دانشمندان فواید ویتامین C را برای سلامتی آشکار کرده‌اند

به گزارش مجله خبری نگار، ویتامین C در تشکیل کلاژن نقش دارد، به بدن در جذب آهن کمک می‌کند، از سیستم ایمنی پشتیبانی می‌کند و سلول‌ها را از استرس اکسیداتیو محافظت می‌کند. در طول فصل سرماخوردگی و آنفولانزا، بسیاری از افراد مکمل‌های اسید اسکوربیک مصرف می‌کنند، به این امید که به پیشگیری از بیماری یا تسکین سریع‌تر علائم کمک کند. با این حال، شواهد علمی نشان می‌دهد که فواید ویتامین C بسیار بیشتر از شهرت آن است. مقاله ایزوستیا در مورد فواید ویتامین C، میزان نیاز بدن، اینکه آیا به سرماخوردگی کمک می‌کند یا خیر و خطرات دوز‌های بالای آن بحث می‌کند.

فواید ویتامین C چیست و چرا بدن به آن نیاز دارد؟

ویتامین C یا اسید اسکوربیک، یک ویتامین محلول در آب است. بدن انسان نمی‌تواند آن را به مقدار کافی تولید کند، بنابراین باید به طور منظم از طریق غذا مصرف شود.

یکی دیگر از عملکرد‌های مهم، محافظت آنتی‌اکسیدانی است. اسید اسکوربیک به خنثی‌سازی رادیکال‌های آزاد - مولکول‌های فعالی که مقدار اضافی آنها می‌تواند به سلول‌ها آسیب برساند - کمک می‌کند.

ویتامین C همچنین در سیستم ایمنی بدن نقش دارد. این ویتامین در سلول‌های ایمنی خاصی تجمع می‌یابد و در پاسخ آنها به عوامل بیماری‌زا نقش دارد. با این حال، نقش آن در فرآیند‌های ایمنی به تنهایی به این معنی نیست که دوز‌های بالای این مکمل می‌تواند از عفونت‌های ویروسی جلوگیری کند.

نیاز فیزیولوژیکی یک فرد بالغ تقریباً ۱۰۰ میلی‌گرم ویتامین C در روز است. منابع اصلی آن شامل میوه گل رز، فلفل دلمه‌ای، انگور فرنگی سیاه، سنجد تلخ، کلم، سبزیجات، گوجه فرنگی، سیب زمینی، سیب، مرکبات و سایر سبزیجات، میوه‌ها و انواع توت‌ها است.

با یک رژیم غذایی متعادل و متنوع، یک فرد سالم معمولاً می‌تواند مقدار مورد نیاز ویتامین A را از غذا دریافت کند. در موارد کمبود تایید شده، اختلالات جذب و برخی شرایط دیگر، ممکن است مصرف مکمل ضروری باشد، اما این معادل استفاده از دوز‌های گرم برای پیشگیری از سرماخوردگی نیست.

چگونه ویتامین C به یک درمان محبوب سرماخوردگی تبدیل شد

ایده خواص دارویی ویتامین C به لطف شیمیدان آمریکایی لینوس پاولینگ به طور گسترده مورد توجه قرار گرفت. او یکی از تأثیرگذارترین دانشمندان قرن بیستم و برنده دو جایزه نوبل بود.

در سال ۱۹۷۰، این دانشمند کتاب «ویتامین C و سرماخوردگی» را منتشر کرد که در آن مصرف تقریباً ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی‌گرم اسید اسکوربیک روزانه را برای حفظ سلامتی و حتی بیشتر برای جلوگیری از سرماخوردگی توصیه می‌کرد. این کتاب محبوبیت گسترده‌ای پیدا کرد و فروش مکمل‌ها را افزایش داد.

نتیجه‌گیری‌های پائولینگ بر اساس تعداد کمی از مطالعات اولیه‌ی کنترل‌شده با دارونما، از جمله آزمایشی شامل کودکان در یک کمپ اسکی در کوه‌های آلپ سوئیس، بود. رویکرد او متعاقباً به دلیل استفاده از مطالعات با کیفیت محدود، محاسبات مشکوک و تفسیر بیش از حد گسترده از نتایج به دست آمده در گروه‌های خاص مورد انتقاد قرار گرفت.

با این حال، بحث علمی را نمی‌توان به این نتیجه تقلیل داد که پاولینگ کاملاً اشتباه می‌کرد. مطالعات بعدی در واقع تأثیر جزئی ویتامین C را بر مدت و شدت سرماخوردگی نشان دادند. مشکل بیشتر در مقیاس وعده‌ها بود: تأثیر متوسط ​​بر علائم فردی به ایده اسید اسکوربیک به عنوان یک محافظت تقریباً جهانی در برابر عفونت‌های فصلی تبدیل شد.

آنچه یک بررسی تحقیقاتی جدید نشان داده است

در ژانویه ۲۰۲۵، محققان دانشگاه هلسینکی و دانشگاه ملی استرالیا مروری بر مطالعات انجام شده در مورد ویتامین C برای سرماخوردگی، ذات‌الریه و سایر عفونت‌های تنفسی در آرشیو پزشکی داخلی لهستان منتشر کردند.

نویسندگان جستجوی خود را در مقالات علمی به‌روز کردند و به این نتیجه رسیدند که مصرف بیش از ۱ گرم ویتامین C در روز از سرماخوردگی در جمعیت عمومی جلوگیری نمی‌کند. در پنج آزمایش که شامل افرادی بود که فعالیت بدنی کوتاه‌مدت و شدید داشتند، تصویر متفاوتی مشاهده شد: در بین ورزشکاران و پرسنل نظامی، میزان ابتلا به سرماخوردگی تقریباً به نصف کاهش یافت.

علاوه بر این، نویسندگان تأیید کردند که مصرف منظم ویتامین C می‌تواند شدت بیماری را کاهش دهد. طبق داده‌های جمع‌آوری‌شده از آزمایش‌ها، شدت علائم تقریباً ۱۵٪ کاهش یافت.

با این حال، بررسی ۲۰۲۵ یک کارآزمایی بالینی جدید نیست. نویسندگان داده‌های جمع‌آوری‌شده را که بخش عمده‌ای از آنها چندین دهه پیش جمع‌آوری شده بود، دوباره تجزیه و تحلیل کردند. هیچ شرکت‌کننده جدیدی به‌طور خاص برای این مطالعه استخدام نشد.

در فوریه ۲۰۲۶، همان متخصصان تفسیری انتقادی در مورد استاندارد‌های فعلی مصرف ویتامین C در بریتانیا در مجله تغذیه بریتانیا منتشر کردند. آنها خاطرنشان کردند که توصیه بریتانیا مبنی بر مصرف ۴۰ میلی‌گرم در روز، در درجه اول برای جلوگیری از اسکوربوت طراحی شده است و ممکن است سایر اثرات فیزیولوژیکی این ماده را در نظر نگرفته باشد.

مطالعه‌ی سال ۲۰۲۶ همچنین یک آزمایش جدید در مورد ویتامین C برای سرماخوردگی نبود. نویسندگان عمدتاً به مطالعات کنترل‌شده‌ای که قبل از سال ۱۹۹۱ انجام شده بود، و همچنین یک آزمایش در سال ۱۹۹۳ در بین دوندگان فوق ماراتن، تکیه کردند. بنابراین، این نشریه به بحث علمی در مورد مصرف طبیعی ادامه می‌دهد، اما ثابت نمی‌کند که یک فرد معمولی به دوز‌های بالای مکمل نیاز دارد.

آیا ویتامین C می‌تواند مدت زمان بیماری را کوتاه کند؟

اگرچه ویتامین C از بیشتر سرماخوردگی‌ها جلوگیری نمی‌کند، اما مصرف منظم آن ممکن است مدت زمان علائم را کمی کوتاه کند. یک بررسی کوکران ۳۱ مقایسه و ۹۷۴۵ مورد سرماخوردگی را تجزیه و تحلیل کرد. در میان بزرگسالانی که به طور منظم ویتامین C مصرف می‌کردند، مدت زمان بیماری به طور متوسط ​​۸٪ و در میان کودکان ۱۴٪ کاهش یافت.

با این حال، این به طور خاص به مصرف مداوم مکمل قبل از شروع بیماری اشاره دارد. اگر فردی مصرف ویتامین C را تنها پس از بروز آبریزش بینی، گلودرد و سایر علائم شروع کند، هیچ اثر ماندگاری مشاهده نخواهد شد.

در هفت مقایسه که بیش از ۳۲۰۰ مورد سرماخوردگی را پوشش می‌داد، مکمل‌های ویتامینی پس از شروع سرماخوردگی هیچ تأثیر ثابتی بر مدت یا شدت علائم نداشت. با این حال، نویسندگان این بررسی خاطرنشان کردند که چنین کارآزمایی‌های درمانی نسبتاً کم بوده‌اند، بنابراین نمی‌توان این موضوع را قطعی دانست.

یک متاآنالیز جدیدتر از سال ۲۰۲۳ شامل ۱۵ مقایسه از ده آزمایش دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما بود. شرکت‌کنندگان به‌طور منظم حداقل ۱ گرم ویتامین C در روز مصرف می‌کردند. در مقایسه با دارونما، ویتامین C شدت علائم شدید سرماخوردگی را تقریباً ۱۵٪ کاهش داد. با این حال، مدت زمان علائم خفیف تغییر قابل‌توجهی نکرد.

برای ارزیابی شدت، محققان از معیار‌های مختلفی استفاده کردند: مدت زمان شدیدترین علائم، روز‌های سپری شده در خانه، غیبت از محل کار یا مدرسه و مقیاس‌های تخصصی رفاه. تفاوت بین این روش‌ها، دقت نتایج کلی را محدود می‌کند.

حتی یک اثر آماری معنادار نیز از دیدگاه عملی کوچک باقی می‌ماند. کاهش تقریباً ۱۰ درصدی مدت علائم شدید می‌تواند به معنای افزایش چند ساعته باشد، نه کاهش چند روزه بیماری.

دانشمندان در مورد استفاده درمانی از ویتامین C اختلاف نظر دارند. یک بررسی کاکرین هیچ اثر ثابتی از شروع درمان پس از شروع علائم پیدا نکرد.

نویسندگان بررسی سال ۲۰۲۵ موضع کمتری دارند. آنها به چندین آزمایش قدیمی‌تر استناد کردند که در آنها مصرف ۶ تا ۸ گرم ویتامین C در روز، مدت زمان سرماخوردگی را به طور قابل توجهی بیشتر از دوز‌های ۳ تا ۴ گرم کاهش می‌دهد. بر این اساس، محققان پیشنهاد کردند که بیماران می‌توانند با شروع زودهنگام مصرف مکمل، اثرات آن را به صورت جداگانه آزمایش کنند.

با این حال، این توصیه همچنان بحث‌برانگیز است. این توصیه بر اساس تعداد کمی از مطالعات قدیمی است و دوز‌های پیشنهادی چندین برابر بیشتر از سطوح بالای مصرف فعلی هستند. اثربخشی و ایمنی مصرف روزانه ۶ تا ۸ گرم ویتامین C توسط خود فرد توسط آزمایش‌های بزرگ و مدرن تأیید نشده است.

بنابراین، این داده‌ها نباید به عنوان توصیه پزشکی در نظر گرفته شوند. ویتامین C یک درمان استاندارد برای سرماخوردگی معمولی محسوب نمی‌شود و در صورت بدتر شدن بیماری، جایگزین درمان علامتی، تشخیص یا مراقبت‌های پزشکی نمی‌شود.

خطرات مصرف زیاد ویتامین C

ویتامین C سمیت نسبتاً کمی دارد، اما مصرف بیش از حد آن می‌تواند عوارض جانبی ایجاد کند. شایع‌ترین آنها اسهال، حالت تهوع، گرفتگی و درد شکم، نفخ و سایر اختلالات دستگاه گوارش است.

دوز‌های بالا ممکن است دفع اگزالات ادراری را افزایش دهند. یافته‌های تحقیقاتی در مورد ارتباط مستقیم بین مکمل‌ها و تشکیل سنگ کلیه هنوز قطعی نیست، اما افراد مبتلا به بیماری کلیوی و اختلالات متابولیسم اسید اگزالیک باید احتیاط کنند.

اسید اسکوربیک همچنین جذب آهن غیرهِم را افزایش می‌دهد. برای اکثر افراد سالم، این مضر نیست، اما در هموکروماتوز ارثی، استفاده طولانی مدت از دوز‌های بالا می‌تواند تجمع آهن و آسیب بافتی را افزایش دهد.

هنگام درمان سرطان احتیاط ویژه‌ای لازم است. داده‌های مربوط به ترکیب مکمل‌های آنتی‌اکسیدانی با شیمی‌درمانی و پرتودرمانی متناقض است. بیماران نباید بدون مشورت با متخصص انکولوژی، مصرف دوز‌های بالای ویتامین C را شروع کنند.

خطر عوارض جانبی به دوز، مدت زمان مصرف، عملکرد کلیه، ویژگی‌های متابولیک و دارو‌هایی که فرد مصرف می‌کند بستگی دارد. بنابراین، این ایده که می‌توان یک ویتامین محلول در آب را به هر مقداری مصرف کرد، گمراه‌کننده است.

چه کسانی ممکن است به مکمل‌های غذایی نیاز داشته باشند؟

ویتامین C اضافی ممکن است در موارد کمبود تایید شده، رژیم‌های غذایی بسیار محدود، سوء جذب و برخی بیماری‌های مزمن ضروری باشد. افراد سیگاری نیز ممکن است نیاز بیشتری داشته باشند، زیرا قرار گرفتن در معرض دود دخانیات باعث افزایش استرس اکسیداتیو می‌شود.

تصمیم به مصرف مکمل در چنین مواردی باید با در نظر گرفتن رژیم غذایی، وضعیت سلامت و سایر منابع ویتامین گرفته شود. تکیه صرف بر وعده‌های فصل سرما یا تبلیغات کافی نیست.

برای اکثر افراد سالم، هدف اصلی یافتن بالاترین دوز ممکن نیست، بلکه دریافت منظم ویتامین C از غذا‌های متنوع است. مکمل‌ها می‌توانند کمبود را جبران کنند، اما این آنها را به یک درمان جهانی برای عفونت‌های ویروسی تبدیل نمی‌کند.

آیا برای سرماخوردگی باید ویتامین C مصرف کنم؟

ویتامین C برای بدن ضروری است، اما مصرف کافی و مصرف دوز‌های بالا برای مقابله با سرماخوردگی یکسان نیستند. تحقیقات تأیید نمی‌کند که مکمل‌ها می‌توانند به طور قابل اعتمادی از اکثر افراد در برابر این بیماری محافظت کنند.

استفاده منظم ممکن است مدت یا شدت علائم را کمی کاهش دهد، به خصوص در فعالیت بدنی شدید و در گروه‌های خاص. با این حال، اثر مورد انتظار متوسط ​​​​است و ممکن است در همه مشاهده نشود.

شروع درمان پس از شروع آبریزش بینی، سرفه یا گلودرد، شواهد قانع‌کننده‌تری دارد. استفاده از ۶ تا ۸ گرم در روز، به جای یک روش درمانی شناخته‌شده، همچنان یک فرضیه تحقیقاتی بحث‌برانگیز است.

بنابراین، ویتامین C نباید به عنوان یک نوشدارو یا یک ماده کاملاً بی‌فایده در نظر گرفته شود. این ویتامین عملکرد‌های فیزیولوژیکی مهمی را انجام می‌دهد و کمبود آن نیاز به اصلاح دارد. با این حال، برای محافظت در برابر سرماخوردگی، تغذیه مناسب، خواب، بهداشت خوب و مراقبت‌های پزشکی سریع بسیار مهم‌تر هستند.