توصیه‌های جدید سازمان جهانی بهداشت درباره واکسن دیفتری

به گزارش مجله خبری نگار،مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت اعلام کرد که گزاره‌برگ بیماری‌های واگیر ایران و جهان منتشر شد؛ موضوع اصلی این شماره، توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO) درباره استفاده از واکسن‌های حاوی دیفتری برای پیشگیری و پاسخ به شیوع این بیماری است.

در این گزارش ضمن مرور وضعیت ایمنی جمعیت و چالش‌های مرتبط با پوشش واکسیناسیون دیفتری، توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت در زمینه تقویت برنامه ایمن‌سازی روتین، دوز‌های یادآور، واکسیناسیون جبرانی و اقدامات لازم برای مدیریت و کنترل شیوع بیماری تشریح شده است.

همچنین راهبرد‌های واکسیناسیون در گروه‌های سنی مختلف، نحوه محافظت از افراد بهبودیافته و افراد در تماس با بیماران، دسترسی به واکسن و آنتی‌توکسین دیفتری و اولویت‌های کلیدی پژوهشی در این حوزه مورد توجه قرار گرفته است.

گفتنی است، در پی شیوع‌های اخیر بیماری دیفتری در مناطق مختلف جهان به‌ویژه در آفریقا و مدیترانه شرقی، سازمان جهانی بهداشت (WHO) با انتشار راهنمای جدید خود، بر ضرورت پُرکردن شکاف‌های ایمنی جمعیت، تقویت برنامه‌های واکسیناسیون روتین و اجرای کمپین‌های واکنشی تأکید کرد.

این راهبرد که حاصل نشست اخیر گروه مشاوران راهبردی متخصصان ایمن‌سازی (SAGE) در اکتبر ۲۰۲۶ است، به‌عنوان مکمل موضع‌نامه سال ۲۰۱۷ این سازمان منتشر شده و استاندارد‌های تازه‌ای را برای مهار این بیماری خطرناک ارائه می‌دهد.

کاهش ایمنی با گذشت زمان؛ زنگ خطری برای پوشش واکسیناسیون

بر اساس داده‌های ارائه‌شده در این سند، اثربخشی واکسن دیفتری پس از تکمیل ۳ دوز اولیه در برابر موارد علامت‌دار حدود ۷۰ درصد، در برابر بیماری شدید ۴۷ درصد و در برابر مرگ‌ومیر ۶۸ درصد است که این میزان پس از دریافت سه دوز یا بیشتر به بالای ۹۰ درصد افزایش می‌یابد.

با این حال، مطالعات نشان می‌دهد که سطح ایمنی بدن با گذشت زمان کاهش می‌یابد؛ به‌طوری‌که مدت‌زمان متوسط محافظت پس از ۳ دوز حدود ۲.۵ سال، پس از ۴ دوز نزدیک به ۱۰ سال و پس از ۵ دوز حدود ۲۵ سال تخمین زده می‌شود. سازمان جهانی بهداشت یادآور شده است که کشور‌ها باید علاوه بر سری اولیه سه‌دوزی، حداقل یک دوز یادآور (و ترجیحاً هر سه دوز یادآور در سنین توصیه‌شده) را در دستور کار برنامه‌های ملی ایمن‌سازی خود قرار دهند.

نکات کلیدی و راهبرد‌های مقابله با شیوع

سازمان جهانی بهداشت در گزاره‌برگ جدید خود بر چند محور حیاتی تأکید کرده است:

تجویز فوری آنتی‌توکسین (DAT): این دارو باید در اسرع وقت برای تمامی بیماران مبتلا به دیفتری تنفسی تجویز شود.

محدودیت‌های زنجیره انتقال: واکسیناسیون به‌تنهایی قادر به قطع کامل زنجیره انتقال نیست، زیرا افراد واکسینه‌شده نیز می‌توانند ناقل باکتری Corynebacterium diphtheriae باشند؛ لذا رعایت پروتکل‌های کنترل عفونت (IPC) و درمان آنتی‌بیوتیکی ضروری است.

لزوم واکسیناسیون بهبودیافتگان: ابتلا به بیماری و بهبودی از آن، ایمنی محافظتی پایدار ایجاد نمی‌کند و تمامی افراد مبتلا پس از بهبودی باید واکسینه شوند.

انتخاب واکسن متناسب با سن: برای کودکان زیر ۷ سال از واکسن‌های حاوی DTP و برای افراد ۷ سال به بالا، نوجوانان و بزرگسالان از واکسن‌های با دوز کاهش‌یافته (مانند Td و Tdap) استفاده شود.

اولویت‌بندی مناطق هدف در کمپین‌های واکنشی

سازمان جهانی بهداشت توصیه کرده است که در صورت بروز شیوع، کمپین‌های واکسیناسیون باید در مناطق زیرملیِ پرخطر (نظیر مناطق با پوشش واکسیناسیون روتین کمتر از ۷۰ درصد یا سابقه شیوع مکرر) با کیفیت بالا و طی چند هفته نخست شناسایی طغیان اجرا شوند، مشروط بر آنکه به ساختار واکسیناسیون روتین کشور آسیبی نرساند.