هشدار دماسنج‌های اقتصادی؛ جهان روی تیغ رکود و تورم

به گزارش مجله خبری نگار، حدود ۶۰ روز از شروع جنگ تحمیلی علیه ایران می‌گذرد. برخلاف برخی ادعا‌ها که این جنگ درد کافی را در اقتصاد جهان برای عدم تکرار حمله به ایران ایجاد نکرده، اما از مجموع داده‌های رسمی، اظهارنظر‌های کارشناسان اقتصادی و به‌ویژه هشدار دولتمردان از اروپا گرفته تا شرق و جنوب شرق آسیا، هند، استرالیا و نیوزیلند حالا بعید است کسی بتواند این موضوع را اثبات کند که تداوم دشمنی با ملت ایران بی‌هزینه خواهد بود. این هزینه در اقتصاد‌های منطقه نیز قابل توجه است. شاخص‌ها و دماسنج‌های اقتصادی کشور‌های خلیج‌فارس سطح هشدار خود را به اعداد بی‌سابقه رسانده‌اند. با اینکه داده‌های ماه آوریل هنوز منتشر نشده، مواردی همچون شاخص مدیران خرید (PMI) در امارات، عربستان، قطر، کویت و بحرین از شدت رکود کسب‌وکار‌ها و اقتصاد حکایت دارند. بحران فقط در موضوعات کوتاه‌مدت خلاصه نمی‌شود، بحران عدم تولید و صادرات بخش انرژی و نفت و گاز منطقه باعث شده علاوه بر از دست رفتن حدود ۹۰ میلیارد دلار درآمد کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس، جهان نیز با مشکل افزایش شدید قیمت سوخت دسته و پنجه نرم کند. سرریز همه اینها در افزایش تورم و کاهش رشد اقتصادی جهانی می‌شود، اتفاقی که هزینه‌های آن بی‌سابقه است.

اوج‌گیری شعله‌های تورم جهانی

بر اساس جدیدترین جمع‌بندی نهاد‌های بین‌المللی (به‌خصوص IMF و OECD)، تصویر تورم جهانی در سال ۲۰۲۶ در سناریو‌های مختلف بسیار قابل‌تأمل است. براساس این گزارش‌ها، تورم جهانی کل در سال ۲۰۲۶ در فرض خوشبینانه می‌تواند حول و حوش ۴ تا ۴.۴ درصد باشد، اما در سناریو‌های بدبینانه (اختلال طولانی‌تر تنگه‌هرمز) تورم حتی می‌تواند بیش از ۵ تا ۶ درصد برسد.

طبق گزارش‌های IMF و OECD کانال اصلی و پیشران تورم جهانی، اثر اختلال در تنگه هرمز (حدود ۲۰ درصد تجارت نفت جهان) بوده که منجر به جهش قیمت نفت و گاز، افزایش هزینه حمل‌ونقل، کود شیمیایی و مواد غذایی شده است.

طبق گزارش نهاد‌های بین‌المللی، اثر این اختلال فقط کوتاه‌مدت نیست، بلکه مجموعه‌ای از اختلال‌ها وجود دارد که در صورت تداوم بحران در خاورمیانه و بسته‌بودن تنگه هرمز، آثار خود را به بخش‌های مختلف تولید جهانی گسترش می‌دهد که درنهایت این اتفاق به تورم و کاهش رشد اقتصادی و حتی در برخی کشور‌های واردکننده بزرگ انرژی از خلیج فارس منجر به رکود تورمی می‌شود.

بخشی از این بحران خود را در ماه مارس یعنی اولین ماه جنگ نشان داد، به‌طوری که تورم آمریکا از ۲.۴ درصد در فوریه به ۳.۳ درصد در مارس رسیده، این عدد برای انگلیس از ۳ به ۳.۳ درصد، برای آلمان از ۱.۹ به ۲.۷ درصد، برای هلند از ۲.۴ به ۲.۷ درصد، برای منطقه یورو از ۱.۹ به ۲.۶ درصد، برای کانادا از ۱.۸ به ۲.۴ درصد، برای کره جنوبی از ۲ به ۲.۲ درصد، برای فرانسه از ۰.۹ به ۱.۷ درصد و برای هند از ۳.۲ به ۳.۴ درصد رسیده است.

کارشناسان اقتصاد انرژی می‌گویند شوک نفتی تنگه هرمز برخلاف هر چیزی است که جهان قبلاً دیده است. کل صادرات نفت از طریق تنگه هرمز در حالت معمول حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز بوده که پس از جنگ ایران ۹۵ درصد کاهش‌یافته است. پیش از جنگ، این تنگه در اوج تاریخی خود در ژوئن ۲۰۱۸، تا ۲۳.۳ میلیون بشکه در روز صادرات داشت که سقوط فعلی در این زمینه حیرت‌انگیزتر است. طبق گزارش گلدمن ساکس، تولید نفت خام خلیج فارس اکنون حدود ۱۴.۵ میلیون بشکه در روز یا ۵۷ درصد در مقایسه با سطح قبل از جنگ کاهش‌یافته و جدول زمانی بازیابی به ظرفیت خط لوله، نفتکش‌های موجود و نرخ جریان چاه‌ها بستگی دارد. علاوه بر این، ظرفیت نفتکش‌های خالی موجود در خلیج فارس از زمان آغاز جنگ حدود ۵۰ درصد یا حدود ۱۳۰ میلیون بشکه کاهش‌یافته و حتی پس از بازگشایی ایمن تنگه، یک تنگنای لجستیکی قابل‌توجه ایجاد می‌کند. در یک سناریوی خوش‌بینانه، گلدمن ساکس تخمین می‌زند تنها ۷۰ درصد از تولید ازدست‌رفته ظرف ۳ ماه پس از بازگشایی و ۸۸ درصد ظرف ۶ ماه بازیابی خواهد شد و بازیابی کامل احتمالاً چندین فصل طول می‌کشد.

ادامه رکوردشکنی قیمت بنزین در آمریکا

طی دوره ۶۰ روزه پس از شروع جنگ تحمیلی ایران، قیمت بنزین در آمریکا از ۲.۹۸ دلار در هر گالن در ۲۸ فوریه با رشد ۳۸ درصدی به ۴.۱۱ دلار در هر گالن تا ۲۶ آوریل رسیده است. طی این مدت قیمت گازوئیل نیز با رشد ۴۵ درصدی از ۳.۷۶ دلار در هر گالن به ۵.۴۵ دلار رسیده است. بنزین ۴.۱ دلاری درحالی است که دونالد ترامپ در مبارزات انتخاباتی خود با وعده کاهش قیمت بنزین، در نوامبر ۲۰۲۴ با موفقیت برای دومین دوره ریاست‌جمهوری خود نامزد شد. او حتی قول داد قیمت بنزین را به زیر ۲ دلار در هر گالن کاهش دهد. او در یک سخنرانی انتخاباتی در سپتامبر ۲۰۲۴ گفت: «قیمت‌های بالای انرژی را اصلاح خواهم کرد. ما قیمت بنزین را به زیر ۲ دلار در هر گالن می‌رسانیم، قیمت همه‌چیز را از نرخ برق گرفته تا مواد غذایی، بلیت هواپیما و هزینه‌های مسکن کاهش می‌دهیم.»

بررسی داده‌های قیمت بنزین در آمریکا نشان می‌دهد در زمان شروع به کار دولت دوم ترامپ، قیمت بنزین حدود ۳.۲ دلار در هر گالن و این عدد برای گازوئیل ۳.۶ دلار در هر گالن بوده است. به عبارتی، قیمت فعلی بنزین نسبت به شروع دولت دوم ترامپ ۳۰ درصد و قیمت گازوئیل ۵۳ درصد بالاتر است. موضوع قیمت بنزین به پاشنه آشیل دولت ترامپ تبدیل شده است. درحالی‌که وی وعده بنزین ۲ دلاری را در انتخابات داده بود، وزیر انرژی دولت ترامپ می‌گوید قیمت بنزین تا سال ۲۰۲۷ به زیر ۳ دلار در هر گالن نخواهد رسید. کریس رایت در پاسخ به سؤالی در مورد کاهش هزینه بنزین با افزایش میانگین قیمت به ۴ دلار در هر گالن در ایالات متحده گفت نمی‌دانم این اتفاق (کاهش قیمت به زیر ۳ دلار) ممکن است اواخر امسال بیفتد یا ممکن است تا سال آینده نیفتد.

چالش سوخت در اروپا

قیمت سوخت در اروپا پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران به‌سرعت افزایش یافت و اندکی پس از آن به اوج خود رسید. درحالی‌که قیمت‌ها پس از آتش‌بس به طور متوسط کاهش یافت، قیمت گازوئیل و بنزین به طور قابل توجهی بالاتر از سطح قبل از حمله باقی مانده است.

بررسی داده‌ها نشان می‌دهد قیمت سوخت در اروپا از زمان حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، علی‌رغم آتش‌بس شکننده، همچنان به طور متوسط ۱۲ درصد افزایش یافته است.

طبق گزارش اخیر یورونیوز که با استفاده از داده‌های بولتن هفتگی نفت کمیسیون اروپا، تغییرات قیمت سوخت در سراسر اروپا را تجزیه‌وتحلیل و قیمت‌ها را در ۲۳ فوریه و ۲۰ آوریل ۲۰۲۶ مقایسه کرده، در این مدت، میانگین قیمت بنزین در اتحادیه اروپا (سوپر ۹۵) از ۱.۶۴ یورو با افزایش ۱۲ درصدی به ۱.۸۳ یورو در هر لیتر افزایش یافته است.

بلژیک، چک و بلغارستان با ۲۲ درصد افزایش، شدیدترین افزایش‌ها را تجربه کردند. در میان چهار اقتصاد بزرگ اتحادیه اروپا، فرانسه با ۱۸ درصد بیشترین افزایش را ثبت کرد و پس از آن آلمان با ۱۵ درصد قرار گرفت. ایتالیا با ۷ درصد و اسپانیا با ۳ درصد افزایش ملایم‌تری را تجربه کردند. قیمت بنزین در مالت بدون تغییر بود.

یونان ۱۷ درصد، فنلاند و دانمارک هر دو ۱۴ درصد، مجارستان ۱۳ درصد، هلند ۱۱ درصد و ایرلند ۱۰ درصد افزایش قیمت داشتند. این تغییرات بر اساس ارزش یورو است، بنابراین نوسانات نرخ ارز ممکن است بر نتایج در کشور‌های غیر منطقه یورو تأثیر گذاشته باشد.

قیمت گازوئیل در اروپا شدیدتر از بنزین افزایش یافته است. میانگین قیمت گازوئیل در اتحادیه اروپا از ۱.۵۹ یورو به ۲.۰۱ یورو در هر لیتر افزایش یافته که افزایشی ۲۶ درصدی نسبت به قبل از جنگ داشته است (افزایش دو برابری نسبت به قیمت بنزین).

بلغارستان با ۴۳ درصد، شدیدترین افزایش را ثبت کرد. فرانسه با ۳۶ درصد، استونی با ۳۵ درصد و بلژیک با ۳۳ درصد هر کدام حداقل یک‌سوم افزایش قیمت را تجربه کردند. افزایش قیمت گازوئیل در قبرس، کرواسی و لتونی نیز از ۳۰ درصد فراتر رفت.

در میان اقتصاد‌های بزرگ، فرانسه با ۳۶ درصد در رتبه دوم قرار گرفت. برخلاف بنزین، اسپانیا شاهد افزایش ۲۷ درصدی بود که بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا است. ایتالیا ۲۴ درصد و آلمان ۲۳ درصد افزایش قیمت داشتند.

مالت هیچ افزایشی در قیمت گازوئیل ثبت نکرد. مجارستان و رومانی، هر دو با ۱۳ درصد و لهستان با ۱۵ درصد کمترین افزایش را گزارش کردند.

طبق داده‌های یورونیوز، پس از آتش‌بس، گرچه قیمت‌ها شروع به کاهش کردند؛ اما هنوز هم قیمت بنزین و گازوئیل بسیار بالاتر از سطح قبل از جنگ با ایران هستند.

بحران از هوانوردی تا گردشگری

موضوع سوخت فقط به قیمت‌های بنزین و گازوئیل محدود نمی‌شود که دولت‌ها سعی دارند با سیاست‌های مختلف همچون کاهش مالیات، کنارگذاشتن استاندارد‌های موقت کیفیت سوخت و سایر روش تبعات آن را به حداقل برسانند، در صنعت هوانوردی که مستقیماً سفر و گردشگری و کل صنعت گردشگری و هتلداری را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، جهش شدید قیمت سوخت جت از ابتدای جنگ ایران، به یک بحران جدی در جهان به‌ویژه در آسیا و اتحادیه اروپا تبدیل شده است، جا‌هایی که سهم تنگه هرمز از ارسال سوخت جت بسیار قابل‌توجه است.

براساس گزارش‌های رسانه‌ها، خطوط هوایی اروپایی با انتظاری اضطراب‌آور روبه‌رو هستند؛ چراکه نگرانی‌ها در مورد ادامه اختلال در تنگه هرمز تا ماه مه افزایش می‌یابد که می‌تواند منجر به کمبود سوخت هواپیما در سراسر قاره در اوج فصل تابستان شود.

به نوشته رسانه‌های اروپایی، حدود ۶۰ روز است نفتکش‌هایی که نیمی از سوخت هوایی اروپا را تأمین می‌کردند، به تنگه هرمز برنگشته‌اند. جان استریکلند، کارشناس هوانوردی و مدیر شرکت مشاوره JLS می‌گوید تهدید کمبود سوخت با عدم قطعیت ناشی از جنگ جاری، تشدید شده است.

او اضافه می‌کند در حال حاضر ما نمی‌دانیم چه اتفاقی ممکن است بیفتد، اگر جنگ به‌سرعت به پایان برسد، مشکلی پیش نخواهد آمد، اما متأسفانه عناصر دخیل در آن بسیار غیرقابل‌پیش‌بینی‌اند و نمی‌توان در مورد آنها اظهارنظر کرد. به گفته این کارشناس، تمام خطوط هوایی اعلام می‌کنند که برای یک یا دو ماه سوخت دارند و تمام خطوط هوایی که من با آنها صحبت می‌کنم می‌گویند که برای این مدت سوخت دارند.

آلن بوون، رئیس سابق خدمات حقوقی ABTA، می‌گوید متأسفانه حدود ۵۰ درصد سوخت هواپیما برای اروپا از طریق تنگه هرمز می‌آید. کاری که ما باید انجام دهیم این است که منابع دیگری پیدا کنیم و مشکل واقعی هزینه است و ما شاهد افزایش قیمت بلیت هواپیما خواهیم بود که بر تقاضا تأثیر خواهد گذاشت.

رصدخانه قیمت سوخت جت انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (یاتا) قطعاً انفجار هزینه‌های سوخت را نشان می‌دهد، به طوری که هفته گذشته قیمت هر بشکه سوخت در اروپا به ۲۰۴ دلار رسید که نسبت به قیمت ۸۰ تا ۹۰ دلار قبل از شروع جنگ افزایش ۱۲۷ درصدی داشته است.

مایکل اولیری، مدیرعامل گروه رایان‌ایر می‌گوید اگر جنگ در همان ۴۰ روز پایان یابد، هیچ خطری برای تأمین [نیاز‌ها]وجود نخواهد داشت؛ اما اگر جنگ ادامه یابد و اختلال در تنگه هرمز ادامه یابد، فکر می‌کنیم خطر معقولی وجود دارد که شاید ۱۰ درصد، ۲۰ درصد و یا ۲۵ درصد از عرضه ما تا ماه مه و ژوئن در معرض خطر باشد.

در همین خصوص شورای بین‌المللی خطوط هوایی اروپا (ACI Europe) از زمان شروع جنگ در ماه فوریه چنان نگران وضعیت سوخت است که در ماه آوریل به کمیسر حمل‌ونقل اتحادیه اروپا نامه نوشته و نسبت به وقوع بحران هشدار داد. در این نامه نسبت به نگرانی‌های فزاینده صنعت فرودگاهی در مورد دسترسی به سوخت جت و همچنین لزوم نظارت و اقدام پیشگیرانه اتحادیه اروپا هشدار داده شده است. در این گزارش آمده است اگر عبور از تنگه هرمز ظرف سه هفته آینده به طور قابل‌توجه و باثبات از سر گرفته نشود، کمبود سیستماتیک سوخت جت برای اتحادیه اروپا به یک واقعیت تبدیل خواهد شد.

اروپا لب مرز رکود

مجموعی از مشکلات دسترسی به سوخت، قیمت‌های بالای سوخت، اختلال در زنجیره تأمین جهانی و افزایش هزینه‌های تولید باعث شده اغلب کارشناسان و حتی سیاستمداران اتحادیه اروپا نسبت به کاهش رشد اقتصادی و ورود اروپا به یک دوره رکود اقتصادی هشدار دهند.

رابین جی. بروکس پژوهشگر ارشد در مؤسسه بروکینگز، اقتصاددان ارشد سابق مؤسسه مالی بین‌الملل (IIF) و رئیس سابق استراتژی ارز در گلدمن ساکس اخیراً در مقاله‌ای با عنوان «خطر رکود در اروپا» به مقایسه رشد فصلی GDP شش اقتصاد بزرگ می‌پردازد.

وی می‌نویسد، در نگاه اول هیچ یک از اعداد متغیر‌های اقتصادی اروپا آن‌قدر بد به نظر نمی‌رسند، اما وقتی به مسیر فصلی GDP که این اعداد دلالت دارند نگاه کنید، رشد عملاً در همه آنها راکد است. این بدان معناست که برای واردکردن آنها به رکود، چیز زیادی لازم نیست و ریسک بالایی وجود دارد که این شوک (شوک جاری) دقیقاً همین کار را انجام دهد. من رشد تولید ناخالص داخلی واقعی فصل‌به‌فصل (نه سالانه) را برای آلمان، فرانسه، ایالات متحده، ایتالیا، بریتانیا و کانادا را محاسبه کردم. اعداد با پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول متفاوت است. درحالی‌که صندوق بین‌المللی پول چند هفته پیش رشد اقتصادی سال ۲۰۲۶ برای آلمان را حدود ۰.۸ درصد، برای فرانسه ۰.۹ درصد، برای ایتالیا ۰.۵ درصد و برای انگلیس ۰.۸ درصد پیش‌بینی کرد، اما برآورد‌های من نشان می‌دهد این رشد برای آلمان ۰.۶ درصد، برای فرانسه ۰.۷ درصد، برای آمریکا ۱.۹ درصد، ایتالیا ۰.۴ درصد، انگلیس ۰.۵ درصد و برای کانادا ۰.۹ درصد خواهد بود. این بدان معناست که خطر رکود برای اروپا قابل‌توجه است. رشد اروپا آن‌قدر کم‌جان بوده که تلاش کمی برای هل دادن منطقه به سمت رکود نیاز است. شوک تنگه هرمز ممکن است دقیقاً این کار را انجام دهد. مارک داونینگ، مدیر ارشد سرمایه‌گذاری مؤسسه RBC BlueBay در مصاحبه با بلومبرگ می‌گوید خطر رکود برای اروپا در پی جنگ با ایران دورازذهن نیست و برآورد او این است که فقط یک ماه ادامه اختلال در تنگه هرمز می‌تواند اروپا را به رکود بکشاند. داونینگ می‌گوید با این وضعیت یعنی ادامه اختلال در تنگه هرمز، اروپا حتماً با رکود روبه‌رو خواهد شد مگر اینکه بحران تنگه هرمز ظرف یک ماه حل‌وفصل شود. او می‌گوید اختلال در تأمین انرژی در بازار روزبه‌روز بدتر می‌شود و از زمان آغاز درگیری، یک میلیارد بشکه نفت از دست رفته است. داونینگ به تلویزیون بلومبرگ می‌گوید این شوک تأمین‌کننده رکود-تورمی همچنان به شکلی متفاوت بر بازار‌های جهانی تأثیر خواهد گذاشت، به‌طوری که اروپا و آسیا بیشتر از ایالات متحده آسیب خواهند دید.

داونینگ معتقد است بازار‌ها نسبت به عواقب اقتصادی جنگ با ایران بی‌تفاوت به نظر می‌رسند، درحالی‌که این وضعیت «پژواکی از آنچه در آستانه بحران کووید، پیش از رسیدن به کشور‌های غربی دیدیم» دارد. یعنی بسیار شبیه به وضعیتی است که ویروس کرونا آمده بود؛ اما بازار‌ها نمی‌توانستند درک کنند که اتفاقات عجیب‌وغریبی در انتظار آنهاست.

بحران جهانی کشاورزی

بخش بزرگی از بحران جنگ تحمیلی علیه ایران در بخش کشاورزی جهان خود را نمایان می‌کند. داده‌های جهانی نشان می‌دهد قیمت اوره ۴۷ درصدی از ۴۶۹ دلار در هر تن به ۶۹۲ دلار در هر تن رسیده است. در همین مدت قیمت گوگرد نیز با رشد ۶۰ درصدی از ۳۸۶۴ یوان در هر تن به ۶۱۶۷ یوان در هر تن رسیده است.

فشار کمبود کود‌های شیمیایی ناشی از جنگ ایران می‌تواند برای برداشت غلات سال آینده مشکل‌ساز شود. صندوق بین‌المللی پول اخیراً در گزارشی هشدار داد تداوم مشکل تأمین کود‌های شیمیایی می‌تواند از طریق افزایش قیمت مواد غذایی و کشاورزی منجر به افزایش ۴۵ میلیون نفری تعداد گرسنگان جهان فقط در سال ۲۰۲۶ شود.

رویترز اخیراً در گزارشی پیرامون این موضوع می‌نویسد منابع کود شیمیایی به دلیل جنگ خاورمیانه قطع شده است. وضعیت کشاورزان بدتر از بحران کود در سال ۲۰۲۲ (جنگ روسیه- اوکراین) است. به نوشته این خبرگزاری بین‌المللی، تحلیلگران نگران کاهش سطح زیر کشت و عملکرد محصولات به دلیل تداوم اختلال ناشی از جنگند.

به نوشته این خبرگزاری، خاورمیانه یکی از قطب‌های اصلی تولید کود شیمیایی است و بخش بزرگی از تجارت جهانی کود معمولاً از تنگه هرمز عبور می‌کند که در حال حاضر به دلیل درگیری، تردد در آن متوقف شده است. صادرات کود اوره از بزرگ‌ترین تأسیسات تولیدی جهان در قطر متوقف شده و جریان گوگرد و آمونیاک که مواد اولیه رایج برای طیف گسترده‌ای از کود‌ها هستند نیز مختل شده است.

بر اساس داده‌های کالایی Argus، از زمان شروع جنگ ایران، حداقل ۲ میلیون تن تولید اوره (معادل حدود ۳ درصد تجارت سالانه دریایی) از بین رفته؛ چراکه کارخانه‌هایی در خاورمیانه و همچنین در هند، بنگلادش و روسیه تعطیل شده‌اند. در همین حال، نزدیک به یک میلیون‌تنی که قبلاً روی کشتی‌ها بارگیری شده بود، در داخل تنگه هرمز گیر افتاده است.

نهاد‌های کشاورزی از جمله شورای بین‌المللی غلات، پیش‌بینی‌های خود را برای برداشت‌های آینده کاهش داده‌اند و سازمان ملل در تلاش است برای حمل‌ونقل کود از طریق تنگه هرمز مذاکره کند، همچنین در مورد امنیت غذایی در کشور‌های درحال‌توسعه زنگ خطر را به صدا درآورده است. اما چالش بخش کشاورزی فقط تأمین کود و قیمت‌های بالای آن نیست، طی دوره جنگ تحمیلی علیه ایران، قیمت گازوئیل در جهان بین ۴۰ تا ۵۰ درصد افزایش داشته است. این عدد در برخی کشور‌های جنوب شرق آسیا همچون میانمار ۱۶۱ درصد، لائوس ۱۵۰ درصد، فیلیپین ۱۱۸ درصد، نیوزیلند (در اقیانوسیه) ۱۰۵ درصد، مالزی ۱۰۰ درصد، لبنان ۷۸ درصد، نپال ۶۷ و در سنگاپور ۶۵ درصد و در پرو ۶۴ درصد افزایش داشته است.

بازگشت کامل LNG حدود ۳ سال طول می‌کشد

یکی از چالش‌های جهان در پساجنگ تحمیلی علیه ایران، موضوع تأمین سوخت گاز طبیعی و LNG است. طی جنگ ایران علاوه بر آسیب شدید میادین LNG قطر، صادرات LNG از تنگه هرمز نیز به‌شدت سقوط کرده است. بر اساس گزارش‌های رسمی، صادرات LNG قطر که تا قبل از جنگ ایران به ماهانه ۷ تا ۷.۵ میلیون تن می‌رسید؛ در ماه مارس با سقوط شدید ۸۰ تا ۹۰ درصدی به ۱.۲ میلیون تن رسیده و در ماه آوریل نیز ۶۹ هزار تن بوده است. در این خصوص گزارش اخیر آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) نسبت به کاهش ۲۰ درصدی عرضه LNG و نوسانات ۳۰۰ درصدی قیمت در آسیا هشدار می‌دهد.

بر اساس اعلام آژانس بین‌المللی انرژی بازار‌های جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) در پی جنگ علیه ایران و بسته شدن تنگه هرمز، با یکی از عمیق‌ترین بحران‌های تاریخ خود مواجه شده‌اند. این بحران نه‌تنها معادلات عرضه و تقاضا را برهم زده، بلکه چشم‌انداز تأمین انرژی جهان را برای سال‌های آتی با ابهام جدی روبه‌رو کرده است.

آخرین گزارش IEA که در ۲۴ آوریل ۲۰۲۶ منتشر شده، نشان می‌دهد اختلال در ترانزیت تنگه هرمز منجر به حذف حدود ۲۰ درصد از کل عرضه جهانی LNG شده است. صادرات جهانی این محصول استراتژیک در بیست روز اول آوریل با سقوط ۱۰ درصدی مواجه شد و تولید ماهانه نسبت به سال گذشته ۸ درصد (حدود ۴ میلیارد مترمکعب) کاهش یافت.

در این میان، قطر و امارات متحده عربی بیشترین آسیب را دیده‌اند و صادرات ترکیبی آنها ۹.۵ میلیارد مترمکعب کاهش‌یافته است. شدت بحران را در اعداد و ارقام قیمت می‌توان دید. نوسانات قیمت در اروپا به ۱۶۰ درصد و در آسیا به رقمی حیرت‌انگیز یعنی ۳۰۰ درصد رسیده است. این نوسان شدید، جریان محموله‌های انعطاف‌پذیر را به سمت بازار‌های پرسودتر آسیایی هدایت کرده است. این بحران در حالی رخ می‌دهد که بازار‌های جهانی گاز پیش از جنگ، دوران نسبتاً آرامی را سپری می‌کردند. آمار IEA حاکی است بین اکتبر ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶، تجارت جهانی LNG با رشد ۱۲ درصدی مواجه شده و قیمت‌ها حدود ۲۵ درصد کاهش‌یافته بود، اما جنگ همه معادلات را بر هم زد. یکی از نگران‌کننده‌ترین بخش‌های گزارش، چشم‌انداز میان‌مدت است. حملات به زیرساخت‌های انرژی در خاورمیانه، به‌ویژه تأسیسات مایع‌سازی در قطر، توسعه این میادین را حداقل دو سال به تأخیر انداخته است. برآورد‌های جدید IEA نشان می‌دهد بین سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰، در مجموع حدود ۱۲۰ میلیارد مترمکعب از عرضه پیش‌بینی شده LNG از بین خواهد رفت که معادل ۱۵ درصد از کل عرضه موردانتظار جهانی است. قطر که یکی از بازیگران کلیدی این بازار است، تا سال ۲۰۳۰ نزدیک به ۷۰ میلیارد مترمکعب کاهش تولید را تجربه خواهد کرد. هر ماه ادامه بسته‌بودن تنگه هرمز نیز به‌تنهایی به معنی حذف ۱۰ میلیارد مترمکعب دیگر از عرضه جهانی است. آژانس بین‌المللی انرژی در پایان این گزارش هشدار داده بازار‌ها حداقل تا سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ از کمبود عرضه رنج خواهند برد. این نهاد خواستار افزایش فوری سرمایه‌گذاری در پروژه‌های جدید، تنوع‌بخشی به سبد انرژی کشور‌ها و تقویت قرارداد‌های بلندمدت به‌عنوان تنها راهکار‌های کاهش نوسانات و تضمین ثبات بازار شده است.

منبع: فرهیختگان-مهدی عبداللهی