شایعات تازه منتشر شده درمورد دستکاری آب‌وهوا در این روز‌ها چیست؟

به گزارش مجله خبری نگار، هر بار که خشکسالی تشدید می‌شود، بارندگی‌ها کاهش می‌یابد یا رخداد‌های جوی غیرمنتظره‌ای به وقوع می‌پیوندد، شایعاتی درباره «دستکاری آب‌وهوا» و نقش برخی تجهیزات هواشناسی در ایجاد یا جلوگیری از بارش‌ها در فضای مجازی مطرح می‌شود. در این میان، رادار‌های هواشناسی بیش از هر ابزار دیگری در کانون این گمانه‌زنی‌ها قرار دارند؛ تجهیزاتی که برج‌های بزرگ آنها در نقاط مختلف کشور قابل مشاهده است و همین موضوع گاه زمینه‌ساز برداشت‌های نادرست درباره عملکرد آنها می‌شود.

رادار‌های هواشناسی در واقع از مهمترین ابزار‌های پایش جو به شمار می‌روند و وظیفه اصلی آنها ارسال و دریافت امواج الکترومغناطیسی برای شناسایی موقعیت، شدت و حرکت ابرها، بارش‌ها و سامانه‌های جوی است. این سامانه‌ها با اندازه‌گیری بازتاب امواج از ذرات موجود در جو، اطلاعات ارزشمندی درباره باران، برف، تگرگ، طوفان و حتی گرد و غبار در اختیار هواشناسان قرار می‌دهند و در کنار داده‌های ماهواره‌ای و مدل‌های عددی، نقش کلیدی در پیش‌بینی وضعیت هوا ایفا می‌کنند.

با وجود پیشرفت فناوری‌های هواشناسی، تاکنون هیچ شواهد علمی معتبری مبنی بر توانایی رادار‌های هواشناسی در ایجاد ابر، افزایش یا کاهش بارش و تغییر الگو‌های اقلیمی ارائه نشده است. هرچند فناوری‌هایی مانند «بارورسازی ابرها» در برخی کشور‌ها برای افزایش احتمال بارش مورد استفاده قرار گرفته‌اند، اما این فناوری نیز تنها در شرایط خاص جوی قابل اجرا است و با عملکرد رادار‌های هواشناسی تفاوت ماهوی دارد. به بیان دیگر، رادار‌ها ابزار مشاهده و اندازه‌گیری هستند، نه ابزار کنترل و تغییر سامانه‌های جوی.

در چنین شرایطی، بررسی علمی ادعا‌های مطرح‌شده درباره نقش رادار‌ها در تغییر آب‌وهوا موضوعی است که در گفت‌و‌گو با دکتر حسین اردکانی، از پیشکسوتان و چهره‌های شناخته‌شده هواشناسی کشور به آن پرداخته‌ایم.

عملکرد رادار‌ها در دنیا مشخص است

دکتر حسین اردکانی، پدر علم هواشناسی کشور، به شایعات مطرح‌شده در فضای مجازی درباره نقش رادار‌های هواشناسی در ایجاد، هدایت یا جلوگیری از بارش ابر‌ها واکنش نشان داد و گفت: این ادعا‌ها از نظر علمی هیچ پایه و اساسی ندارند و به هیچ وجه قابل تأیید نیستند.

وی افزود: رادار‌های هواشناسی صرفاً نقش آشکارساز یا پایشگر را بر عهده دارند. این سامانه‌ها برای شناسایی وضعیت جوی، رصد ابرها، تعیین مسیر حرکت آنها و بررسی روند توسعه سامانه‌های بارشی به کار گرفته می‌شوند و هیچ توانایی برای ایجاد ابر، افزایش بارش یا جلوگیری از بارندگی ندارند.

اردکانی با اشاره به سابقه چند دهه‌ای استفاده از فناوری رادار در علم هواشناسی، اظهار کرد: بیش از ۶۰ تا ۷۰ سال است که از رادار‌های هواشناسی در جهان استفاده می‌شود و عملکرد آنها کاملاً مشخص است. این تجهیزات با استفاده از طول موج‌های مختلف، وضعیت ابر‌ها و پدیده‌های جوی را آشکارسازی می‌کنند و اطلاعات لازم را در اختیار کارشناسان هواشناسی قرار می‌دهند.

وی ادامه داد: امروزه اطلاعات رادار‌های هواشناسی با داده‌های ماهواره‌ای تطبیق داده می‌شود و این دو ابزار در کنار یکدیگر تصویر دقیقی از وضعیت بارش‌ها و سامانه‌های جوی ارائه می‌کنند. به همین دلیل رادار‌ها نقش بسیار مهمی در افزایش دقت پیش‌بینی‌های هواشناسی دارند.

این پیشکسوت علم هواشناسی کشور با رد ادعا‌های مطرح‌شده درباره تأثیر رادار‌ها بر بارش‌ها، تاکید کرد: رادار تنها یک ابزار اطلاع‌رسانی و آشکارسازی است و نمی‌تواند موجب بارش شود یا از وقوع آن جلوگیری کند. از نظر علمی چنین موضوعی امکان‌پذیر نیست و این گونه ادعا‌ها باید به طور جدی رد شوند.

وی خاطرنشان کرد: متأسفانه گاهی شایعاتی در این زمینه مطرح می‌شود، اما واقعیت آن است که با فناوری رادار نمی‌توان در فرآیند‌های طبیعی جو به گونه‌ای که برخی ادعا می‌کنند، دخالت کرد.