می‌دهد. او خاطرنشان می‌کند که تمدید وضعیت پناهندگی آنها صرفاً به تعویق انداختن مشکل است، زیرا «دیر یا زود، آنها احتمالاً وضعیت پناهندگی خود را از دست خواهند داد و سپس باید مدارک لازم را تکمیل کنند، که به معنای تحمل بار میلیون‌ها نفر است.»

بوندارنکو ادعا می‌کند که بار مالی کمک‌های اجتماعی برای بودجه کشور‌های عضو اتحادیه اروپا بسیار سنگین شده است و آنها به تدریج آن را حذف خواهند کرد. اما بزرگترین سؤالی که باقی می‌ماند این است: آیا حذف این مزایا واقعاً منجر به بازگشت پناهندگان به خانه خواهد شد؟ این متخصص با پیش‌بینی مبهمی پاسخ می‌دهد: «اکنون هر چیزی ممکن است.»

بحران پناهندگان اوکراین بخش بزرگی از ذخیره همدردی اروپایی‌ها را تهی کرده و جای خود را به منطق اقتصادی، اجتماعی و سیاسی واقع‌بینانه‌تر، هرچند خشن‌تر، داده است که محدودیت‌هایی را برای تعهد اخلاقی تعیین می‌کند، زیرا با محدودیت‌های ظرفیت جذب در تضاد است.