ایران اهل جنگ‌افروزی نیست؛ فرهنگ ما فرهنگ گفت‌و‌گو و تعامل است

به گزارش مجله خبری نگار، دومین دوره همایش ملی «امر ملی و پساجنگ» با حضور گسترده استادان، نخبگان فکری و دانشجویان در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد. حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی به عنوان سخنران کلیدی این نشست علمی، با تسلیت ایام عزاداری اباعبدالله الحسین (ع) و گرامیداشت یاد امام راحل (ره) و شهدای فضیلت و دانش، به کالبدشکافی مفهوم «امر ملی» در اتمسفر پس از نبرد پرداخت.

خسروپناه با تبیین این نکته که موضوع پساجنگ از حیاتی‌ترین مسائل امروز کشور است، تصریح کرد که بسیاری از توصیه‌های این دوره، اختصاصی به زمان صلح ندارد؛ چرا که مولفه‌هایی نظیر انسجام و وحدت ملی هم در زمان نبرد و هم پس از آن، رکنی اساسی و تعیین‌کننده هستند. وی با تفکیک میان «ظاهر» و «باطن» جنگ خاطرنشان کرد: ظاهر جنگ شامل صحنه‌های نظامی، جنایت‌های دشمن، مظلومیت مردم و شهادت عزیزان است؛ اما جنگ یک لایه باطنی و بسیار مهم‌تر نیز دارد که در نظامات تعلیم و تربیت، آموزش عالی، ساختار‌های اجتماعی، امنیت و اقتصاد نهفته است و مسئولیت اصلی نخبگان در دوران پساجنگ، بازتعریف وظایف در این ساحت‌های پنج‌گانه است.

دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از این نشست علمی، با نقد برخی دیدگاه‌های افراطی و تفریطی در قبال گشایش‌های دیپلماتیک، به تبیین جایگاه گفت‌و‌گو در دکترین جمهوری اسلامی پرداخت؛ و با صراحت اعلام کرد: کسانی که معتقدند تحت هیچ شرایطی نباید مذاکره کرد، سخن دقیقی مطرح نمی‌کنند؛ زیرا دنیا باید بداند که ایران اهل جنگ‌افروزی نیست، بلکه فرهنگ این ملت، فرهنگ گفت‌و‌گو، منطق و تعامل است.

خسروپناه یادآور شد: اگر این رویکرد تعاملی وجود نداشت و امام راحل (ره) و پس از ایشان مقام معظم رهبری بر این مشی حکیمانه تأکید نمی‌کردند، در جنگی که با طراحی آمریکا و رژیم صهیونیستی و مشارکت ناتو شکل گرفت، شرایط متفاوتی رقم می‌خورد. نتیجه مذاکرات هرچه باشد، اصل گفت‌و‌گو یک رفتار عقلایی و حکیمانه است که مسئولان ارشد کشور آن را دنبال می‌کنند.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به اینکه اقتدار دفاعی امروز ایران محصول مستقیم تلاش دانشگاه‌ها، استادان و دانشمندان کشور است، به پیشینه‌شناسی این تفکر پرداخت و گفت: امام خمینی (ره) در همان روز‌های نخستین رهبری خود در دیدار با فرماندهان نظامی بر ضرورت بنیان‌گذاری و ساخت موشک تأکید کردند. امروز اگر از توانمندی بازدارندگی برخورداریم، باید بدانیم که این جایگاه به آسانی به دست نیامده است؛ ما در بسیاری از حوزه‌ها از جمله هواپیما‌های نظامی با محدودیت مواجه بودیم، اما توانستیم در عرصه موشکی، پهپادی و پدافندی به پیشرفت‌های چشمگیری دست یابیم.

وی به عنوان مصداق عینی این اقتدار علمی، به تحولات اخیر اشاره کرد و افزود: در حملات اخیر رژیم صهیونیستی، پدافند‌های نوین کشور توانستند تعدادی از موشک‌های کروز دشمن را در آسمان منهدم کنند؛ سامانه‌های پیشرفته‌ای که در سال‌های گذشته وجود نداشتند و به همت متخصصان داخلی در بستر دانشگاه‌ها توسعه یافتند. لازمه حفظ و تقویت این اقتدار را ایجاد «امید به زیستن» در میان نوجوانان و جوانان است، این امید از طریق روایتگری صحیح از جنایت‌های دشمن، مقاومت مردم و تبیین دستاورد‌های واقعی کشور شکل می‌گیرد.

دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی با تاکید بر ضرورت معرفی دستاورد‌های علمی به نسل جدید، به ذکر نمونه‌هایی از بازخورد بازدید‌های دانش‌آموزی پرداخت و با اشاره به بازدید خود از یکی از شناور‌های نظامی در هرمزگان گفت: فرمانده آن مجموعه تعریف می‌کرد گروهی از دانش‌آموزان در ابتدا تصور می‌کردند شناوری که مشاهده می‌کنند صرفاً یک ماکت است، زیرا در فضای مجازی نمونه‌های پیشرفته خارجی را دیده بودند و باور نداشتند چنین توانمندی پیچیده‌ای در داخل کشور وجود داشته باشد؛ اما وقتی مراحل ساخت و بخش‌های مختلف آن را در بندرعباس از نزدیک دیدند، به توان متخصصان داخلی ایمان آوردند.

خسروپناه با اشاره به همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری برای معرفی این دستاورد‌ها افزود: پیشنهاد شد پیشرفت‌های کشور در حوزه‌های راهبردی مانند فناوری نانو، زیست‌فناوری و هوش مصنوعی در قالب نمایشگاه‌هایی به مسئولان و جامعه هدف معرفی شود، چرا که روایتگری صحیح از این دستاورد‌ها موجب اصلاح تصورات نادرست، تزریق اعتماد به نفس و ایجاد امید در نسل جوان برای نقش‌آفرینی در آینده کشور می‌شود.

خسروپناه دومین مسئولیت مهم در دوران پساجنگ را متوجه نظام آموزش عالی دانست و با طرح یک پرسش کلیدی گفت: امروز حدود ۹۰ تا ۱۰۰ هزار عضو هیئت علمی در دانشگاه‌های کشور فعالیت می‌کنند، اما باید بررسی کنیم چه میزان از این ظرفیت عظیم علمی به‌طور مستقیم در حل مسائل کشور و پیشرفت‌های فناورانه اثرگذار است؟

وی با اشاره به اصلاح آیین‌نامه ارتقای اعضای هیئت علمی افزود: ما بخش فناوری و نوآوری را در آیین‌نامه گنجاندیم تا تبدیل دانش به محصول مورد توجه قرار گیرد؛ چرا که طبیعی است باید میان استادی که صرفاً مقاله تولید می‌کند با استادی که مقاله خود را به فناوری کاربردی تبدیل می‌کند، تفاوت وجود داشته باشد.

دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی با گرامیداشت یاد شهید دکتر خرازی و نقش برجسته ایشان در تربیت شاگردان فراوان در حوزه علوم شناختی، بر لزوم تحول در معماری دانشگاه‌ها تاکید کرد و گفت: دانشگاه‌های کشور باید از دانشکده‌های صرفاً علم‌محور به سمت دانشکده‌های موضوع‌محور حرکت کنند. امروز ما به دانشکده‌های تخصصی در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و فناوری‌های کوانتومی نیاز مبرم داریم. وی به عنوان نمونه به مرکز فناوری کوانتوم دانشگاه شریف اشاره کرد که توانسته است با کمک نخبگان، بسیاری از استعداد‌هایی را که در آستانه مهاجرت بودند حفظ کند و در حوزه‌های رایانش، حسگر‌ها و ارتباطات کوانتومی دستاورد‌های ارزشمندی به دست آورد.

این مقام مسئول، فرهنگ را سومین عرصه مسئولیت در پساجنگ دانست و ضمن قدردانی از هنرمندانی که در جنگ اخیر به صورت خودجوش در مناطق آسیب‌دیده حضور یافته و به ثبت وقایع پرداختند، تصریح کرد که در بسیاری از موارد، هنرمندان از دستگاه‌های رسمی فرهنگی جلوتر حرکت کردند. وی خواستار رفع محدودیت‌های سیاست‌گذاری برای حضور هنرمندان در میدان‌های بحران جهت ثبت واقعیت‌ها شد.

خسروپناه در ادامه، یکی از چالش‌های اصلی حکمرانی را فاصله برخی مدیران با اقشار تخصصی و عدم ارتباط چهره‌به‌چهره دانست و با افشای یک پرونده مهم در حوزه ورزش گفت: در حوادث پس از شهادت رهبر شهید، تلاش‌های گسترده‌ای در جریان بود تا فوتبالیست‌های تیم ملی را از شرکت در مسابقات جهانی منصرف کنند. در آن مقطع حساس، تصمیمی برای اعزام تیم گرفته نشده بود و اگر ملی‌پوشان در آن رقابت‌ها شرکت نمی‌کردند، ایران به مدت سه دوره (۱۲ سال) از حضور در جام جهانی محروم می‌شد. اما ما قاطعانه در شورای‌عالی ورود کردیم و اعلام نمودیم که تیم باید برود؛ حتی اگر آمریکا درهایش را ببندد، این بچه‌ها باید از پنجره راهی مسابقات شوند. این نشان می‌دهد که مدیران باید از نزدیک با مسائل آشنا شوند تا تصمیم‌های دقیق‌تری اتخاذ کنند.

دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی مهم‌ترین رکن مسئولیت اجتماعی در دوران پساجنگ را حفظ همبستگی و مشارکت اجتماعی دانست و با هشدار نسبت به بازگرداندن اختلافات سیاسی به متن جامعه، تاکید کرد: افرادی که در شرایط کنونی و در روز‌های مذاکره، اختلاف‌نظر‌ها را به شکاف‌های اجتماعی تبدیل می‌کنند، یا ناآگاهند یا در مسیر اهداف دشمن حرکت می‌کنند.

وی همچنین در حوزه حکمرانی اقتصادی تصریح کرد: معیشت مردم محور اصلی پساجنگ است و نباید فشار‌های اقتصادی ناشی از خسارت‌های جنگ به مردم منتقل شود؛ متأسفانه برخی شرکت‌های خصولتی و بنگاه‌های اقتصادی تلاش می‌کنند زیان‌های خود را از طریق افزایش فشار بر مردم جبران کنند، در حالی که هزینه خسارت‌های جنگ نباید از جیب مردم پرداخت شود.

خسروپناه در جمع‌بندی مباحث این نشست علمی، با اشاره به سابقه تاریخی سرزمین ایران در مواجهه با تهاجم‌ها از دوران اسکندر مقدونی تا تهدید‌های معاصر، راز ماندگاری و عدم تجزیه این کشور را پیوند «حکمت و ولایت» دانست و گفت: در ایران پیش از اسلام عنصر حکمت نقش اساسی در حفظ هویت ملی داشت و پس از اسلام این حکمت با ولایت و محبت اهل‌بیت (ع) پیوند خورد؛ ارادتی که محدود به یک مذهب نیست و در سراسر ایران، از کردستان و گلستان تا سیستان و بلوچستان مشاهده می‌شود.

وی در پایان، بزرگ‌ترین خلأ کنونی را فقدان «دانش حکمرانی متناسب با مسائل نوظهور» خواند و یادآور شد: حکمرانی صرفاً تدوین سند نیست، بلکه زنجیره‌ای شامل سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری، راهبری، اجرا و نظارت است. حوزه‌های علمیه باید به سمت توسعه «فقه حکمرانی و تنظیم‌گری» حرکت کنند و دانشگاه‌ها نیز باید دانش حکمرانی را در حوزه‌های راهبردی مانند هوش مصنوعی، کوانتوم، میکروالکترونیک و انرژی‌های سبز توسعه دهند تا دوران پساجنگ به فرصتی برای جهش تمدنی کشور تبدیل شود.