تهدید ترامپ در سایه‌ی سکوت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و شورای امنیت

به گزارش مجله خبری نگار، رضا نصری، حقوقدان بین الملل:

ترامپ اعلام کرده که ایالات متحده به کوه پیک‌اکس در ایران به زودی حمله‌ای بسیار سنگین انجام خواهد داد. براساس چارچوب حقوقی خود آژانس بین المللی انرژی اتمی، این موضوع یک مسئله جدی ایجاد می‌کند. ممنوعیت موجود تنها به حمله واقعی علیه یک تأسیسات هسته‌ای محدود نمی‌شود؛ بلکه تهدید به حمله مسلحانه علیه یک مرکز هسته‌ای هم به‌عنوان اقدامی غیرقانونی تلقی می‌شود.

برای چهار دهه، کنفرانس عمومی آژانس بین المللی انرژی اتمی با اجماع تأکید کرده که حمله به تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز و همچنین تهدید به انجام چنین حملاتی، نقض منشور سازمان ملل، حقوق بین الملل و اساسنامه آژانس است. این اصل پس از حمله اسرائیل در سال ۱۹۸۱ به رآکتور هسته‌ای اوسیرک عراق مطرح شد؛ زمانی که شورای امنیت سازمان ملل در قطعنامه ۴۸۷ این حمله را محکوم کرد، آن را نقض آشکار منشور ملل متحد دانست و بر ممنوعیت مربوطه تأکید کرد.

 کنفرانس عمومی آژانس سپس فراتر رفت. در سال ۱۹۸۵ اعلام کرد که هرگونه حمله مسلحانه علیه تأسیسات هسته‌ای، یا تهدید علیه آنها، نقض منشور، حقوق بین الملل و اساسنامه آژانس محسوب می‌شود. در سال ۱۹۹۰ هم اعلام کرد که تهدید به حمله مسلحانه علیه یک تأسیسات هسته‌ای تحت نظارت پادمان‌ها، وضعیتی ایجاد می‌کند که نیازمند اقدام فوری شورای امنیت است؛ موضعی که در سال ۲۰۰۹ هم دوباره تأیید شد.

 این یک تفسیر حاشیه‌ای یا استدلالی مبتنی بر شعار‌های سیاسی نیست؛ بلکه موضعی است که آژانس بین المللی انرژی اتمی طی دهه‌ها بار‌ها آن را تصویب کرده است. مسئله حقوقی تنها زمانی آغاز نمی‌شود که نخستین بمب فرود آید، بلکه از لحظه‌ای که یک تهدید معتبر مطرح می‌شود، شکل می‌گیرد؛ بنابراین دو پرسش اساسی مطرح است:

نخست: چرا شورای امنیت تشکیل جلسه نداده است؟ در سال ۱۹۸۱، زمانی که حمله به یک رآکتور هسته‌ای انجام شده بود، شورای امنیت با صدور قطعنامه ۴۸۷ واکنش نشان داد. امروز، در شرایطی که یک تهدید علنی علیه یک تأسیسات هسته‌ای تحت پادمان‌ها مطرح شده، دقیقاهمان وضعیتی که کنفرانس عمومی آژانس در سال ۱۹۹۰ آن را نیازمند اقدام فوری شورا دانست، این نهاد سکوت کرده است. اگر سابقه اوسیرک همچنان اعتبار داشته باشد، صرفِ تهدید هم برای طرح موضوع در شورای امنیت کافی است.

دوم: چرا مدیرکل آژانس، رافائل گروسی، در این مورد فورا موضع‌گیری نمی‌کند؟ سازوکار‌های اضطراری آژانس برای رصد تحولات ایران فعال هستند و او وظیفه روشنی برای اقدام دارد. اگر اصول تثبیت شده آژانس واقعا معنایی داشته باشند، مدیرکل نمی‌تواند در برابر یک تهدید مستقیم و علنی علیه یک تأسیسات هسته‌ای سکوت اختیار کند.