ذخایر سیاه نفت ترامپ

به گزارش مجله خبری نگار، در روز‌های گذشته قیمت نفت برنت به ۱۲۶ دلار در هر بشکه رسید، عددی که از اوج قیمتی آن در طول جنگ بسیار بالاتر بود. این قیمت حالا قبل از بسته شدن بازار‌های جهانی با اخبار مثبت از بسته پیشنهادی ایران به حدود ۱۰۸ دلار کاهش یافت. تحلیلگران حوزه انرژی می‌گویند یکی از مهم‌ترین دلایل این جهش قیمتی، ترس بازار از تخلیه سریع‌تر ذخایر استراتژیک جهانی و ذخایر آمریکا بود. به اعتقاد آنان، طی دوره بیش از ۶۰ روزه جنگ تحمیلی ایران، با بسته شدن تنگه هرمز حدود یک میلیارد بشکه نفت از بازار جهانی حذف شده که بخشی از آن با کاهش تقاضا و بخشی هم با عرضه ذخایر استراتژیک کشور‌های بزرگ، آمریکا و اروپایی‌ها پاسخ داده شده است. اما تداوم اختلال در تنگه هرمز واقعیت‌های غیرقابل انکاری را به بازار نفت تحمیل کرده است. معامله‌گران واقعی در بازار نفت برخلاف توهم فراوانی که سیاسیون ازجمله دونالد ترامپ از آن سخن می‌گویند، بسیار واقع‌گرا هستند. آنها به‌خوبی می‌دانند که ظرفیت واقعی عرضه نفت بسیار کمتر از اعداد اسمی ذخایر استراتژیک است. به گفته تحلیگران، بحرانی که از جنوب شرق آسیا شروع شده، آرام‌آرام درحال انتقال به اروپاست. مؤسسه جی‌پی‌مورگان در گزارشی با عنوان «توهم فراوانی» بحرانی را پیش‌بینی کرده که در سپتامبر می‌تواند جهان را به نقطه بی‌بازگشت در بازار نفت برساند. این مؤسسه می‌گوید این محدوده زمانی به این معنا نیست که جهان تا سپتامبر می‌تواند بدون نفت خلیج‌فارس دوام بیاورد، بلکه سپتامبر اوج بحران و نقطه بی‌بازگشت بوده و قبل از رسیدن به آن محدوده، باید تنگه هرمز باز شود.

دوپینگ ترامپی با ذخایر استراتژیک نفت

در روز‌های گذشته ناگهان قیمت نفت در دوره آتش‌بس به حدود ۱۲۶ دلار در هر بشکه رسید. تحلیل‌گران در پاسخ به این سوال که چرا یکباره قیمت نفت جهش ۲۰ دلاری را طی چند روز تجربه کرد، می‌گویند دلیل این موضوع را باید در کاهش ذخایر نفتی آمریکا و جهان جست‌و‌جو کرد.

خاویر بلاس، تحلیل‌گر مشهور بلومبرگ در روز‌های گذشته خبر داد از هفته گذشته ذخایر نفت آمریکا با سرعت ۳.۵ میلیون بشکه در روز در حال تخلیه هستند. اما این خبر را باید در کنار افزایش قابل‌توجه صادرات نفت آمریکا قرار داد. بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده (EIA) صادرات نفت خام ایالات متحده در هفته گذشته به ۶.۴ میلیون بشکه در روز رسیده که بالاترین رقم ثبت‌شده در تاریخ است. داده‌های EIA نشان می‌دهد که کل صادرات نفت خام آمریکا نسبت به هفته قبل به میزان حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. تحلیل‌گران می‌گویند علاوه بر اینکه رسیدن صادرات نفت آمریکا به رکورد تاریخی خود (۶.۴ میلیون بشکه در روز)، باز هم این میزان صادرات نمی‌تواند جایگزین روزانه ۱۴ میلیون بشکه نفت ازدست‌رفته در خلیج فارس باشد. این همان شکافی است که جی‌پی مورگان در گزارش خود به‌عنوان عامل «شکست آبشاری» از آن یاد کرده است. اما موضوع اصلی و مهم‌تر، مسئله تخلیه ذخایر استراتژیک نفت آمریکا و جهان است. بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده (EIA) ایالات متحده با سرعت زیادی در حال تخلیه ذخایر نفتی خود است، به‌طوری که ذخایر استراتژیک نفت (SPR) هفته گذشته ۷.۱ میلیون بشکه کاهش یافت که بزرگ‌ترین کاهش هفتگی از اکتبر ۲۰۲۲ است. این پنجمین کاهش هفتگی متوالی و طولانی‌ترین روند کاهشی از سال ۲۰۲۳ است.

در این مدت، ذخایر نفت ایالات متحده در SPR با ۱۷ میلیون بشکه کاهش به ۳۹۸ میلیون بشکه رسیده که کمترین میزان از آوریل ۲۰۲۵ است. آمار‌ها نشان می‌دهد ذخایر استراتژیک نفت آمریکا در حالی دومین کاهش تاریخی خود را تجربه می‌کند (اولی در سال ۲۰۲۲ و جنگ روسیه) که کل صادرات نفت و سوخت ایالات متحده برای اولین‌بار در تاریخ از ۱۴ میلیون بشکه در روز فراتر رفته است، زیرا خریداران خارجی برای جایگزینی عرضه ازدست‌رفته خلیج فارس تلاش می‌کنند.

علاوه بر این، ذخایر نفت خام تجاری هفته گذشته ۶.۲ میلیون بشکه کاهش یافت که بزرگ‌ترین کاهش هفتگی از اوایل فوریه است. ذخایر بنزین و فرآورده‌های تقطیری نیز به ترتیب ۶.۱ میلیون بشکه و ۴.۵ میلیون بشکه به شدت کاهش یافت و کل ذخایر بنزین را به پایین‌ترین سطح فصلی خود از سال ۲۰۱۴ رساند. تحلیلگران می‌گویند تقاضای جهانی برای نفت ایالات متحده هرگز تا این حد بالا نبوده است. کارشناسان می‌گویند همه در حال تماشای عدد کاهش ذخایر استراتژیک نفت (SPR) هستند و هیچ‌کس نمی‌پرسد وقتی این عدد به حداقل عملیاتی خود برسد چه اتفاقی می‌افتد. حداکثر نرخ آزادسازی فیزیکی ذخایر استراتژیک نفت (SPR) صرف‌نظر از آنچه در مخازن وجود دارد، حدود ۴.۴ میلیون بشکه در روز است. با سرعت فعلی، آن کف سریع‌تر از تصور ما فرامی‌رسد.

سرپیچی غول‌های نفتی آمریکا از دستور ترامپ

بحران نفت خلیج فارس کم‌کم خود را در همه بازار‌ها به نمایش می‌گذارد. دو روز پیش بود که رسانه‌های آمریکایی خبر دادند شرکت‌های اکسون موبیل و شورون در برابر درخواست ترامپ برای افزایش تولید نفت مقاومت می‌کنند. فایننشال‌تایمز دراین‌خصوص نوشت: «قیمت نفت به ۱۲۶ دلار در هر بشکه افزایش‌یافته و قیمت بنزین آمریکا از ۴ دلار در هر گالن عبور کرده، درحالی‌که ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری وعده کاهش قیمت‌ها به زیر ۲ دلار را داده بود.»

به گزارش فایننشال‌تایمز، شرکت‌های اکسون موبیل و شورون با سرپیچی از درخواست‌های کاخ سفید برای افزایش تولید نفت، در برابر فشار دولتی که برای پایان‌دادن به بزرگ‌ترین بحران انرژی دهه‌های اخیر تلاش می‌کند، مقاومت کرده‌اند. نیل هانسن، مدیر ارشد مالی اکسون، به فایننشال تایمز گفت هیچ‌تغییری در استراتژی این شرکت در حوزه پرمین، منطقه بزرگ تولید نفت و گاز ایالات متحده، ایجاد نشده است. ایمیر بونر، مدیر مالی شورون نیز گفت: «این بحران هیچ‌تغییری در برنامه‌های ما ایجاد نکرده است.» به گزارش این رسانه؛ دولت ذخایر استراتژیک نفتی را آزاد کرده و خواستار حفاری بیشتر از سوی صنعت نفت شده، اما دو غول نفتی آمریکایی همچنان بر استراتژی‌های پیش از جنگ خود پافشاری می‌کنند.

نیل هانسن، مدیر ارشد مالی اکسون گفت: «سرپیچی این شرکت‌ها از دستور ترامپ بدان معنا نیست که ما به دنبال افزایش تولید نیستیم، بلکه محدودیت‌های زیادی وجود دارد که نمی‌توان در کوتاه‌مدت تولید را به طور قابل‌توجهی افزایش داد.»

ایمیر بونر، مدیر مالی شورون نیز گفت: «ما می‌توانیم در میادین پرمین تولید را افزایش دهیم، اما این استراتژی ما نیست. استراتژی ما رشد جریان نقدی آزاد است، نه رشد تولید.» او افزود: «شما انتظار نداشته باشید که ما پس از هشت هفته اختلال، برنامه‌های خود را به طور قابل‌توجهی تغییر دهیم.»

بر اساس آمار‌های اعلام شده، اکسون در سه ماه منتهی به پایان ماه مارس، درآمد خالص ۴.۲ میلیارد دلار را گزارش کرد نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۶ درصد کاهش داشته است. این کاهش عمدتاً ناشی از ضرر ۳.۹ میلیارددلاری در معاملات پوشش ریسک مربوط به محموله‌هایی است که هنوز تحویل داده نشده‌اند. این شرکت اعلام کرد انتظار دارد این عدم تطابق در ماه‌های آینده با تکمیل قرارداد‌ها برطرف شود. به گزارش فایننشال‌تایمز، این گروه نفتی بیشترین آسیب را از بحران خاورمیانه دیده و عملیات آن در امارات متحده عربی و قطر ۲۰ درصد از تولید نفت شرکت را در سال گذشته تشکیل می‌دهد.

ترس جهان از بحران سپتامبر

جی‌پی‌مورگان (JPMorgan) در روز‌های گذشته در گزارشی با عنوان «توهم فراوانی» (The Illusion of Plenty) چشم‌اندازی نگران‌کننده در بازار جهانی نفت ارائه داد. این گزارش از یک خطر با عنوان «شکست آبشاری» در زنجیره تأمین انرژی خبر داده و تأکید می‌کند در صورت تداوم بسته‌بودن تنگه هرمز، حدود ۱۴ میلیون بشکه در روز از عرضه نفت خاورمیانه از بازار حذف می‌شود؛ عاملی که فشار بی‌سابقه‌ای بر موجودی‌های جهانی وارد کرده است. جی‌پی‌مورگان هشدار می‌دهد «فراوانی» موجودی نفت خام جهان صرفاً یک توهم است؛ چراکه از کل ۸.۴ میلیارد بشکه نفت، تقریباً ۶.۶ میلیارد بشکه در خشکی ذخیره شده، ۱.۸ میلیارد بشکه در دریا شناور است و تنها حدود ۸۰۰ میلیون بشکه واقعاً قابل‌دسترسی بوده و تقریباً ۲۸۰ میلیون بشکه از قبل مصرف شده است.

این گزارش با عنوان «توهم فراوانی» می‌گوید همه این ۸.۴ میلیارد بشکه به‌راحتی قابل‌دسترسی نیستند. ناتاشا کانوا، تحلیلگر کالا در جی‌پی‌مورگان، خاطرنشان کرد بخش قابل‌توجهی از موجودی در سطوح پر شدن خطوط لوله، حداقل سطح مخازن و سایر محدودیت‌های عملیاتی «قفل» شده و استفاده از آن را غیرممکن می‌سازد. تنها حدود ۸۰۰ میلیون بشکه را می‌توان بدون ایجاد فشار عملیاتی استخراج کرد. تا ۲۳ آوریل، حدود ۲۸۰ میلیون بشکه از این ۸۰۰ میلیون بشکه برای کاهش تأثیر محاصره تنگه هرمز مصرف شده بود. به عبارتی دیگر، ذخیره موجود باقی مانده کمی بیش از ۵۰۰ میلیون بشکه است.

چرا ذخایر ۸ میلیاردی توهم است؟

در گزارش جی‌پی‌مورگان آمده برای درک این بحران، باید ترتیب تخلیه موجودی‌ها را فهمید؛ این تخلیه مانند پوست کندن پیاز است که از بیرونی‌ترین لایه شروع می‌شود و هر لایه بعدی دردناک‌تر می‌شود. در لایه اول که مربوط به ذخیره شناور در دریاست، این ساده‌ترین بخش برای بهره‌برداری است. محموله‌های نفتکش می‌توانند بدون نیاز به هیچ تصمیم سیاسی، سریعاً مقصد خود را تغییر دهند. در ابتدای سال، ذخیره شناور در دریا حدود ۱.۸ میلیارد بشکه بود و طی دو ماه گذشته، ۱۴۰ میلیون بشکه کاهش‌یافته که میانگین نرخ تخلیه را به ۲.۷ میلیون بشکه در روز رسانده است. با ترخیص آخرین محموله از تنگه هرمز در ۲۰ آوریل، انتظار می‌رود نرخ تخلیه این لایه کاهش یابد. در لایه دوم که مربوط به موجودی‌های تجاری در خشکی است، این لایه شامل مخازن پالایشگاهی، موجودی‌های بندری و ذخایر تجاری در قطب‌هایی مانند کوشینگ (آمریکا)، آر. آ (اروپا) و سنگاپور می‌شود. موجودی تجاری کشور‌های عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) از ۲.۸ میلیارد بشکه در فوریه به حدود ۲.۷ میلیارد بشکه در حال حاضر کاهش‌یافته و نرخ کاهش آن در آوریل به ۲.۲ میلیون بشکه در روز رسیده است. لایه سوم مربوط به ذخایر استراتژیک نفت (SPR) است. اینها ذخایر اضطراری تحت کنترل دولت‌ها هستند که معمولاً فقط در شرایط بحرانی استفاده می‌شوند. میزان آزادسازی ترکیبی آمریکا، ژاپن و کره جنوبی در حال حاضر حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز است. از زمان آزادسازی اولیه ذخایر استراتژیک ژاپن در ۲۶ مارس، ذخایر استراتژیک OECD به میزان ۶۱ میلیون بشکه کاهش‌یافته است. اما لایه آخر هم کمترین موجودی عملیاتی است. این لایه نشان‌دهنده کمترین حجمی است که برای عملکرد عادی خطوط لوله و حفظ تولید پالایشگاه‌ها لازم است. این بخش به‌ندرت مورداستفاده قرار می‌گیرد؛ به‌محض نقض آن، سیستم از کار می‌افتد.

در ادامه مؤسسه جی‌پی‌مورگان این سؤال را مطرح می‌کند که چرا «کمترین موجودی عملیاتی» خط قرمز واقعی است؟ در پاسخ به آن آمده، اینجا یک منطق کلیدی وجود دارد و آن اینکه تمام‌شدن موجودی به این معنا نیست که حتی یک قطره هم در بشکه‌ها نمانده، بلکه خطر واقعی در حجم ناکافی «نفت در گردش» نهفته است. جی‌پی‌مورگان از قیاس فشارخون انسان هم استفاده می‌کند. حجم کل خون ممکن است هنوز کافی باشد، اما اگر فشار سیستم گردش خون پایین بیاید، اندام‌ها دچار کمبود اکسیژن می‌شوند. در سیستم نفت نیز وقتی موجودی فعال به زیر آستانه بحرانی برسد، فشار خطوط لوله کاهش می‌یابد، بازده بارگیری بنادر بدتر می‌شود، پالایشگاه‌ها نمی‌توانند فرآورده‌های نفتی موردنیاز را به‌موقع تأمین کنند و معامله‌گران برای خرید قرارداد‌های کوتاه‌مدت هجوم می‌آورند. در این حالت، سیستم نه به دلیل «کمبود نفت»، بلکه به دلیل «اختلال در گردش خون» از هم می‌پاشد. داده‌های تاریخی نشان می‌دهد موجودی فرآورده‌های نفتی کشور‌های OECD (شامل ذخایر تجاری و استراتژیک) به‌ندرت به کمتر از حدود ۳۵ روز تقاضای آتی، معادل تقریباً ۱.۶ میلیارد بشکه رسیده است. این رقم نشان‌دهنده یک کف عملیاتی معتبر از نظر تاریخی است. برآورد‌های این گزارش حاکی است اگر تنگه هرمز همچنان مسدود بماند و کاهش تقاضا در سطح ۵.۵ میلیون بشکه در روز تثبیت شود، موجودی تجاری OECD تا سپتامبر امسال به این کف عملیاتی خواهد رسید. اما کارشناسان می‌گویند با توجه به دولت‌ها از طریق یارانه‌ها همچنان به سرکوب تخریب تقاضا ادامه می‌دهند، موجودی نفت جهان ممکن است زودتر از سپتامبر به پایین‌ترین حد خود برسد. به همین دلیل تحلیلگران جی‌پی‌مورگان معتقدند تنگه هرمز «ناگزیر» پیش از سپتامبر بازگشایی خواهد شد، نه به این دلیل که طرفین لزوماً به اجماع سیاسی می‌رسند، بلکه، چون واقعیت جایی برای نتیجه‌ای دیگر باقی نمی‌گذارد.

منبع: فرهیختگان-مهدی عبداللهی