تیر ترامپ به قلب دانشگاه

به گزارش مجله خبری نگار/فرهیختگان: «هیئت ملی علوم» (NSB) نهادی منحصر‌به‌فرد در درون دولت آمریکاست که علاوه بر ارائه مشاوره به دولت و کنگره درباره سیاست‌های ملی علم، اختیار قانونی دارد تا بر عملکرد «بنیاد ملی علوم» (NSF) با بودجه‌ای حدود ۹ میلیارد دلار نظارت کند، سیاست‌گذاری انجام دهد و هزینه‌های کلان را تأیید کند. اعضای این هیئت ۲۵ نفره که معمولاً از میان دانشگاهیان برجسته و رهبران صنعت هستند توسط رئیس‌جمهور منصوب می‌شوند، دوره‌های شش‌ساله دارند و به جز مدیر NSF، هر دو سال یک‌بار، هشت عضو جدید انتخاب می‌شوند. این توضیحات، مقدمه خبر شگفتانه جدیدی است که ترامپ برای حوزه علم و فناوری آمریکا جمعه گذشته رقم زده است.

بعدازظهر جمعه، اعضای «هیئت ملی علوم» ایمیلی کوتاه دریافت کردند که «از طرف رئیس‌جمهور دونالد جی. ترامپ» ارسال شده بود و در آن اعلام شده «عضویت شما در هیئت ملی علوم از همین لحظه لغو می‌شود. از خدمات شما سپاسگزاریم.» در واقع رئیس‌جمهور آمریکا تمامی ۲۴ عضو «هیئت ملی علوم» (NSB) را برکنار کرد. بسیاری از اهالی علم این اقدام را تازه‌ترین گام دولت او در جهت تضعیف و یا به‌زعم برخی دیگر، نابودی استقلال این نهاد پژوهشی ۷۶ساله می‌دانند.

ترامپ به کاهش بودجه بسنده نکرد

این برکناری‌ها تازه‌ترین مورد در تقابل ترامپ با نهاد‌های پژوهش علمی است؛ درحالی‌که دولت او سطح تأمین مالی را به پایین‌ترین میزان در دهه‌های اخیر کاهش می‌دهد. بنیاد ملی علوم آمریکا که در سال ۱۹۵۰ تأسیس شد و از پژوهش‌های علمی در حوزه‌هایی از رایانش کوانتومی تا میکروبیولوژی حمایت مالی می‌کند، از زمان بازگشت ترامپ به قدرت تحت‌فشار قرار داشته است. سال گذشته این بنیاد صد‌ها کمک‌هزینه پژوهشی فعال را لغو کرد و اعطای کمک‌هزینه‌های جدید را با کندترین روند در دست‌کم ۳۵ سال اخیر انجام داد. همچنین حدود یک‌سوم از کارکنان خود را در نتیجه تعدیل نیرو یا بازنشستگی اجباری از دست داد و مدیر آن که منصوب ترامپ بود استعفا داد.

سال گذشته دولت ترامپ پیشنهاد داد بودجه تقریباً ۹ میلیارد دلاری این بنیاد را به بیش از نصف کاهش دهد. اعضای هیئت اعلام کردند که تا حدی به دلیل رایزنی‌های آنها، کنگره سطح تأمین مالی پژوهش‌های علمی را تقریباً در همان حد حفظ کرد. بااین‌حال، اکنون ترامپ بار دیگر از کنگره خواسته است که بودجه بنیاد ملی علوم را به‌طور چشمگیری کاهش دهد. اعضای هیئت ملی علوم نگرانند که برکناری آنها، همراه با تهدید کاهش بودجه، بتواند پیامد‌های گسترده‌ای در سطح ملی به دنبال داشته باشد.

واکنش‌ها به برکناری چهره‌های علمی از NSB

«کیوان استاسون»، یکی از اعضای برکنارشده هیئت، می‌گوید این اخراج گسترده تازه‌ترین نشانه از آن است که کاخ سفید اختیارات هیئت را نادیده می‌گیرد و سیاست‌ها را مستقیماً به NSF تحمیل می‌کند؛ نهادی که از زمان استعفای «ستوراتامان پانچاناتان» دقیقاً یک سال پیش، فاقد مدیر دائمی بوده است. استاسون، اخترفیزیکدان «دانشگاه وندربیلت» که در سال ۲۰۲۲ به عضویت هیئت منصوب شده بود، معتقد است انتقاد علنی این هیئت در ماه مه ۲۰۲۵ از پیشنهاد ترامپ برای کاهش ۵۵ درصدی بودجه NSF که در نهایت از سوی کنگره نادیده گرفته شد موجب نارضایتی دولت شده است. او می‌گوید: «شاید بتوان این‌طور بیان کرد که گروهی از منصوبان رئیس‌جمهور (هیئت ملی علوم) به کنگره توصیه می‌کردند خواسته‌های رئیس‌جمهور را دنبال نکنند!» به گفته «استاسون» که تا جمعه گذشته ریاست کمیته تأسیسات پژوهشی بزرگ این هیئت را بر عهده داشته، تصمیم ماه گذشته کاخ سفید مبنی بر درخواست از کنگره برای اختصاص ۹۰۰ میلیون دلار به «بنیاد ملی علوم» (NSF) در سال آینده جهت ساخت یک کشتی یخ‌شکن پژوهشی جدید برای قطب جنوب، نمونه دیگری از این است که «دفتر مدیریت و بودجه» (OMB) دولت ترامپ عملاً مانع از انجام وظایف قانونی هیئت شده است. او توضیح می‌دهد: «OMB عملاً و به‌صراحت به مسئول تأسیسات پژوهشی NSF اعلام کرد که «شما باید یک کشتی پژوهشی جدید بسازید» و در این روند هیچ نقشی برای هیئت در نظر گرفته نشد؛ درحالی‌که طبق مقررات، هر سرمایه‌گذاری بزرگ زیرساختی در NSF باید به تأیید و تصویب هیئت برسد. وقتی هیئت درباره این موضوع پرس‌وجو کرد، پاسخ این بود که دستور OMB کاملاً روشن و صریح بوده است.» «ویلی‌ای. می»، یکی از اعضای برکنارشده هیئت و معاون «دانشگاه ایالتی مورگان»، در ایمیلی نوشت: «عمیقاً ناامید شده‌ام، هرچند نمی‌توانم بگویم کاملاً غافلگیر شده‌ام. من با نگرانی فزاینده شاهد فروپاشی نظام‌مند زیرساخت‌های مشاوره علمی این دولت بوده‌ام و هیئت ملی علوم صرفاً جدیدترین قربانی این روند است.» «ویکتور مک‌کراری»، رئیس برکنارشده NSB، نیز کاهش پیشنهادی ۵۵ درصدی بودجه NSF برای سال مالی پیش‌رو را مورد انتقاد قرار داد. او که معاون آموزشی «دانشگاه کاتولیک» است و دومین دوره عضویت خود در هیئت را می‌گذراند، گفت: «اگر کاخ سفید به دنبال عصر طلایی علم است که ترامپ وعده داده، اکنون زمان عقب‌گرد نیست؛ بلکه باید بیشتر هزینه کنیم.»

آخرین اقدام یک رئیس‌جمهور احمق علیه علم!

«زویی لافگرن» نماینده ارشد حزب دموکرات در کمیته علمی مجلس نمایندگان آمریکا تصمیم ترامپ برای برکناری اعضای هیئت را «آخرین اقدام احمقانه رئیس‌جمهوری که همچنان به علم و نوآوری آمریکایی آسیب می‌زند» توصیف کرده و گفته «متأسفانه جای تعجب نیست که رئیس‌جمهوری که از همان ابتدا به NSF حمله کرده است، بخواهد هیئتی را که به هدایت این بنیاد کمک می‌کند، نابود کند.» نشریه‌های ساینس و نیویورک‌تایمز نیز که هرکدام در گزارش‌هایی به بررسی این تصمیم ترامپ پرداخته‌اند از بی‌پاسخ ماندن درخواست‌هایشان -برای دریافت توضیحات نسبت به دلایل این اخراج‌های گسترده و برنامه‌های احتمالی برای انتصاب اعضای جدید- از کاخ سفید خبر دادند.