ایران در فناوری نانو رتبه چندم جهان است؟

به گزارش مجله خبری نگار/سیناپرس، نشست تخصصی «تجربه ایران در تدوین استاندارد‌های بین‌المللی نانو» با حضور دکتر عماد احمدوند، دبیر ستاد ویژه توسعه فناوری نانو و جمعی از اصحاب رسانه برگزار شد. در این نشست، دکتر احمدوند به تشریح دستاورد‌های کشور در حوزه دیپلماسی علمی و استانداردسازی پرداخت.

عماد احمدوند در ابتدای این نشست با اشاره به تعامل مستمر ستاد نانو با خبرنگاران در سال‌های گذشته گفت: طی سالیان اخیر نشست‌های متعددی با اصحاب رسانه حول محور‌های مختلفی همچون توسعه فناوری، نگاه سیستمی، انتشار دستاورد‌های علمی، سازوکار‌های ارزیابی محصول و ایجاد کسب‌وکار‌های نوین برگزار شده است. از آنجا که خبرنگاران به عنوان نهاد واسط میان کنشگران مختلف این حوزه (از علم تا صنعت و بازار) و جامعه مخاطب عمل می‌کنند، ادبیات مشترک و هم‌فکری خوبی میان ما شکل گرفته است.

وی افزود: در طول ۲۰ سال گذشته، حتی رویداد‌های توان‌افزایی متعددی برای تبیین مفاهیمی نظیر تجاری‌سازی برگزار شد تا انتقال این مفاهیم از متخصصین به جامعه عمومی و تخصصی با دقت بیشتری صورت گیرد.

خلأ آگاهی نسبت به «استانداردسازی» در جامعه نخبگانی

دبیر ستاد نانو با تاکید بر اینکه موضوع جلسه امروز متمرکز بر مفهوم استانداردسازی است، اظهار داشت: به واسطه تجربه غنی کشور در این زمینه و رویکرد معاونت علمی برای تسری این تجربه به سایر حوزه‌های فناوری، نیاز به گفت‌و‌گو و هم‌افزایی بیشتر با رسانه‌ها احساس می‌شود.

احمدوند تصریح کرد: موضوع استاندارد و به ویژه تدوین استاندارد‌های بین‌المللی، مقوله‌ای است که در کشور ما کمتر شناخته شده است. واقعیت این است که حتی در جامعه نخبگانی ما نیز شناخت دقیقی نسبت به اهمیت، سازوکار‌ها و روال‌های اجرایی تدوین استاندارد وجود ندارد. ممکن است تصور شود کسانی که در لایه سیاست‌گذاری، تحقیق و توسعه، شرکت‌های دانش‌بنیان و یا نهاد‌های رگولاتوری (تنظیم‌گر) فعالیت می‌کنند، با این موضوع کاملاً آشنا هستند، اما تجربه نشان می‌دهد که نقش‌آفرینی در تدوین استاندارد‌های بین‌المللی تجربه‌ای گسترده در کشور نیست.

وی هدف از برگزاری این نشست را ارتقای آگاهی تخصصی در نظام نوآوری کشور دانست و گفت: این موضوع شاید مخاطب عام نداشته باشد، اما وظیفه ما به عنوان یکی از نهاد‌های پیشرو، افزایش سطح آگاهی جامعه علمی و تخصصی نسبت به این مفاهیم کلیدی است.

کارنامه درخشان ایران: ۲۰ سال حضور و انتشار ۱۳ استاندارد جهانی

دکتر احمدوند در ادامه به تشریح جایگاه ایران در سازمان بین‌المللی استاندارد (ISO) پرداخت و گفت: ایران از سال ۱۳۸۵ (۲۰۰۶ میلادی) به عضویت کمیته بین‌المللی استانداردسازی فناوری نانو در سازمان ایزو درآمده است. حاصل این سابقه ۲۰ ساله، پیشنهاد و راهبری پروژه‌های متعددی بوده که ۱۳ مورد از آنها پس از طی فرایند‌های پیچیده و زمان‌بر (بین ۳.۵ تا ۴ سال برای هر پروژه)، منجر به انتشار رسمی استاندارد بین‌المللی شده است.

وی با اعلام رتبه جهانی ایران خاطرنشان کرد: این کارنامه موفق، جمهوری اسلامی ایران را در جایگاه چهارم جهان در زمینه تدوین استاندارد‌های بین‌المللی فناوری نانو قرار داده است که افتخاری بزرگ برای کشور محسوب می‌شود.

فرایند پیچیده تبدیل علم به استاندارد جهانی

دبیر ستاد نانو در خصوص نحوه تدوین این استاندارد‌ها توضیح داد: برای هر پروژه، یک تیم تخصصی با راهبری یک مدیر پروژه متخصص تشکیل می‌شود. فرایند کار از مباحث داخلی و ارائه پیشنهاد به سازمان جهانی ایزو آغاز شده و پس از آن وارد مرحله سخت و پیچیده اقناع کشور‌های عضو، دریافت بازخورد‌ها و اصلاحات می‌شود تا در نهایت به انتشار سند بیانجامد.

وی افزود: متخصصانی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، فراتر از کار پژوهشی یا تولید محصول، بر مرز‌های اندازه‌گیری و مواجهه با مفاهیم در مقیاس نانو تسلط دارند تا بتوانند دستورالعمل‌هایی قابل اجرا برای سایر کشور‌ها تدوین کنند.

احمدوند با اشاره به حضور آقای پویاگوهر، رئیس گروه استاندارد فناوری نانو در این نشست، گفت: در ادامه جلسه، جزئیات فنی این فرایند تشریح خواهد شد. همچنین تجربه مدیران پروژه‌ای که توانسته‌اند یک مفهوم علمی را به یک استاندارد جهانی تبدیل کنند و تیم‌هایی متشکل از نمایندگان ۴ تا ۵ کشور دیگر را مدیریت و راهبری نمایند، شنیده خواهد شد تا مشخص شود چگونه می‌توان در مرز‌های دانش از یک پیشنهاد علمی دفاع کرد و آن را به کرسی نشاند.

وی در ادامه نشست تجربه ایران در تدوین استاندارد‌های بین‌المللی نانو، مدیریت پروژه‌های بین‌المللی استانداردسازی را تجربه‌ای ارزشمند از دیپلماسی علمی خواند و اظهار داشت: همراه کردن دیدگاه‌های مختلف و مدیریت تیمی متشکل از نمایندگان کشور‌های متفاوت در یک بازه زمانی ۳ تا ۴ ساله، تجربه‌ای است که شنیدن آن به ویژه برای سطوح تخصصی بسیار راهگشا خواهد بود.

مدیریت پروژه چندملیتی؛ تجربه‌ای فراتر از پژوهش

احمدوند با معرفی یکی از متخصصان حاضر در جلسه گفت: در این نشست سرکار خانم دکتر گل‌بابایی حضور دارند که زحمت تدوین یکی از این استاندارد‌ها و راهبری تیم بین‌المللی آن را در طول یک فرایند بیش از سه سال و نیم بر عهده داشته‌اند. امروز از تجربیات ایشان و مسیری که در این راه طی کرده‌اند، بهره‌مند خواهیم شد.

گستره وسیع استاندارد‌های ایرانی؛ از واژه‌شناسی تا ایمنی

دبیر ستاد نانو در جمع‌بندی محتوایی ۱۳ استاندارد منتشر شده توسط ایران گفت: متخصصان ما در تمامی حوزه‌های مرتبط با فناوری نانو تجربه تدوین استاندارد دارند. این گستره شامل موارد زیر است:

۱. حوزه ترمینولوژی و واژه‌شناسی: شامل تعریف ادبیات پایه، تعیین مصادیق “شیء نانویی” و تعریف شاخص‌های “متخصص نانو”.

۲. حوزه ایمنی: تدوین مفاهیم و دستورالعمل‌های مرتبط با ایمنی نانو در زمینه‌های مختلف.

۳. حوزه کاربرد: تدوین استاندارد برای کاربرد‌های فناوری نانو در صنایع گوناگون.

وی تاکید کرد: این تنوع موضوعی نشان‌دهنده توانمندی بالای کشور است که توانسته عرصه وسیعی از مفاهیم پایه تا مباحث پیچیده ایمنی و کاربردی را پوشش دهد.

رشد عملکرد متخصصان ایرانی در سال ۲۰۲۴

احمدوند با اشاره به برنامه‌های آتی ستاد نانو برای تقویت نقش‌آفرینی ایران در عرصه جهانی بیان کرد: برنامه ما حفظ و تقویت این جایگاه است. سال گذشته فراخوانی منتشر شد که منجر به ورود متخصصان جدیدی به این چرخه گردید.

وی در تشریح وضعیت فعلی پروژه‌ها گفت: هم‌اکنون ۳ استاندارد جدید با راهبری ایران در کمیته بین‌المللی استاندارد تصویب شده و در سال ۲۰۲۴ مراحل تدوین و دریافت بازخورد از سایر کشور‌ها را طی می‌کنند. علاوه بر این، تعدادی پیشنهاد دیگر نیز در مرحله تصویب اولیه قرار دارند که ممکن است پس از بررسی، وارد فاز سه ساله تدوین شوند، تغییر عنوان دهند و یا از دستور کار خارج شوند.

دبیر ستاد نانو تصریح کرد: تصویب و آغاز تدوین سه استاندارد جدید در سال ۲۰۲۴ نشان‌دهنده رشد عملکرد متخصصان ما نسبت به سال‌های گذشته و افزایش تلاش‌ها در حوزه‌های مختلف است.

فراخوان حمایت از تدوین استاندارد در حوزه‌های اولویت‌دار

به نقل از تسنیم، احمدوند در پایان سخنان خود با دعوت از جامعه نخبگانی برای ورود به عرصه استانداردسازی گفت: از این فرصت استفاده می‌کنم و از تمامی متخصصان فناوری نانو دعوت می‌کنم تا در حوزه‌های کاربردی اولویت‌دار ستاد نانو شامل:

* حوزه آب

* حوزه کشاورزی

* حوزه سلامت (تشخیص و درمان)

* و حوزه‌های نوین انرژی و ساخت‌وساز

فعالیت‌های استانداردسازی خود را گسترش دهند. ستاد نانو آمادگی دارد تا با حمایت کامل از این عزیزان، زمینه را برای نقش‌آفرینی قوی‌تر ایران در سازمان بین‌المللی استانداردسازی فناوری نانو (ISO) در سال‌های آینده فراهم آورد.