لزوم اجرای ارتقای تاب‌آوری در مقابل بحران در مترو/ اجرای طرح فضای زیرسطحی در ۶ محله پایتخت

به گزارش مجله خبری نگار،، در جلسه امروز شورای شهر تهران طرح کمیسیون شهرسازی و معماری در خصوص «الزام شهرداری تهران به احداث و بهره برداری از پناهگاه‌ها و فضا‌های امن شهری و رعایت الزامات پدافند غیر عامل در ساختمان‌ها و طرح‌های شهری» روی میز اعضای شورای شهر قرار گرفت و جعفر بندی شربیانی در این خصوص، اظهار کرد: شهرداری تهران موظف است حداکثر سه ماه پس از ابلاغ این مصوبه، الزامات پدافند غیرعامل، دستورالعمل‌ها و سازوکار‌های سیستمی مربوط به آن را فراهم کند.

علی نصیری، مدیرعامل سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، در این جلسه با اشاره به وضعیت قانونی پدافند غیرعامل در کشور گفت: مصوبه‌ای که به امضای رئیس ستاد پدافند غیرعامل می‌رسد، در حکم قانون است. کشور در حوزه پدافند غیرعامل با یک خلأ قانونی مواجه بود که در پی آن، در مرداد ماه سال ۱۴۰۴ مصوبه‌ای غیرمحرمانه تحت عنوان دستورالعمل شهید شاطری به تصویب رسید و تکلیف شهرداری‌ها در این زمینه مشخص شد.

وی افزود: الزامات و ملاحظات پدافند غیرعامل در این مصوبه دیده شده است و تمرکز طرح و دستورالعمل شهید شاطری بر موضوع پناهگاه است. سازمان پدافند غیرعامل و وزارت کشور نیز این موضوع را به طور جدی دنبال می‌کنند تا شهرداری بر اساس آن اقدام کند.

در ادامه، شربیانی، عضو کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران، با تشریح تکالیف شهرداری در زمینه ایجاد فضا‌های امن و پناهگاه اظهار کرد: شهرداری تهران موظف است برای تشویق به احداث پناهگاه یا فضای امن در ساختمان‌های خصوصی موجود و همچنین احداثاتی که مشمول پناهگاه خصوصی یا فضای امن نیستند، معافیت‌ها، تسهیلات و مشوق‌هایی را در مصوبه عوارض ساختمانی در نظر بگیرد.

وی ادامه داد: شهرداری تهران همچنین موظف است نسبت به احداث و بهره‌برداری از پناهگاه‌هایی برای استفاده عموم شهروندان در شرایط بحران اقدام کند. این پناهگاه‌ها باید در فضا‌های عمومی، ایستگاه‌های مترو، تونل‌ها و فضا‌های زیرسطحی، پارکینگ‌های طبقاتی و زیرزمینی، مراکز خدماتی و عمومی دارای ظرفیت پناهگاهی، زیرگذرها، فضا‌های اداری دارای شرایط ایمنی مناسب و سایر فضا‌ها ایجاد شوند.

عضو هیئت رئیسه شورای اسلامی شهر تهران با تأکید بر ضرورت چندعملکردی بودن فضا‌های امن و پناهگاه‌ها گفت: تأمین این فضا‌ها باید به گونه‌ای باشد که در شرایط غیراضطراری نیز امکان تداوم فعالیت آنها وجود داشته باشد و بهره‌برداری عادی از فضا‌های موضوع این ماده، مانع استفاده اضطراری آنها در شرایط بحران نشود.

شربیانی با اشاره به الزامات تجهیز پناهگاه‌های عمومی نیز گفت: شهرداری تهران موظف است تجهیزات اضطراری مطابق دستورالعمل‌های مرتبط، از جمله سیستم تهویه، برق اضطراری، ذخیره آب، تجهیزات امدادی و علائم راهنما را در پناهگاه‌های عمومی تأمین کند. همچنین باید تابلو‌های شهری برای معرفی پناهگاه‌ها و مسیر‌های دسترسی به آنها تعبیه شود.

وی افزود: در مورد پناهگاه‌هایی که در اختیار شهرداری تهران نیست، شهرداری مکلف است پس از عقد تفاهم‌نامه با نهاد‌های مربوطه، اقدامات لازم را انجام دهد. همچنین در اراضی ذخیره نوسازی شهری، در کمیسیون ماده ۵ شهرداری تهران باید در سهم خدمات عمومی، احداث پناهگاه‌های عمومی مطابق آیین‌نامه‌ها و با حفظ ویژگی چندعملکردی اختصاص یابد.

به گفته شربیانی، طراحی پناهگاه‌ها باید به شکلی باشد که افراد کم‌توان، معلولان و سالمندان نیز امکان دسترسی به آنها را داشته باشند.

وی همچنین با اشاره به حوزه حمل‌ونقل عمومی اظهار کرد: شهرداری تهران موظف است در طراحی و اجرای ایستگاه‌ها و خطوط حمل‌ونقل مترو و پایانه‌های اتوبوس، مطالعات پدافند غیرعامل را تهیه و نسبت به احداث و بهره‌برداری از پناهگاه‌های چند منظوره اقدام کند. در خصوص ایستگاه‌های در حال بهره‌برداری نیز باید طرح ارتقاء تاب‌آوری در مقابل بحران، به ویژه جنگ، تهیه و اجرا شود.

عضو هیئت رئیسه شورای اسلامی شهر تهران در ادامه گفت: شهرداری تهران موظف است ظرف سه سال نسبت به تأمین فضا‌های پناهگاهی و کاربری‌های پشتیبان از جمله سرویس بهداشتی، فضا‌های انبار و دیگر فضا‌های مورد نیاز اقدام کند. این کار ترجیحاً باید با استفاده بهینه از فضا‌های موجود انجام شود و در صورت نیاز، فضا‌های جدید احداث شود.

وی افزود: ملاک تأیید اعتبارات و اقدامات در مترو، کمیته عملیاتی واکنش اضطراری در مترو و فضا‌های زیرسطحی خواهد بود.

شربیانی با اشاره به ارتباط الزامات پدافند غیرعامل با صدور پروانه ساختمانی و پایان کار گفت: صدور پروانه ساختمانی و پایان کار برای تمامی ساختمان‌ها باید منوط به رعایت الزامات پدافند غیرعامل و تأمین فضای امن و پناهگاه استاندارد برای تمامی ساختمان‌های مشمول، مطابق الزامات مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان و دستورالعمل‌ها باشد. معاونت پیشگیری سازمان آتش‌نشانی نیز مکلف است این الزامات را هنگام صدور پروانه ساختمانی کنترل کند.

وی درباره طراحی نقشه پناهگاه‌ها نیز خاطرنشان کرد: با توجه به پیچیدگی‌های طراحی و کنترل نقشه پناهگاه‌ها، شهرداری تهران باید ظرف سه ماه از تهیه و تصویب آیین‌نامه اجرایی، نقشه‌های استاندارد تیپ پناهگاه برای ساختمان‌های مختلف را که مورد تأیید سازمان پدافند غیرعامل باشد، ارائه کند تا سازندگان مشمول در صورت تمایل از آنها استفاده کنند.

عضو کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران ادامه داد: شهرداری تهران موظف است ظرف سه ماه سازوکار سیستمی ارسال پرونده‌ها به سازمان آتش‌نشانی را فراهم کند و با همکاری سازمان نظام مهندسی ساختمان، سازوکار کنترل فنی و اجرای صحیح فضای امن و پناهگاه‌ها را تهیه و ارائه دهد.

وی افزود: در صدور پروانه ساختمانی برای ابنیه دولتی و ساختمان‌های متعلق به شهرداری تهران، احداث فضای امن در تمام طبقات و احداث پناهگاه در پایین‌ترین تراز ساختمانی در زیرزمین مطابق دستورالعمل اجرایی الزامی است.

شربیانی با اشاره به نحوه برخورد با عدم اجرای پناهگاه یا مغایرت آن با پروانه ساختمانی، گفت: در صورت عدم اجرای پناهگاه یا عدم تطابق پناهگاه اجراشده با پروانه ساختمانی، اخذ هرگونه وجه تحت عنوان جریمه مجاز نیست و پرونده صرفاً باید برای تعیین تکلیف به کمیسیون ماده ۱۰۰ ارجاع شود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت نگهداری و آماده‌به‌کار بودن پناهگاه‌های عمومی تأکید کرد و گفت: شهرداری تهران موظف است تمام پناهگاه‌های عمومی در حوزه اختیار خود را نگهداری، مقاوم‌سازی، نوسازی و آماده به کار نگه دارد و بازرسی فنی و ایمنی پناهگاه‌ها نیز حداقل سالی یک بار الزامی است.

شربیانی افزود: بهره‌برداران ساختمان‌های دارای پناهگاه خصوصی موظفند شرایط ایمنی و قابلیت بهره‌برداری آن را حفظ کنند. همچنین هرگونه تغییر کاربری، حذف یا بهره‌برداری مغایر با ضوابط این مصوبه در پناهگاه‌ها ممنوع است و شهرداری موظف به جلوگیری از آن خواهد بود.

وی همچنین از تکلیف شهرداری برای ایجاد سامانه مدیریت اطلاعات پناهگاه‌ها خبر داد و گفت: شهرداری تهران موظف است نسبت به ایجاد و تکمیل سامانه مدیریت اطلاعات پناهگاه‌ها و فضا‌های امن شهری و انتشار اطلاعات غیرمحرمانه آن برای اطلاع عموم مردم اقدام کند.

به گفته عضو هیئت رئیسه شورای اسلامی شهر تهران، این سامانه باید اطلاعات مربوط به موقعیت و ظرفیت پناهگاه‌ها، وضعیت بهره‌برداری و تجهیزات، مسیر‌های دسترسی اضطراری و وضعیت نگهداری و ایمنی را دربرگیرد.

شربیانی در ادامه با اشاره به ضرورت توجه به پدافند غیرعامل در طرح‌های شهری اظهار کرد: شهرداری تهران موظف است برای ارتقاء تاب‌آوری شهری، کاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها و حفاظت از جان شهروندان، برای ساختمان‌ها و پروژه‌های مشمول، مطالعات پدافند غیرعامل تهیه‌شده توسط مشاور ذی‌صلاح را پیش از صدور رأی در پرونده‌های مطروحه در کمیسیون ماده ۵ اخذ کند و پروانه نیز بر اساس نتایج این مطالعات صادر شود.

وی با اشاره به ضرورت آمادگی هرچه بیشتر شهر تهران برای شرایط جنگی و تحقق ضوابط پدافند غیرعامل و ارتقاء تاب‌آوری شهری گفت: شهرداری تهران موظف است با بررسی دقیق اسناد و تجربیات نظامی و شهری مرتبط با جنگ‌های معاصر، ضمن بومی‌سازی میانی و رویکرد‌ها بر اساس محور‌های چهارگانه ذیل، مجموعه ضوابط الزام‌آوری را در حوزه‌های شهرسازی، معماری و عمران، اعم از ساختمان‌ها و طرح‌های شهری، حداکثر ظرف سه ماه تدوین کند.

وی ادامه داد: این ضوابط باید برای تأیید به شورای اسلامی شهر تهران و سپس برای تصویب به کمیسیون ماده پنج شهر تهران ارسال شود.

شربیانی همچنین بر ضرورت آموزش عمومی در حوزه پناهگاه‌ها و شرایط بحران تأکید کرد و گفت: شهرداری تهران موظف است با همکاری سازمان مدیریت بحران و سازمان پدافند غیرعامل، ضمن انتشار عمومی و شفاف دستورالعمل‌ها و ضوابط، به طور مستمر نسبت به آموزش‌های عمومی مرتبط با نحوه استفاده از پناهگاه‌ها و رفتار صحیح در شرایط بحران اقدام کند.

وی افزود: این اقدامات شامل برگزاری مانور‌های دوره‌ای، آموزش شهروندی، فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی عمومی و همچنین آموزش مدیران ساختمان‌ها و بهره‌برداران خواهد بود.

در ادامه این جلسه، نصیری، مدیرعامل سازمان مدیریت بحران شهر تهران، درباره سطح مقاومتی پناهگاه‌ها گفت: تعدادی از پناهگاه‌ها در برابر حملات هسته‌ای نیز مقاوم هستند و در سطح یک قرار دارند؛ اما پناهگاه‌هایی که مورد بحث ماست، پناهگاه‌های سطح سه و چهار است.

وی توضیح داد: ما نمی‌خواهیم از اصابت مستقیم پناه بگیریم و منظور ما محافظت در برابر پرتابه‌های ناشی از اصابت است. عامه شهروندان هدف اصابت مستقیم نیستند و آسیب در مواردی که در همسایگی نقاط مورد اصابت هستند، گریزناپذیر است.

نصیری با تأکید بر اینکه این موارد محرمانه نیست، یادآور شد: در دستورالعمل شهید شاطری با جزئیات به این موضوع پرداخته شده است. شرکت‌های متعدد، دانشگاه‌ها و مراجع مشخصی نیز زیر نظر سازمان پدافند غیرعامل، نقشه پناهگاه‌ها را تهیه می‌کنند.

نصراله آبادیان، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران، نیز درباره روند تهیه این طرح گفت: این طرح با هماهنگی معاونت شهرسازی و کمیسیون شهرسازی و معماری شورا تهیه شده است. طبق بند ۱۸ طرح جامع شهر تهران، ما مکلف بودیم امکان‌سنجی در فضای زیرسطحی شهر را تهیه و آماده کنیم و موفق شدیم مصوبه کمیسیون ماده پنج را در این زمینه دریافت کنیم.

وی ادامه داد: هیچ طرحی برای فضای زیرسطحی در کشور وجود نداشت و خوشبختانه تهران اولین شهری است که به این طرح دست یافت و امیدواریم این موضوع زمینه‌ای برای تهیه طرح در شهر‌های دیگر باشد.

آبادیان با بیان اینکه برنامه اقدام تقریباً آماده است، یادآور شد: در ۶ محله تهران این طرح را برای اجرا آماده کرده‌ایم و این آمادگی را داریم که طرح عملیاتی برای کل شهر را در شورا ارائه دهیم.