چرخش ایروان به سمت اروپا؛ تلاش ارمنستان برای عبور از فشار‌های مسکو

به گزارش مجله خبری نگار، در سایه تشدید تنش‌های دیپلماتیک و اقتصادی میان ایروان و مسکو، مقامات ارشد جمهوری ارمنستان تلاش‌های خود را برای یافتن شرکای استراتژیک جایگزین و کاهش وابستگی‌های سنتی به روسیه شدت بخشیده‌اند.

بر اساس گزارش‌های منتشر شده از سوی رسانه‌ها در بروکسل، «آرارات میرزویان»، وزیر امور خارجه ارمنستان، در جریان سفر اخیر خود به لوکزامبورگ، صراحتاً از کشور‌های عضو اتحادیه اروپا درخواست کرده تا گام‌های حمایتی خود از ایروان را در برابر محدودیت‌های فزاینده و تحریم‌های تجاری اخیر روسیه تسریع کنند.

این درخواست در شرایطی مطرح می‌شود که مسکو در واکنش به تمایل روزافزون دولت نیکول پاشینیان به سمت غرب، اهرم‌های فشار اقتصادی خود، از جمله ایجاد محدودیت برای ورود محصولات ارمنی به بازار روسیه را فعال کرده است.

یکی از دیپلمات‌های ارشد اروپایی حاضر در این نشست‌ها، با اشاره به ماهیت مذاکرات صورت‌گرفته، به رسانه‌ها گفت: «این یک دیدار بسیار مثبت، سازنده و مهم برای بررسی راه‌های مقابله با حملات هیبریدی و فشار‌های تجاری روسیه علیه ارمنستان بود.»

تقابل تجاری مسکو و ایروان؛ خیز اروپا برای نجات اقتصاد ارمنستان

پیش‌تر و در بحبوحه آغاز محدودیت‌های گمرکی روسیه، گزارش شده بود که اتحادیه اروپا قصد دارد در قالب یک بسته حمایتی، شرایط ترجیحی ویژه‌ای تحت عنوان «اقدامات تجاری خودمختار» (ATM) را به ارمنستان پیشنهاد دهد.

در چارچوب این طرح اقتصادی، بخش قابل‌توجهی از کالا‌ها و محصولات تولیدی ارمنستان می‌توانند بدون مواجهه با موانع تعرفه‌ای و سهمیه‌بندی‌های معمول، وارد بازار‌های پهناور اروپایی شوند. این اقدام به عنوان یک راهکار تنفسی برای اقتصاد محصور در خشکی ارمنستان در نظر گرفته شده است.

بر اساس اطلاعات درز کرده از محافل دیپلماتیک، در جریان سفر میرزویان به اروپا، کمیسیون اروپا بار دیگر بر تعهد خود نسبت به اجرای این طرح تأکید کرده است.

ناظران اقتصادی انتظار دارند که فهرست نهایی کالا‌های مشمول این معافیت‌های گمرکی طی هفته‌های آینده به طور رسمی منتشر شود تا تولیدکنندگان ارمنی بتوانند مسیر‌های صادراتی خود را تغییر دهند.

نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان نیز امروز در یک نشست خبری با خبرنگاران، ضمن تأیید این تحولات، از رویکرد بروکسل قدردانی کرد و اظهار داشت: «بی‌شک، من از شرکای خود در اتحادیه اروپا به خاطر واکنش بسیار سریع آنها، از جمله ارائه حمایت‌های مالی، کمال تشکر را دارم. در داخل کشور نیز قوانینی وضع شده‌اند که از طریق آنها و با تکیه بر ظرفیت‌های بودجه‌ای، حمایت‌های هدفمندتری را به فعالان اقتصادی و تجار خود که از محدودیت‌های اخیر آسیب دیده‌اند، ارائه می‌دهیم.»

پاشینیان با تأکید بر اینکه دولت برای خروج از بن‌بست تجاری با روسیه بیکار ننشسته است، افزود: «ما در حال حاضر قرارداد‌های بزرگی برای صادرات محموله‌های عظیم و بلندمدت منعقد کرده‌ایم. صحبت از اقداماتی است که همین امروز در حال انجام است؛ چرا که هر روز کار‌ها به پیش می‌رود و رویداد‌های جدیدی رقم می‌خورد. اگر جلسه امروز هیئت دولت را دنبال کرده باشید، وزیر اقتصاد خاطرنشان کرد که تعداد کشور‌هایی که اکنون به عنوان مقاصد جدید صادراتی ما تعیین شده‌اند، از ده‌ها مورد فراتر رفته است؛ کشور‌هایی که در گذشته میزان صادرات ما به آنها مطلقاً صفر بود. اکنون ما نه تنها محموله‌های آماده صادرات داریم، بلکه قرارداد‌های تضمین‌شده‌ای برای ارسال بلندمدت کالا به این مقاصد امضا کرده‌ایم.»

تنوع‌بخشی به منابع انرژی؛ پاشنه آشیل استقلال از روسیه

تلاش ایروان برای خروج از زیر سایه مسکو تنها به حوزه صادرات کالا محدود نمی‌شود، بلکه بخش حیاتی انرژی را نیز در بر می‌گیرد.

دیپلمات دیگری از اتحادیه اروپا با اشاره به دستاورد‌های سفر اخیر هیئت ارمنی، تصریح کرد: «سفر وزیر خارجه ارمنستان مُهر تأییدی بر تعمیق روزافزون روابط دوجانبه میان اتحادیه اروپا و ایروان بود.»

وی در ادامه افزود: «آرارات میرزویان در این دیدار‌ها با صراحت بر تمایل جدی ارمنستان برای تنوع‌بخشی به بخش انرژی کشورش تأکید کرد و لزوم اتخاذ گام‌های عملی از سوی اتحادیه اروپا در این مسیر را یادآور شد.»

لازم به ذکر است که ارمنستان در حال حاضر وابستگی شدیدی به منابع انرژی، به ویژه گاز وارداتی از روسیه دارد و ایجاد زیرساخت‌های جایگزین برای تأمین انرژی، یکی از بزرگترین چالش‌های پیش‌روی دولت پاشینیان برای استقلال عمل سیاسی به شمار می‌رود.

چشم‌انداز مبهم صلح با آذربایجان و امیدواری به بازگشایی مرز‌های ترکیه

بخش دیگری از رایزنی‌های میرزویان در اروپا به وضعیت ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی و روابط پرتنش ارمنستان با همسایگان ترک‌تبار خود اختصاص داشت.

منابع مطلع گزارش داده‌اند که وزیر امور خارجه ارمنستان در این نشست‌ها ابراز امیدواری کرده که مرز‌های بسته این کشور با ترکیه در آینده‌ای نزدیک بازگشایی شود؛ اقدامی که می‌تواند به انزوای جغرافیایی و اقتصادی ارمنستان پایان دهد.

با این حال، روند مذاکرات صلح با جمهوری آذربایجان همچنان با چالش‌های جدی رو‌به‌رو است. میرزویان در گفت‌و‌گو‌های خود با مقامات اروپایی به ابهامات و پیچیدگی‌هایی اشاره کرده است که پس از انتخابات پارلمانی ۷ ژوئن در ارمنستان پدیدار شده‌اند.

در پی نتایج این انتخابات، حزب حاکم «پیمان مدنی» به رهبری نیکول پاشینیان نتوانست اکثریت مطلق و قانون اساسی را در پارلمان به دست آورد؛ مسئله‌ای که تصویب هرگونه توافقنامه صلح جامع با باکو را در داخل ارمنستان دشوارتر و شکننده‌تر می‌سازد.

در همین راستا، پاشینیان روز گذشته در صحن پارلمان ارمنستان پرده از تحرکات دیپلماتیک اخیر برداشت و اعلام کرد که سفر هفته گذشته دستیار ویژه رئیس‌جمهور آذربایجان به منطقه، مستقیماً با نتایج انتخابات ۷ ژوئن و به طور خاص با موضوع «مدیریت تهدیدات» ناشی از این نتایج انتخاباتی مرتبط بوده است.

به نظر می‌رسد کاهش قدرت مانور دولت پاشینیان در پارلمان، نگرانی‌هایی را درباره کند شدن یا توقف روند صلح قفقاز ایجاد کرده و هر دو طرف در تلاشند تا تبعات این تغییر موازنه داخلی را کنترل کنند.