وقتی فکر مرگ و از دست دادن عزیزان رهایتان نمی‌کند؛ ۶ راه برای آرام کردن ذهن

به گزارش مجله خبری نگار، آیا تابه‌حال برایتان پیش‌آمده که در میانه یک روز معمولی، ناگهان فکر اتفاقی بد یا ازدست‌دادن عزیزی به ذهنتان هجوم بیاورد؟ این افکار ناخودآگاه، آرامش را از شما می‌گیرند و ذهن را در چرخه‌ای از اضطراب گرفتار می‌کنند. اما قرآن و روایات اهل‌بیت (ع) نسخه‌ای الهی برای رهایی از این چرخه ارائه داده‌اند؛ نسخه‌ای که با علم روان‌شناسی امروز نیز همسو است.

نخستین گام، شناخت ماهیت این افکار است. در بیشتر مواقع، اگر ترس از مرگ حاد و شدید باشد، با افکار وسواس‌گونه همراه است و به‌مرور زمان تبدیل به وسواس فکری می‌شود. برای توقف این چرخه، اساسی‌ترین روش، عدم درگیرشدن با این افکار و بی‌اعتنایی به پیام‌های آن است. امام صادق (ع) در این باره می‌فرمایند: «تَحَرَّوْا قُلُوبَکُمْ فَإِنْ أَنْقَاهَا اللَّهُ مِنْ حَرَکَةِ الْأَوَاحِشِ لِسَخَطِ شَیْءٍ مِنْ صُنْعِهِ فَسَلُوهُ مَا شِئْتُمْ»؛ دل‌های خود را وارسی کنید، اگر دیدید خداوند آن را از اضطراب و دهشت نسبت به کار‌های خویش پاکیزه ساخته، آنگاه هر چه خواستید از خدا طلب کنید.

حجت‌الاسلام علیرضا پناهیان در این باره می‌گوید: «کسانی که قدرت مدیریت ذهن ندارند، معمولاً در معرض آفت‌های هجوم این خطورات هستند. برخی از این خطورات ذهنی، کار شیطان است و وسوسه صدر از همین جنس است که رسماً در قرآن نیز اعلام شده است.» وی تأکید می‌کند که غیر از این موارد، ذهن انسان گاهی به طور خودکار به سراغ افکار باطل و پوچ می‌رود و در جایی که انسان مقصر نبوده و این فکر به ذهنش رسیده، باید با آن مقابله کند و از آن فکر بیرون بیاید.

حجت‌الاسلام پناهیان در ادامه می‌افزاید: «یک فکر منفی و غلط را که خودمان هم می‌دانیم غلط است، منطقاً در ذهن خودمان ادامه ندهیم و استغفار کنیم و کار‌های خوب انجام دهیم. قرآن بخوانیم تا جبهه حق را در ذهن و قلب ما تقویت کند. آنجایی که به ذهن ما رسید و ما از آن کناره گرفتیم، معافیم و صدمه‌ای نخواهیم خورد. اما آنجایی که می‌بینیم یک فکر منفی در دل ما نسبت به خدا واقعاً هست، باید آن را درست کنیم.» این بیان، نشان می‌دهد که ریشه برخی افکار منفی، در بخش‌های پنهان قلب انسان است.

دومین گام، کنترل اضطراب است. اضطراب، سوخت اصلی این افکار منفی است. قرآن در آیه ۲۸ سوره رعد می‌فرماید: «أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»؛ آگاه باشید که دل‌ها فقط به یاد خدا آرام می‌گیرد؛ بنابراین، هنگام هجوم افکار منفی، پیش از هر چیز با ذکر خدا، تنفس عمیق و تکنیک‌های آرام‌سازی، اضطراب خود را کنترل کنید. امام علی (ع) نیز می‌فرمایند: «ذِکْرُ اللَّهِ صِقَالُ الْقُلُوبِ»؛ یاد خدا صیقل دهنده دل‌هاست.

سومین گام، روش انحراف فکر است. مکانیزم ذهن طوری است که در یک‌زمان، نمی‌تواند به دونقطه توجه کند. پس هنگام هجوم افکار وسواس‌گونه، ذهن خود را درگیر کار یا فکر چالش‌برانگیز دیگری نمایید. امام علی (ع) در حکمت ۱۷۵ نهج‌البلاغه راهکاری برای غلبه بر ترس ارائه می‌دهند: «هنگامی که از چیزی می‌ترسی خود را در آن بیفکن، چرا که سختی پرهیز از آن، از آنچه می‌ترسی بیشتر است». این یعنی با اقدام عملی و رویارویی سنجیده، ترس را از میان بردارید.

چهارمین گام، پرهیز از تمرکز بیش از حد به مرگ است. پیامبر خدا (ص) فرموده‌اند: «لَا تَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ»؛ آرزوی مرگ نکنید. امام علی (ع) نیز می‌فرمایند: «أَکْثِرْ ذِکْرَ الْمَوْتِ وَ مَا بَعْدَ الْمَوْتِ، وَ لَا تَتَمَنَّ الْمَوْتَ إِلَّا بِشَرْطٍ وَثِیقٍ»؛ بسیار به یاد مرگ و منزل‌های پس از آن باش، اما هرگز آرزوی مرگ مکن مگر آنگاه که صددرصد به رضایت الهی مطمئن باشی. پس یاد مرگ برای عبرت‌آموزی است، نه برای ایجاد اضطراب.

پنجمین گام، اصلاح سبک زندگی است. تغذیه سالم، خواب منظم، تحرک و ورزش کافی، و تمرین مثبت‌اندیشی با تلقین مثبت، همگی از عوامل کاهش اضطراب هستند. امام صادق (ع) پنج عامل را که نبودشان موجب اضطراب می‌شود برشمرده‌اند: سلامت جسم، امنیت، گشایش در روزی، مونس همفکر و آسودگی خاطر. این روایت، نشان می‌دهد که سلامت روان، محصول مجموعه‌ای از عوامل مادی و معنوی است.

ششمین گام، توکل و واگذاری امور به خداوند است. قرآن می‌فرماید: «وَ مَن یَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ»؛ و هر کس بر خدا اعتماد کند، او برای وی بس است. این توکل، نه به معنای رهاکردن تلاش، بلکه به معنای رهاکردن اضطراب از نتیجه است. کسی که امور خود را به خدا واگذار می‌کند، از سنگینی بار آینده رها می‌شود و در لحظه حال آرامش می‌یابد؛ و در پایان، اگر با عمل به توصیه‌های بالا نتوانستید بر این افکار غلبه نمایید، کمک‌گرفتن از یک روان‌شناس خبره و متخصص در درمان مشکلات اضطرابی به‌صورت حضوری لازم است. این موضوع، نشانه ضعف نیست؛ بلکه نشانه هوشمندی و مسئولیت‌پذیری در قبال سلامت روان است. با ترکیب توکل بر خدا، ذکر، انحراف فکر، اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز، کمک تخصصی، می‌توان آرامش را به زندگی بازگرداند و از چرخه افکار منفی رها شد.