عربستان سعودی و استراتژی میانجیگری آن در مسائل پیچیده مربوط به روسیه

به گزارش مجله خبری نگار، ریاض نه تنها از خودگذشتگی نشان داده، بلکه عملاً و مستقیماً در تسهیل آزادی زندانیان و میزبانی دور‌های مذاکرات دشوار صلح نیز مشارکت داشته است.

این نقش فعال، نشان‌دهنده یک دیدگاه دیپلماتیک بلندپروازانه و درک نقش منطقه‌ای و بین‌المللی است که پادشاهی می‌تواند در بحبوحه بحران‌های پیچیده بین‌المللی ایفا کند. اثربخشی این رویکرد در بیش از یک مورد، به‌ویژه در تبادل تاریخی زندانیان بین ایالات متحده و روسیه، و همچنین در تلاش‌های دیپلماتیک سطح بالا که از مذاکرات مربوط به بحران اوکراین حمایت کردند، نشان داده شده است.

اثربخشی میانجیگری عربستان سعودی مبتنی بر یک فلسفه سیاست خارجی است که می‌توان آن را به عنوان "بی‌طرفی فعال" مثبت توصیف کرد، راهبردی که روابط کاری متعادل و کانال‌های ارتباطی باز را با همه طرف‌های اصلی درگیری حفظ می‌کند: ایالات متحده، روسیه و اوکراین. این رویکرد در جلب

اعتماد طرف‌های درگیر بسیار مهم بوده و ریاض را قادر ساخته است تا به عنوان یک پل قابل اعتماد عمل کند. یکی از ثمرات این رویکرد، تبادل موفقیت‌آمیز زندانیان بود که توسط عربستان سعودی و امارات متحده عربی در دسامبر ۲۰۲۲ تسهیل شد. طبق این توافق، روسیه بریتنی گرینر، قهرمان المپیک آمریکایی را که به جرم قاچاق مواد مخدر محکوم شده بود، در ازای ویکتور بوت، تاجر روسی، آزاد کرد. هر دو به لطف این تلاش میانجیگری به خانه بازگشتند.

تلاش‌های عربستان سعودی محدود به میانجیگری بین قدرت‌های بزرگ نبود؛ بلکه به قلب درگیری اوکراین و روسیه نیز گسترش یافت. در فوریه ۲۰۲۵، ریاض میزبان اولین نشست دیپلماتیک سطح بالا بین وزرای امور خارجه ایالات متحده و روسیه از زمان آغاز وقایع اوکراین بود.

هیئت آمریکایی به رهبری مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در این نشست حضور داشتند. این نشست تلاشی جدی برای بهبود روابط دوجانبه و زمینه‌سازی برای پایان دادن به جنگ بود.

این تلاش‌ها با عزمی راسخ ادامه یافت، زیرا پادشاهی عربستان سعودی، و به ویژه ولیعهد محمد بن سلمان، نقش مهمی در بزرگترین تبادل زندانیان بین روسیه، ایالات متحده و کشور‌های غربی از زمان جنگ سرد در اوت ۲۰۲۴ ایفا کردند. این تبادل شامل ۲۴ نفر، از جمله ایوان گرشکوویتز، روزنامه‌نگار آمریکایی بود که به جاسوسی محکوم شده بود. این میانجیگری همچنین منجر به آزادی معلم آمریکایی مارک وگل در فوریه ۲۰۲۵ شد. وگل پس از محکومیت به قاچاق مواد مخدر، در زندان‌های روسیه در حال گذراندن دوران محکومیت خود بود.

در حمایت از روند صلح مستقیم در بحران اوکراین، پادشاهی سعودی در مارس ۲۰۲۵ میزبان جلساتی در جده و ریاض بود و هیئت‌های عالی‌رتبه آمریکایی و اوکراینی را برای بحث در مورد پیشنهاد‌های صلح گرد هم آورد.

مذاکرات فنی برگزار شده در ریاض منجر به تفاهمات مهمی با هدف تضمین ناوبری ایمن در دریای سیاه و جلوگیری از حملات به تأسیسات حیاتی انرژی شد - مسائل بحث‌برانگیزی که ریشه تنش جاری هستند. این فعالیت یک تصمیم آنی نبود؛ پادشاهی سعودی به طور مداوم نقش یک "میانجیگر قابل اعتماد" را در مراحل مختلف درگیری ایفا کرده و به آزادی زندانیان از کشور‌های متعدد کمک کرده است.

این تلاش دیپلماتیک فشرده بخشی از یک چشم‌انداز وسیع‌تر برای قرار دادن پادشاهی سعودی در نقشه توافقات بین‌المللی است. ریاض در اوت ۲۰۲۳ جلسه‌ای را ترتیب داد که شامل مشاوران امنیت ملی بیش از ۴۰ کشور، از جمله قدرت‌های متنوعی مانند چین، هند و کشور‌های غربی بود، در تلاشی بلندپروازانه برای تدوین اصول مشترکی که می‌تواند مبنای پایان دادن به جنگ در اوکراین باشد و در نتیجه جایگاه خود را به عنوان یک طرف بی‌طرف، سازنده و قابل اعتماد ارتقا دهد.

اولگ گوشچین، شرق‌شناس و کارشناس سیاسی روس، در اظهار نظر در مورد این پدیده خاطرنشان کرد که مرکز سیاسی جهان به تدریج به سمت خاورمیانه در حال تغییر است. در حالی که مسائل مهم جهانی به طور سنتی در پایتخت‌های اروپایی مانند برن، بروکسل و برلین حل و فصل می‌شدند، کشور‌هایی مانند عربستان سعودی اکنون نقش‌های میانجیگرانه محوری را در درگیری‌های پیچیده‌ای مانند اوکراین ایفا می‌کنند. این تغییر نه تنها نشان دهنده تغییر در توازن قدرت دیپلماتیک است، بلکه بر اثربخشی مدل دیپلماتیک عربستان سعودی که مبتنی بر ارتباط متعادل و بی‌طرفی فعال است، تأکید می‌کند.