تحول دانشگاهی در گذار به پسا‌جنگ

به گزارش مجله خبری نگار، تحولات ناشی از جنگ، اگرچه در ظاهر با نااطمینانی، هزینه و اختلال در زیرساخت‌ها همراه است، اما در لایه‌های عمیق‌تر خود می‌تواند به‌عنوان یک «نقطه عطف تمدنی» عمل کند. در چنین بزنگاه‌هایی، نهاد دانشگاه نه‌تنها مصرف‌کننده شرایط نیست، بلکه به یک بازیگر فعال در بازتعریف مسیر آینده بدل می‌شود. دانشگاه آزاد اسلامی به‌عنوان یکی از گسترده‌ترین شبکه‌های آموزش عالی کشور در موقعیتی قرار دارد که می‌تواند از دل این شرایط، یک جهش کیفی در کارکرد‌های خود رقم بزند.

جنگ به‌عنوان کاتالیزور تحول در نظام دانشگاهی

تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد که جنگ‌ها ناخواسته، موتور محرک نوآوری‌های علمی و فناورانه بوده‌اند. در جریان جنگ جهانی دوم، بسیاری از فناوری‌های کلیدی، از صنایع پیشرفته تا نظام‌های مدیریتی نوین، در بستر نیاز‌های جنگی شکل گرفتند و در دوره پساجنگ به موتور رشد اقتصادی تبدیل شدند. در این چهارچوب، جنگ می‌تواند برای دانشگاه آزاد اسلامی نقش «کاتالیزور تحول» را ایفا کند؛ به‌گونه‌ای که بازنگری در برنامه‌های درسی، جهت‌دهی پژوهش‌ها به سمت مسائل واقعی کشور و تقویت پیوند دانشگاه با صنعت و دولت، نه یک انتخاب بلکه یک ضرورت راهبردی شود.

بازتعریف مأموریت آموزشی در دوران گذار

یکی از مهم‌ترین فرصت‌ها، بازنگری در مأموریت آموزشی دانشگاه است. شرایط جنگی و پسا‌جنگ، نیازمند تربیت نسلی از دانش‌آموختگان است که علاوه بر دانش تخصصی، دارای مهارت‌های حل مسئله، تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت و روحیه کار تیمی باشند. دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند با طراحی رشته‌ها و گرایش‌های جدید از مدیریت بحران و آینده‌پژوهی تا مهندسی بازسازی نقش پیشرو در تربیت سرمایه انسانی دوران گذار ایفا کند. این تغییر، به‌معنای عبور از آموزش حافظه‌محور به سمت آموزش مسئله‌محور خواهد بود.

جهش در پژوهش‌های مسئله‌محور و کاربردی

دوره جنگ و به‌ویژه پسا‌جنگ، انباشته از مسائل پیچیده و چندبعدی است؛ از بازسازی زیرساخت‌ها تا احیای زنجیره‌های تأمین و تقویت تاب‌آوری اقتصادی. این شرایط، فرصتی کم‌نظیر برای جهت‌دهی پژوهش‌ها به سمت «نیاز‌های واقعی کشور» فراهم می‌کند. دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند با ایجاد هسته‌های پژوهشی مسئله‌محور، شبکه‌سازی میان واحد‌های دانشگاهی و تعریف پروژه‌های ملی جایگاه خود را از تولیدکننده صرف مقاله به حل‌کننده مسائل کلان ارتقا دهد.

پیوند دانشگاه با اقتصاد پسا‌جنگ

در دوره پسا‌جنگ، اقتصاد ملی وارد مرحله‌ای از بازسازی و بازآرایی می‌شود. این مرحله نیازمند ایده، نوآوری و سرمایه انسانی توانمند است. دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند با تقویت مراکز رشد، شرکت‌های دانش‌بنیان و همکاری‌های راهبردی با صنعت، به یکی از بازیگران اصلی اقتصاد پسا‌جنگ تبدیل شود. این پیوند، علاوه بر خلق ارزش اقتصادی به افزایش کارآمدی و اعتبار اجتماعی دانشگاه نیز خواهد انجامید.

دانشگاه به‌مثابه رکن تاب‌آوری ملی

در شرایط بحرانی، تاب‌آوری ملی صرفاً یک مفهوم امنیتی نیست، بلکه ابعادی علمی، فرهنگی و نهادی دارد. دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند با ایفای نقش در تولید دانش، تربیت نیروی انسانی و ارائه راه‌حل‌های عملیاتی به یکی از ارکان اصلی تاب‌آوری کشور تبدیل شود. این نقش‌آفرینی مستلزم چابکی ساختاری، تمرکز بر اولویت‌های ملی و عبور از بروکراسی‌های بازدارنده است.

فرصت تاریخی برای بازآفرینی دانشگاه

جنگ، اگرچه با خود تهدید‌هایی جدی به همراه دارد، اما به قول سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی در دل خود فرصت‌هایی تاریخی نیز نهفته دارد؛ فرصت‌هایی که تنها نهاد‌های آماده و آینده‌نگر قادر به بهره‌برداری از آنها هستند. دانشگاه آزاد اسلامی در صورت اتخاذ رویکردی فعال، می‌تواند از این دوره به‌عنوان سکوی پرتابی برای بازآفرینی نقش خود در نظام علمی و اقتصادی کشور استفاده کند. در این مسیر، الهام از سنت فکری اندیشمندان ایرانی نیز راهگشاست؛ چنان‌که خواجه‌نصیرالدین طوسی در یکی از پرآشوب‌ترین دوره‌های تاریخی، باتکیه‌بر عقلانیت و تدبیر، توانست نهاد علم را نه‌تنها حفظ، بلکه تقویت کند. امروز نیز، دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند با چنین نگاهی، از دل بحران، آینده‌ای متفاوت و قدرتمندتر بسازد.

منبع: فرهیختگان-سید کامران یگانگی(عضو هیئت‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان)