بازخوانی سیر تاریخی ائمه (ع) تا پایان حکومت عباسیان

به گزارش مجله خبری نگار، به نقل از روابط عمومی موسسه فرهنگی هنری موعود عصر (عچ) ْ، ماهنامه موعود در شماره‌های ۳۰۰ و ۳۰۱ دارای ویژه‌نامه‌ای با عنوان خط زمانی از عصر امامت ائمه (ع) تا پایان حکومت عباسیان است که در این ویژه‌نامه به بررسی عصر امامت تا آغاز غیبت کبری پرداخته شده، عصر نیابت خاصه یعنی چهار نایب امام زمان (عج) مورد بررسی قرار گرفته و در پایان عصر نیابت عامه تا پایان خلافت عباسیان و سقوط بغداد بررسی شده است.

اسماعیل شفیعی سروستانی، سردبیر ماهنامه موعود با انتشار مطلبی با عنوان مرابطه با امام زمان (عج) و ضرورت تفکر استراتژیک در حکمرانی نوشت: باید از خودمان بپرسیم که در زندگی شخصی ما، امام زمان (عج) چه جایگاهی دارند. پاسخ واقعا روشن نیست. چه مقدار از صبح و شب ما به ذکر و یاد امام اختصاص می‌یابد؟ احتمالا بسیار اندک. چه میزان از اعتبارمان را برای ایشان هزینه می‌کنیم؟ چقدر از مالمان را برای وی خرج می‌کنیم؟ چقدر از توانایی‌هایمان را در این راه به کار می‌گیریم؟ جوانی داریم، قلمی داریم، صدایی داریم، هنری داریم و امکانات دیگر. چقدر از اینها را خرج مولایمان می‌کنیم؟ وقتی وضعیت اینگونه است، دیگر انتظار معنایی ندارد. زمانی که در خانواده خود ما، انتظار بی‌معناست، چگونه می‌توانیم توقع داشته باشیم که در سطح جامعه محقق شود؟ وقتی در وجود خود ما، این مفهوم جایگاهی ندارد، چه انتظاری از دیگران می‌توان داشت؟ اول باید مساله را با خودمان حل کنیم، بعد به سراغ دیگران و مسائل بزرگتر برویم.

وی در این سرمقاله با تمرکز بر مفهوم مرابطه، به بازتعریف نسبت میان امامت، انتظار و مسئولیت اجتماعی مومنان در عصر غیبت پرداخته است؛ نگاهی که می‌کوشد انتظار را از سطح یک باور صرف، به سطح کنشی تاریخی و اجتماعی ارتقا دهد. به اعتقاد وی امامت، صرفا یک مفهوم کلامی یا ذهنی نیست، بلکه جریانی زنده و اثرگذار در متن تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جهان اسلام به شمار می‌آید. از این منظر، انتظار ظهور نیز نمی‌تواند به حالتی منفعلانه فروکاسته شود، بلکه باید در قالب «حرکت به سوی امام» فهم و تبیین شود.

شفیعی سروستانی افزود: مرابطه به معنای برقراری پیوندی فعال و آگاهانه با امام است؛ پیوندی که در دوران غیبت، نه از مسیر ارتباط مستقیم، بلکه از طریق تعریف درست تکلیف فردی و اجتماعی محقق می‌شود. تکلیف امری یکسان برای همه افراد جامعه تلقی نمی‌شود و براساس لایه‌های زیستی، فرهنگی، اعتقادی و اجتماعی انسان‌ها، میدان عمل و نوع مسئولیت هر فرد، متناسب با جایگاه، توان و امکانات او تعریف می‌شود. از این‌رو، انتظار یکسان از همه افراد در عرصه عمل اجتماعی، نگاهی ساده‌انگارانه است.

در ویژه‌نامه این شماره از موعود به مطالبی از عصر امامت تا آغاز غیبت کبری پرداخته شده که می‌توان به ماجرای سقیفه و بیعت مردم با امیر مومنان (ع)، قتل عثمان، پذیرش خلافت از سوی امام (ع) و شرایط امامت در دوره خلفا اشاره کرد و در ادامه نیز به عصر تقیه و تثبیت هویت شیعه پرداخته شده است؛ دورانی که با امامت امام موسی کاظم (ع)، امام رضا (ع)، امام جواد (ع)، امام هادی (ع) و امام حسن عسکری (ع) شناخته می‌شود و در این بخش، چگونگی صیانت از هویت شیعه در شرایط فشار سیاسی، کنترل امنیتی و سرکوب مذهبی مورد توجه قرار گرفته است.

فصل دوم ویژه‌نامه به عصر نیابت خاصه اختصاص دارد؛ دورانی که با معرفی نایبان خاص امام زمان (عج) شناخته می‌شود و نقش و کارکرد چهار نایب خاص شامل عثمان‌بن‌سعید عمری، محمدبن‌عثمان عمری، حسین‌بن‌روح نوبختی و علی‌بن‌محمد سمری در حفظ ارتباط شیعیان با حضرت حجت (عج) مورد بررسی قرار گرفته است.

در فصل سوم این ویژه‌نامه، عصر نیابت عامه تا پایان خلافت عباسیان یعنی سقوط بغداد تحلیل شده و مسائلی همچون تثبیت نظام نیابت عامه، نقش علما و فقها، گسترش فرهنگ شیعی، ظهور و قدرت‌گیری اسماعیلیان نزاری، تشدید فشار‌های مذهبی بر شیعیان، حمله مغول و سقوط خلافت عباسی بررسی شده است.

سقیفه از نگاه قرآن، سخنرانی حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر علوی تهرانی، نبرد‌های امام علی (ع)، عصر زرین فرهنگ و علم شیعه تحت حکومت آل‌بویه، ظهور و قدرت‌گیری اسماعیلیان نزاری (حشاشین) و حمله مغول و سقوط خلافت عباسی؛ فاجعه و فرصت از دیگر مطالبی است که در این شماره از ماهنامه موعود منتشر شده است.

ماهنامه فرهنگی، اعتقادی و اجتماعی «موعود» از سوی موسسه فرهنگی هنری موعود عصر (عج) و با همراهی سازمان اوقاف و امور خیریه از محل موقوفات مرتبط با امام زمان (عج) منتشر می‌شود.