اگر نخبگان مهاجرت می‌کنند، چرا فرزندم را نخبه تربیت کنم؟ پاسخ یک کارشناس به نگرانی خانواده‌ها

به گزارش مجله خبری نگار، «اگر قرار است نخبه برود، اصلاً چه نیازی است که فرزند من هم مسیر سخت نخبه شدن را طی کند؟» این روز‌ها اخبار و تحلیل‌ها پیرامون نخبگان، به نگرانی بزرگی برای خانواده‌ها تبدیل شده است. اما آیا می‌توان با درماندگی از تلاش دست کشید؟

محمدرضا دانه‌کار، پژوهشگر و کارشناس توسعه‌دهنده کسب‌وکار، معتقد است پاسخ به این نگرانی را نباید صرفاً در دوقطبی «رفتن یا ماندن» محدود کرد؛ بلکه راه چاره در آمادگی برای دنیای تازه و مرور تجربه تاریخی کشور‌هایی است که توانستند از دل فشار‌های اقتصادی، راه پیشرفت خود را باز کنند.

قدرتِ تاریخی؛ از عبور از تحریم تا صدورِ توانمندی

برای روشن‌شدن این تصویر، دانه‌کار به سراغ تجربه کشور‌های توسعه‌یافته‌ای مثل چین می‌رود؛ کشوری که پس از طی‌کردن دوران سخت تحریم و اتکا به توان درونی، به مرحله‌ای رسید که توانست مهندسان و استعدادهایش را برای کار در عرصه‌های بین‌المللی آماده کند.

این کارشناس توسعه‌دهنده کسب‌وکار توضیح می‌دهد که تربیت نسل برای کار بین‌المللی، یک استثنا و فرار نیست، بلکه رویه طبیعیِ رشد یک ملت قدرتمند است. به گفته او، امروز متخصصان ایرانی با توان علمی بالای خود توانسته‌اند با صرف هزینه و منابعی به مراتب منطقی‌تر از همتایان غربی خود، پروژه‌های عظیمی، چون توسعه خطوط مترو، راهسازی و زیرساخت‌های بزرگ را مدیریت کنند. این توانایی اجرایی بالا، نشان می‌دهد که فرزندان این مرز و بوم علاوه بر اینکه حلال مشکلات و آبادگر وطن هستند، می‌توانند با اقتدار وارد بازار کار جهانی نیز بشوند.

برچسب‌زنی بر رفتن و ماندن، راهگشا نیست

این پژوهشگر برای عبور از بن‌بستِ ذهنی، نخستین گام را کنارگذاشتن قضاوت‌های افراطی می‌داند؛ اینکه نباید مهاجرت استعداد‌ها را همیشه به‌مثابه «فرار» تلقی کرد، و نه ماندن آنها در کشور را پای «بی‌عرضگی» نوشت. هیچ‌کدام از این دو نگرش به رشدِ استعداد‌ها کمکی نمی‌کنند.

دانه‌کار با اشاره به چرخش استعداد‌ها در جهان که برای نخبگان هند و چین هم بار‌ها رخ‌داده، یادآور می‌شود که تمایز کشور‌ها در «توانِ مدیریت رفت‌وآمدها» است. همان‌طور که اعزام نیرو‌های زبده یک شرکتِ بزرگ به شعب خارجی موجب سرزنش نمی‌شود، نباید برای پویایی استعداد‌های ایرانی نیز فقط به صدورِ برچسب بسنده کرد.

تبدیلِ یک تهدید به مسیرِ انتقالِ دانش

اگر قرار باشد مهاجرتی رخ دهد، این اتفاق باید زیر چتر «صادرات هدف‌مند دانش» انجام گیرد؛ ایده‌ای که دانه‌کار بر آن پافشاری می‌کند. او معتقد است رفتن‌ها اگر مبتنی بر قرارداد، تعهدِ بازگشت و دغدغه انتقال علم به کشور باشد، عین اقتدار است.

شکل‌گیری چنین راهی مستلزم فراهم‌کردن زیرساخت‌های جدی مانند وضع قوانین «کار از راه دور» و شبکه ارتباطی با نخبگان مقیم خارج است. در اینجاست که نهاد‌های مسئول و رسانه‌ها باید از موضعِ استیصال و دلسرد کردن جوانان دست بردارند و برای ایجاد چنین پیوندی شبانه‌روز تلاش کنند.

بازارِ کارِ فردا تاریک نیست؛ متفاوت است

فراتر از بحث مهاجرت، دلهره بسیاری از خانواده‌ها از بی‌نتیجه ماندن سال‌ها درس و دانشگاه فرزندان است. دانه‌کار این اتفاق را بخشی از دگرگونی‌های همیشگی تاریخ برمی‌شمرد؛ دورانی که ماشین‌های بخار کارگران سنتی را بیکار کرد، اما نسلی از تکنسین‌های تازه‌نفس را پروراند. گسترش اینترنت هم ترس مشابهی را در جامعه به راه انداخت، درحالی‌که میلیون‌ها کار تازه متولد شدند.

امروزه، سایه هوش مصنوعی نیز همین رسالت را برای تغییر الگو‌ها به دوش می‌کشد. مشاغل سنتی در حال پوسیدن و میدان دادن به راهکار‌های نوظهورند. اگر نوجوانی خود را زودتر به سواد تحلیلی و مهارت‌های جدید مسلح کند، هرگز بیکار نخواهد ماند؛ چرا که دنیای فردا ترسناک نیست، تنها جنسِ تقاضایش متفاوت شده است.

تغییر نقطه آغازِ سوالات؛ چگونه فرزندم را مجهز کنم؟

اگرچه خانواده در برابر تغییرات سریع شغلی ممکن است خود را ناتوان ببیند، اما به عقیده این کارشناس، سنگِ بنای آمادگی‌ها دقیقاً از نهاد خانه شکل می‌گیرد. در روزگاری که والدین نباید فرزندان خود را صرفاً به خطِ تولید «مدرک و معدل» بسپارند، سوق‌دادن آنان به مهارت‌های نرم، توانمندی‌های روزمره، و القای روحیه حل مسئله، بسیار حیاتی است.

دانه‌کار نتیجه‌گیری می‌کند که پدران و مادران با کنجکاوی به استقبال علم روز بروند و این ترس از تکنولوژی را در کانونِ خانواده دفن کنند. فرزندی که در خانواده یاد می‌گیرد که هویتِ اصیل و ریشه‌های فرهنگی‌اش را قلباً بپذیرد، با دغدغه رفع درد‌های مردمِ سرزمینش و توان علمی بین‌المللی گام در بازارِ جدید می‌گذارد. او چه در خاک کشورش باشد چه آن‌سوی آب‌ها برای مأموریتِ صدور دانش؛ باز هم نخبه‌ای دغدغه‌مند است که می‌توان با غرور او را یک فرزندِ ایرانی دانست.