تابستون از خانگی تا سیما

به گزارش مجله خبری نگار، در جهان پر شتاب و پر از دغدغه امروز، سرگرمی یک نیاز حیاتی سبد کالای روانی خانواده‌ها و مهم‌ترین پناهگاه برای فرار از خستگی‌های روزمره است. جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به جادوی قصه، لبخند و تعلیق نیاز دارد تا ساعتی را در کنار خانواده به آرامش بگذراند. در این میان، قاب جادویی تلویزیون و پلتفرم‌های نمایش خانگی، دو بازوی اصلی و جریان‌ساز برای پاسخ به این نیاز مبرم هستند. اما در دنیایی که مخاطب با یک کلیک به بزرگ‌ترین آرشیو‌های جهانی دسترسی دارد، فرمول موفقیت اصلاً ساده نیست؛ این که رسانه‌ها چه سریالی بسازند؟ چگونه روایت کنند؟ و چه برنامه‌ای برای پر کردن اوقات فراغت مردم داشته باشند؟ دقیقاً همان مرز باریکی است که عیار هوشمندی و شناخت آنها از جامعه را مشخص می‌کند.

مخاطب امروز، قصه‌ای جاندار، فرمی مدرن و شخصیتی ملموس می‌خواهد که به وقت و هزینه‌اش احترام بگذارد؛ آثاری که اگر نتوانند استاندارد‌های جذابیت و کیفیت را رعایت کنند، به‌سرعت با کنترل از راه دور یا لمس صفحه گوشی، پس‌زده و بایکوت می‌شوند. باتوجه‌به اهمیت این موضوع و نیازی که در بطن جامعه حس می‌شود، تولیدات نمایشی کشور برای چند ماه آینده تدارکاتی را دیده‌اند که به‌زودی راهی بازار مصرف فرهنگی خواهند شد. قرار است در ماه‌های پیش‌رو، ویترین تازه‌ای از سوی رسانه ملی و پلتفرم‌های نمایش خانگی رونمایی شود؛ کنداکتوری شامل مجموعه‌های طنز، درام‌های خانوادگی، آثار معمایی و رئالیتی‌شو‌ها که هرکدام به دنبال سهمی از نگاه مخاطب هستند. در گزارش امروز، به سراغ این لیست و عناوین جدید رفته‌ایم تا ببینیم در ماه‌های آینده، کدام سریال‌ها و چهره‌ها قرار است روی آنتن یا پلتفرم‌ها بیایند و آیا این آثار می‌توانند انتظارات سخت‌گیرانه مخاطب امروز را برآورده کنند یا خیر.

تلویزیون برای جنگ همچنان می‌سازد

نگاهی به عناوین مجموعه‌های تلویزیونی که برای ماه‌های آینده تدارک دیده شده‌اند، نشان می‌دهد رسانه ملی سبدی از ژانر‌های مختلف شامل طنز موقعیت، درام‌های تاریخی، آثار مناسبتی و پلیسی را در دستور کار خود دارد. یکی از مجموعه‌هایی که مراحل تولید خود را طی می‌کند، سریال «فک‌و‌فامیل» به کارگردانی حسین دارابی است. این اثر که در قالب سیتکام (طنز موقعیت) ساخته شده، روایتی از زندگی اهالی یک آپارتمان را در بستر روز‌های جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل به تصویر می‌کشد. علاوه بر این، فصل دوم مجموعه «سرو، سپید، سرخ» نیز در لیست پخش قرار دارد؛ اثری اپیزودیک که پیش‌ازاین به موضوع قهرمانان عرصه پایداری و چالش‌های هویتی پرداخته بود و اکنون با داستان‌های جدید ادامه می‌یابد. پخش پروژه تاریخی الف‌ویژه «سلمان فارسی» به کارگردانی داوود میرباقری، از جمله برنامه‌هایی است که بر اساس پیش‌بینی‌ها روند آماده‌سازی آن برای رسیدن به آنتن پاییز دنبال می‌شود.

در حوزه آثار کمدی، مجموعه «صفا با خانواده» با حضور احمد مهران‌فر تولید می‌شود که بازگشت این بازیگر به تلویزیون پس از سریال «پایتخت» را خواهیم داشت. همچنین در ژانر تاریخی-بومی، سریال «شیرعلی‌مردان» که به مبارزات حماسی مردان بختیاری می‌پردازد، در نوبت پخش قرار دارد. در بخش آثار معمایی، تلویزیون به سراغ بازسازی یک عنوان قدیمی رفته و تولید فصل جدید «کارآگاه علوی» را به کارگردانی حسن هدایت در دستور کار قرار داده است تا پس از چند دهه، دوباره پرونده‌های جنایی تهران قدیم را روایت کند. در نهایت، برای مناسبت ماه محرم، مجموعه‌ای به‌عنوان «نگین ارباب» به کارگردانی محمدحسین لطیفی در حال آماده‌سازی است که در فضای ملودرام و متناسب با ایام عزاداری ساخته می‌شود.

در کنار مجموعه‌های داستانی و سریال‌ها، تلویزیون برای ایام محرم پیش‌رو، تولید برنامه‌های شاخص ترکیبی و آیینی را نیز در دستور کار دارد. در صدر این برنامه‌ها، فصل جدید «حسینیه معلی» قرار دارد که قرار است مطابق روال سال‌های گذشته، در روز‌های محرم روی آنتن برود. این برنامه که با تمرکز بر ترویج فرهنگ روضه‌خوانی، نوحه‌سرایی و آیین‌های عاشورایی از اقوام و کشور‌های مختلف ساخته می‌شود، در فصل جدید خود نیز با حضور مداحان و کارشناسان مذهبی، به دنبال به‌تصویرکشیدن ابعاد مختلف عزاداری‌های سنتی و نوا‌های حماسی است. «حسینیه معلی» به‌عنوان یکی از برنامه‌های ثابت کنداکتور مناسبتی سیما در این ماه، تلاش می‌کند فضایی متفاوت از ساختار‌های معمول برنامه‌های گفت‌وگومحور مذهبی را برای مخاطبان شب‌های محرم تدارک ببیند.

این مجموعه‌ها چیدمان اصلی شبکه‌های مختلف تلویزیون را برای ماه‌های آینده تشکیل می‌دهند و باید دید در زمان پخش، بازخورد مخاطبان نسبت به این آثار چگونه خواهد بود.

از بازگشت بامداد خمار و وحشی تا سریال جدید آیدا پناهنده

پلتفرم‌های نمایش خانگی نیز برای ماه‌های آینده، سبد متنوعی از آثار داستانی و برنامه‌های ترکیبی را تدارک دیده‌اند که ژانر‌های مختلفی از درام‌های اجتماعی و تاریخی گرفته تا کمدی و رئالیتی‌شو را شامل می‌شود. در بخش آثار دراماتیک و اقتباسی، فصل دوم «بامداد خمار» بر اساس رمان معروف و عامه‌پسند ایرانی سرانجام راهی پخش خواهد شد. همچنین پس از کش‌وقوس‌های فراوان، ادامه عرضه و فصل‌های جدید سریال‌های پر مخاطبی، چون «سووشون» به کارگردانی نرگس آبیار (بر اساس رمان سیمین دانشور) و «وحشی» به کارگردانی هومن سیدی در دستور کار پلتفرم‌ها قرار دارد. در کنار اینها، مینی‌سریال جدید مجید توکلی با عنوان «ریمنی» در ژانر اجتماعی آماده نمایش می‌شود. حسن فتحی که سابقه طولانی در ساخت درام‌های تاریخی معاصر دارد، این بار با سریال «ده پهلوان» به شبکه نمایش خانگی می‌آید تا روایتی جدید را در بستری بومی تصویر کند.

آیدا پناهنده نیز پس از تجربه موفق «در انتهای شب»، این بار با سریال «سرخ و سیاه» فضای متفاوتی از ملودرام‌های اجتماعی را کارگردانی کرده است. علاوه بر این، برادران محمودی (نوید و جمشید محمودی) سریال «یل» را در فضای قصه همیشگی خود یعنی چالش‌های مهاجران و درام‌های اجتماعی آماده کرده‌اند. شهرام شاه‌حسینی نیز پس از تجربه‌های قبلی خود در این مدیوم، این بار با سریال «کندو» بازمی‌گردد. در همین ژانر، حمیدرضا قربانی سریال «لیلی و شیرین» را با رویکردی ملودراماتیک کارگردانی کرده است. مسعود اطیابی بعد از تجربه‌های سینمایی‌اش، این بار با سریال «گنگستر» به نمایش خانگی می‌آید. از محتوا و جزئیات این سریال هنوز خبری بیرونی نیامده و مشخص نیست که آیا با یک اثر طنز دیگر از او روبه‌رو هستیم یا خیر. اما بخش مهمی از رقابت ماه‌های آینده به برنامه‌های ترکیبی و رئالیتی‌شو‌ها اختصاص دارد. دو چهره شاخص این عرصه یعنی رامبد جوان و مهران مدیری، هرکدام با برنامه‌ها و مسابقات جدیدی به شبکه نمایش خانگی بازمی‌گردند. مهران مدیری که پیش‌ازاین با مجموعه‌هایی، چون «اسکار» و «گل یا پوچ» در این فضا فعال بود، پروژه جدیدی را آماده کرده و رامبد جوان نیز پس از «کارناوال»، ساختار برنامه جدیدی را برای جلب نظر مخاطبان در پلتفرم‌ها تدارک دیده است.

این فهرست نشان‌دهنده چیدمان پلتفرم‌های مختلف نمایش خانگی برای ماه‌های پیش‌رو است و رقابت آنها با کنداکتور تلویزیون، انتخاب‌های متعددی را پیش روی ذائقه مخاطب ایرانی قرار خواهد داد.

دست پر نمایش خانگی یا تلویزیون؟

فارغ از کیفیت آثار تلویزیون و نمایش خانگی که فعلاً نمی‌توان درباره آن قضاوت کرد، نکته مهم دیگر این است که با نزدیک‌شدن به فصل تابستان و افزایش نیاز جامعه به تفریح و پرکردن اوقات فراغت، بازار تولیدات نمایشی ایران خود را برای یک جابه‌جایی مهم در کنداکتور آماده می‌کند. تحلیل وضعیت این دو مدیوم در ماه‌های پیش‌رو، نشان‌دهنده دو استراتژی و کارنامه کاملاً متفاوت در جذب مخاطب است؛ ترافیکی سنگین از ستاره‌ها و ژانر‌های متنوع در بخش خصوصی، در مقابل تکیه بر پروژه‌های مشارکتی و طولانی‌مدت در رسانه ملی. در جبهه شبکه نمایش خانگی، ارزیابی آینده پلتفرم‌ها مثبت و روبه‌جلو است. تنوع بالایی از آثار درام، تاریخی، کمدی و مسابقات ترکیبی در صف انتشار قرار دارند که نشان می‌دهد این بخش نبض ذائقه مخاطب را به‌خوبی در دست گرفته است.

 نکته جالب‌توجه در عملکرد پلتفرم‌ها این است که چراغ خاموش و در سکوت خبری پروژه‌های متعددی را در دست ساخت دارند؛ آثاری که هنوز هیچ خبر، پوستر یا جزئیاتی از آنها به رسانه‌ها درز نکرده است و به‌عنوان برگ‌های برنده برای غافلگیری مخاطب در ماه‌های آینده حفظ شده‌اند. اما در سوی دیگر، تحلیل وضعیت تلویزیون نشان‌دهنده یک پاشنه آشیل جدی است. اگرچه در ظاهر لیست عناوین سیما طولانی به نظر می‌رسد، اما واقعیت این است که بنیه تولیدی مستقل تلویزیون ضعیف است. اگر پروژه‌هایی که با همکاری و مشارکت سازمان‌های دیگر ساخته می‌شوند؛ مانند سریال «فک‌وفامیل» حسین دارابی و فصل دوم «سرو، سپید، سرخ» و همچنین پروژه الف‌ویژه «سلمان فارسی» داوود میرباقری را که تولید آن از سال‌ها پیش آغاز شده از این لیست حذف کنیم، دست تلویزیون برای عرضه آثار جدید خالی می‌شود.

چند هفته پیش، در گزارشی که درباره آمار مرکز تحقیقات صداوسیما پیرامون برنامه‌های پر مخاطب تلویزیون در روز‌های جنگ منتشر کردیم، نوشتیم در گزارش اخیر مرکز تحقیقات صداوسیما، یک غیبت بزرگ به چشم می‌خورد که نمی‌توان به‌سادگی از کنارش گذشت؛ سکوت مطلق درباره برنامه‌های سرگرمی و سریال‌ها. این سکوت زمانی معنادار می‌شود که بدانیم وظیفه ذاتی و سنتی تلویزیون در تمام دنیا، پیش از هر چیز، سرگرم‌سازی است. این مدل از اطلاع‌رسانی بیشتر به یک سپر دفاعی شباهت دارد تا گزارش شفاف رسانه‌ای. وقتی مدیری از رشد ۱۰ درصدی حرف می‌زند، اما از نام‌بردن برند‌های سرگرمی خود طفره می‌رود، در واقع تأیید می‌کند که این رشد، نه محصول خلاقیت هنری و قصه‌گویی تلویزیونی، بلکه حاصل کارکرد خبر در روز‌های بحران است. این دست خالی بودن تلویزیون در حوزه سرگرمی در حالی رخ می‌دهد که در آستانه فصل تابستان هستیم؛ فصلی که به طور سنتی زمان اوج بارگذاری برنامه‌های تفریحی برای نوجوانان و جوانان است.

از سوی دیگر، در شرایط کنونی که جامعه در میانه یک جنگ روانی و رسانه‌ای ملتهب قرار دارد، نیاز مردم به سرگرمی سالم و آرامش‌بخش، دیگر یک موضوع فانتزی نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای حفظ تاب‌آوری روانی جامعه است. تلویزیون به‌عنوان رسانه‌ای فراگیر و ملی، وظیفه دارد در کنار پوشش اخبار و تبیین اوضاع، با ساخت سریال‌های جذاب، کمدی و سرگرم‌کننده، پناهگاهی روانی برای خانواده‌ها ایجاد کند. کاهش اتکا به پروژه‌های مشارکتی ارگان‌ها و تزریق ایده‌های مستقل و پویا، تنها راهی است که می‌تواند تلویزیون را در رقابت پیش‌رو به مدار اصلی برگرداند.

منبع: فرهیختگان-عاطفه جعفری