دارو‌های بدون نسخه پزشک میتوانند خطرناک باشند!

به گزارش مجله خبری نگار/سلامت نیوز به نقل از theconversation، بسیاری از مردم تصور می‌کنند دارو‌هایی که بدون نسخه پزشک فروخته می‌شوند کاملاً بی‌خطرند. اما واقعیت پیچیده‌تر است. برخی دارو‌های رایج بدون نسخه در صورت مصرف بیش از مقدار توصیه‌شده، استفاده طولانی‌مدت یا مصرف برای اهداف نادرست می‌توانند خطر وابستگی، سوءمصرف یا آسیب‌های جدی ایجاد کنند.

Dipa Kamdar در یادداشتی در The Conversation به پنج داروی رایجی اشاره می‌کند که بهتر است درباره خطرات احتمالی آنها بیشتر بدانیم.

۱. مسکن‌های حاوی کدئین

Codeine نوعی داروی شبه‌افیونی است که برای درمان درد خفیف تا متوسط استفاده می‌شود و در برخی دارو‌ها برای کاهش سرفه نیز به کار می‌رود. این دارو معمولاً همراه با Ibuprofen یا Paracetamol عرضه می‌شود.

پس از مصرف، بدن کدئین را به مورفین تبدیل می‌کند و همین ماده اثر ضد درد ایجاد می‌کند.

عوارض رایج آن عبارت‌اند از:

خواب‌آلودگی

یبوست

تهوع

سرگیجه

در دوز‌های بالا این دارو می‌تواند تنفس را کند کرده و هماهنگی حرکتی را مختل کند.

برخی افراد نیز به دلیل ویژگی ژنتیکی، کدئین را بسیار سریع‌تر به مورفین تبدیل می‌کنند که ممکن است حتی در دوز‌های معمول هم عوارض خطرناک ایجاد کند.

مصرف مکرر می‌تواند باعث تحمل دارویی شود؛ یعنی بدن به دارو عادت می‌کند و فرد برای رسیدن به همان اثر باید دوز بیشتری مصرف کند. این روند خطر وابستگی را افزایش می‌دهد.

به همین دلیل در بریتانیا Medicines and Healthcare products Regulatory Agency توصیه می‌کند دارو‌های بدون نسخه حاوی کدئین بیش از سه روز مصرف نشوند.

۲. دارو‌های ضداحتقان

دارو‌های ضداحتقان برای باز کردن راه‌های تنفسی بینی استفاده می‌شوند. این دارو‌ها به صورت قرص‌هایی مانند Pseudoephedrine یا اسپری‌های بینی مانند Xylometazoline و Oxymetazoline عرضه می‌شوند.

این دارو‌ها با تنگ کردن رگ‌های خونی در بینی باعث کاهش تورم و ترشحات می‌شوند.

اما استفاده بیش از حد از اسپری‌های بینی می‌تواند باعث احتقان بازگشتی شود؛ وضعیتی که در آن گرفتگی بینی پس از مدتی بدتر می‌شود و فرد برای رفع آن مجبور به مصرف بیشتر دارو می‌شود.

استفاده طولانی‌مدت ممکن است منجر به موارد زیر شود:

خشکی شدید بینی

خونریزی بینی

آسیب بافت داخلی بینی

۳. قرص‌های خواب

برخی آنتی‌هیستامین‌های آرام‌بخش مانند Promethazine و Diphenhydramine به عنوان دارو‌های خواب‌آور کوتاه‌مدت فروخته می‌شوند.

تحقیقات اخیر نشان داده است مصرف این دارو‌ها با افزایش موارد مرگ مرتبط بوده و همین موضوع باعث شده برخی کارشناسان خواستار بازنگری در نحوه عرضه آنها شوند.

در برخی موارد بدن نسبت به این دارو‌ها سریع تحمل دارویی پیدا می‌کند و فرد برای رسیدن به همان اثر به دوز‌های بالاتر نیاز پیدا می‌کند.

۴. شربت‌های سرفه

داروی Dextromethorphan یکی از رایج‌ترین دارو‌های ضدسرفه است.

بررسی‌ای در سال ۲۰۲۱ نشان داد این ماده بیشترین میزان سوءمصرف در میان دارو‌های بدون نسخه را داشته است.

در دوز‌های بالا این دارو می‌تواند روی گیرنده‌های مغزی اثر گذاشته و حالت‌های جداشدگی از واقعیت ایجاد کند؛ اثراتی که تا حدی شبیه داروی Ketamine است.

۵. ملین‌ها

ملین‌های محرک با تحریک عضلات روده باعث حرکت مدفوع می‌شوند.

این دارو‌ها گاهی توسط:

افراد مبتلا به اختلالات خوردن

ورزشکاران در رشته‌های دارای محدودیت وزن

یا افرادی که تصور می‌کنند دفع روزانه ضروری است

به شکل نادرست مصرف می‌شوند.

در حالی که از نظر پزشکی یبوست معمولاً کمتر از سه بار دفع در هفته تعریف می‌شود.

برخلاف باور رایج، ملین‌ها مانع جذب کالری نمی‌شوند. سوءمصرف آنها می‌تواند باعث:

کم‌آبی بدن

اختلال الکترولیتی

آسیب طولانی‌مدت به روده

شود و در موارد شدید حتی به مشکلات قلبی و کلیوی منجر شود.

در سال ۲۰۲۰ نیز سازمان Medicines and Healthcare products Regulatory Agency قوانین جدیدی درباره اندازه بسته‌ها و هشدار‌های مربوط به این دارو‌ها وضع کرد.

تصور اشتباه درباره دارو‌های بدون نسخه

نکته مشترک میان این دارو‌ها این نیست که ذاتاً خطرناک‌اند، بلکه مشکل اصلی کم‌اهمیت شمردن خطرات آنها است.

در دسترس بودن آسان این داروها، به‌ویژه هنگام خرید اینترنتی بدون مشورت با پزشک یا داروساز، می‌تواند حس امنیت کاذب ایجاد کند.

افزایش آگاهی عمومی می‌تواند کمک کند این دارو‌ها همچنان مفید و ایمن باقی بمانند، نه اینکه به منبعی برای آسیب تبدیل شوند.