از وابستگی به آمریکا تا استقلال نظامی؛ اعترافات همافر سابق ارتش پهلوی

به گزارش مجله خبری نگار، در سال ۱۳‌۵۲، یک رزمایش دریایی ارتش پهلوی در حضور محمدرضا شاه و مهمانان خارجی، به صحنه‌ای برای به نمایش درآمدن ضعف نیروی دریایی شاه تبدیل شد؛ رزمایشی که نشان داد نیروی دریایی شاه حتی توان شلیک موشک هم نداشته و آبروی ایران را در برابر مهمان‌های خارجی بُرد.

در حالی که توان دریایی ایران در سال‌های اخیر به یکی از مؤلفه‌های مهم معادلات امنیتی خلیج فارس تبدیل شده، نیروی دریایی سپاه پاسداران به‌تازگی موفق به شکار یک شناور زیرسطحی بدون‌سرنشین آمریکایی در منطقه شده است؛ اقدامی که بحث‌هایی درباره بررسی و مهندسی معکوس این جنگ‌افزار به دنبال داشته است.

همچنین در روز‌های اخیر ایران با یک موشک، ناو آمریکایی را مورد هدف قرار داد؛ اقدامی که ناو هواپیمابر ارتش تروریستی آمریکا را به عقب‌نشینی وادار کرد و به گفته بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران نظامی، این یک هشدار جدی برای آمریکایی‌ها محسوب می‌شود.

نیروی دریایی ایران همچنین در جنگ اخیر نشان داد که برخلاف ادعا‌های دونالد ترامپ درباره نابودی توان دریایی ایران، اتفاقاً از ظرفیت قابل توجهی برای مقابله با دشمن و ایجاد فشار بر تردد دریایی در منطقه برخوردار است؛ به‌گونه‌ای که در ماه‌های اخیر، تنگه هرمز به یکی از اصلی‌ترین عرصه‌های تقابل ایران و دشمن تبدیل شده و کنترل آن را ایران به دست گرفته است.

مقایسه این وضعیت با نیروی دریایی دوره پهلوی، تصویر جالبی ارائه می‌دهد. محمدرضا پهلوی بار‌ها از این آرزوی خود مبنی‌بر تسلط بر خلیج‌فارس و حتی تسلط دریایی ایران تا اقیانوس هند سخن گفته بود؛ اما از آن‌جایی که برای تقویت ارتش به بیگانگان ـ به‌ویژه آمریکایی‌ها ـ متکی بود، مجبور بود برای خرید تسلیحات نظامی هزینه‌های سنگینی بپردازد.

در همین زمینه «اسدالله علم» وزیر دربار پهلوی، در خاطراتش می‌نویسد: «شاهنشاه فرمودند، به سفیر آمریکا بگو، شما ۶ عدد ناوشکنی که قرار بود به ما بدهید، اول گفتید یک عدد ۱۲۰ میلیون دلار می‌ارزد؛ بعد گفتید ۲۶۰ میلیون، حالا می‌گویید ۳۳۸ میلیون». (یادداشت‌های علم، جلد ۵، صفحه ۳۳۹، جمعه ۱۶ آبان ۱۳‌۵۴.).

اما پرسشی که به ذهن می‌رسد، این است که آیا ارتش شاه با صرف این هزینه‌های میلیون دلاری آن هم فقط برای فقط یک ناوشکن، عملکرد مثبتی از خود نشان داده‌اند یا خیر؟

مواردی در تاریخ وجود دارد که از عملکرد بسیار ضعیف این ارتش پُرهزینه حکایت دارد؛ به‌طور مثال، نیروی دریایی شاه در یک رزمایش در آب‌های خلیج‌فارس ـ آن هم در حضور محمدرضا پهلوی و مهمانان خارجی ـ به یک آبروریزی تمام‌عیار دامن زد.

اسدالله علم، درباره این رزمایش دریایی نوشته: «صبح از مؤسسات گوناگون بازدید به عمل آوردیم و به موقع برای رژه در ساعت ۱۰ رسیدیم. به‌دلیل هوای بد، برای ما امکان نداشت که از کشتی سلطنتی که در کیش لنگر انداخته بود، مانور را تماشا کنیم، در عوض از یک برج مراقبت دریایی بالا رفتیم.

در میان میهمانان، نوه امپراطورِ اتیوپی هم حضور داشت که فرمانده نیروی دریایی کشور خودش است. ۲۹ کشتی و یک ناوگان کاملِ قایق‌های اژدرافکن رژه رفتند و به هنگام عبور از جلوی جایگاه ما، توپ‌هایی به علامت احترام شلیک کردند. در پشت آنها تعدادی هلی‌کوپتر و ۱۶ هاورکرافت رد شدند.

در همان لحظه، شاه درخواست کرد که چند تا از کشتی‌های مجهز به موشک، به هدفی تیراندازی کنند. دو تا از کشتی‌ها برای این منظور انتخاب شدند. اولی به‌کلی هدف را ندید و دومی حتی نتوانست موشک را از سکوی پرتاب شلیک کند. افتضاح غریبی بود و بیشتر به‌خاطر حضور میهمان اتیوپی ناراحت کننده‌تر بود. از شدت عصبانیت دچار چنان سردردی شدم که لاجَرَم به بیش از یک لیوان وُدکا متوسل شدم.

شاه از خشم می‌لرزید، ولی آرامش ظاهری‌اش را حفظ کرده بود. ناهار، در حال و هوایی پُر از تنش و عصبی صرف شد. آهسته به وزیر دارایی که در کنارم نشسته بود اشاره کردم که اگر هدف‌گیری‌ها بر طبق برنامه پیش رفته بود، حالا چه مدح و ستایشی درباره نیروی دریایی می‌شنیدیم و چه صحبت‌هایی در مورد تسلط بر خلیج‌فارس و تمام اقیانوس هند گفته می‌شد». (یادداشت‌های علم، جلد ۱، صفحه ۳۹۵، یکشنبه ۱۴ آبان ۱۳‌۵۲.)

رابرت گراهام، خبرنگار سابق روزنامه فایننشال‌تایمز، در کتاب «ایران: سراب قدرت» می‌نویسد: «وابستگی ایران به متخصصان و افراد خارجی چنان شدید بود که انتظار نمی‌رفت ایران بتواند حتی به مدت یک روز بدون کمک آمریکا بجنگد و سلاح‌ها را به‌کار ببرد». (رابرت گراهام، ایران سراب قدرت، صفحه ۱۷۹.)

گفتنی است که به تازگی «مسعود شهریور» همافر سابق هوانیروز ارتش پهلوی نیز به مقایسه نیروی نظامی جمهوری اسلامی ایران و ارتش شاهنشاهی پهلوی پرداخته و نکات قابل توجهی را مطرح کرده است.

مسعود شهریور، در گفت‌وگوی اخیرش با محمد منظرپور، سردبیر سابق بی‌بی‌سی فارسی و فعال رسانه‌ای مقیم آمریکا، گفته: «در دوره محمدرضاشاه [آمریکایی‌ها مثلاً با استفاده از]ژنرال هایزر به شاه دستور می‌دادند؛ یعنی تعیین تکلیف می‌کردند. بله شاید ارتش از نظر تجهیزاتی مدرن بود، ولی از لحاظ دانش سیاسی و دانش تاریخی هیچی نداشت.‌

می‌توانم بگویم تمام ژنرال‌های ارتش شاه ـ که در هیچ جنگی شرکت نکرده بودند ولی آن همه یال و کوپال می‌بستند و آن همه آرم و مدال به سینه‌های خود می‌زدند ـ خائن بودند. هیچ‌کدام از آنها به میهن فکر نمی‌کردند و بیشتر به جیب خودشان فکر می‌کردند؛ ولی امروز سپاهی‌ها را می‌بینید که دارند می‌جنگند، اما نه نشانی و نه آرمی به سینه زده‌اند. مردانه و شجاعانه از سرزمین خود دفاع می‌کنند».

این همافر هوانیروز دوره پهلوی در ادامه سخنانش، درباره نیرو‌های نظامی جمهوری اسلامی می‌گوید: «امروز ملت ایران شجاعانه در برابر قدرت‌های جهانی سینه سپر کرده و ایستاده است. این همان دست‌آورد انقلاب است که این استقلال را برای این کشور به ارمغان آورد و ما را از خودتحقیری خارج کرد و به خودباوری و خودکفایی رساند. من دست این نظامی‌ها را می‌بوسم».

گفتنی است که مسعود شهریور، به نقش رهبر شهید انقلاب در ارتقاء قدرت دفاعی و نظامی ایران نیز اشاره می‌کند: «آقای خامنه‌ای خیلی زحمت کشید و توانست ارتش و سپاه را طوری مدیریت کند.

ببینید در طول این جنگ ۴۰ روزه چند نفر از فرماندهان ما را کشتند یا در همان روز ۹ اسفند چند نفر از فرماندهان ما را کشتند؛ ولی نیروی نظامی ایران متلاشی نشد. نظامیان ما در طول این جنگ آب دیده شدند و با باور ایستادند.

همین بسیجی‌های ما، سپاه پاسداران ما، نیرو هوایی ما و نیروی زمینی ما از ایران دفاع کردند. آنها با شناخت ایستادند. روح ملی‌گرایی و روح ایران‌دوستی آنها بی‌اندازه است».