عراقچی: میراث علمی پیروز مجتهدزاده سرمایه‌ای ماندگار برای مطالعات جغرافیای سیاسی ایران است

به گزارش مجله خبری نگار، متن پیام سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در این مراسم به شرح زیر است:

«درگذشت فرزانه، جغرافی‌دان سیاسی برجسته و پژوهشگر نام‌آشنای استاد ژئوپلیتیک، زنده یاد دکتر پیروز مجتهدزاده، ضایعه‌ای اندوه‌بار برای جامعه علمی و دانشگاهی ایران و فقدانی تأثرانگیز برای عرصه اندیشه، پژوهش و مطالعات ناظر بر تاریخ، جغرافیا و هویت ملی ایران است. ضایع‌های که جایگاه ارزشمند دانش‌ورانی را به خاطر می‌آورند این است که عمر خویش را در راه شناخت و تبیعه‌های گوناگون هویت‌ها و ملی ایران صرف کرده‌اند.

دکتر مجتهدزاده از جمله اندیشمندانی بود که بیش از پنج دهه از عمر علمی و حرفه‌ای خود را وقف پژوهش درباره جغرافیای سیاسی، ژئوپلیتیک، مرز‌های بین‌المللی و موقعیت تاریخی و راهبردی ایران کرد. کارنامه علمی پربار حاصل سال‌ها مطالعه، تحقیق، تألیف و تدریس در دانشگاه‌های ایران و خارج از کشور بود. پژوهشی مستمر به غنای ادبیات حوزه‌ها افزوده و در معرفی ویژگی‌های تاریخی، جغرافیایی و مسائل سیاسی سرزمینی ایران نقشی درخور توجه ایفا کرد.

یکی از برجسته‌ترین وجوه فعالیت‌های آن استاد فقید، مطالعات علمی و مستند ایشان درباره خلیج فارس و جایگاه تاریخی و حقوقی جزایر ایرانی ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک بود. با بهره‌برداری از اسناد تاریخی، نقشه‌های جغرافیایی و منابع معتبر، کوشید متفاوت این مسائل را در مجامع علمی و عرصه‌های بین‌المللی تبیین کند. آثار ارزشمند در این زمینه، از جمله پژوهش‌های مربوط به حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه، بخشی ماندگار از میراثی جغرافیای سیاسی ایران به شماره می‌رود و بیانگر اهتمام او به پیوند میان دانش، مسئولیت علمی و پاسداشت قلمرو ملی کشور است.

البته کارنامه علمی دکتر مجتهدزاده به مطالعات خلیج فارس محدود نمی‌شود. او درباره شکل گیری و تحول مرز‌های ایران، تحولات تاریخی و سیاسی منطقه، مناسبات جغرافیا و قدرت و مبانی نظری جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک، افق‌های متنوعی را پیش روی پژوهشگران و دانشجویان گشود. آثار ایشان درباره مرز‌های شرقی ایران، تحولات تاریخی منطقه و رابطه میان جغرافیایی و سیاست نیز نشان‌دهنده کوشش علمی مستمری بودند که در آن، شناخت دقیق گذشته با تحلیل واقع‌بینانه مسائل معاصر پیوند می‌افتند.

از دیگر جنبه‌های ارزشی این استاد فقید، حضور در عرصه آموزش دانشگاهی و انتقال دانش به نسل‌های جوان بود. سال‌ها تدریس، نگارش آثار تخصصی، انتشار مقالات علمی و حضور در نشست‌ها و مجامع دانشگاهی، بخشی از تلاش برای توسعه و تعلیم مطالعات جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک بود. بر اساس مفهوم مفهومی، استناد به منابع معتبر و کاربرد سنجیده زبان فارسی در بیان مفاهیم تخصصی نیز از ویژگی‌های علمی علمی به شمار می‌رفت. نظراتی که بر روی اهمیت بنیان‌های نظری و روش‌شناختی در تولید دانش‌نامه داشت.

در کنار این میراث علمی، دلبستگی، دکتر مجتهدزاده به ایران و تاریخ و تمدن آن، از ویژگی‌های برجسته فکری و حرفه‌ای ایشان بود. آنها در طول فعالیت‌های خود، مسائل مربوط به هویت تاریخی ایران، نام خلیج فارس و اهداف و مصالح ملی کشور را از نظر پژوهشی و با اتکا به استدلال‌های تاریخی و جغرافیایی دنبال کردند. بهره‌گیری از دانشگاهی و گفت‌وگوی علمی برای طرح دیدگاه‌های خود در محافل بین‌المللی نیز بخشی از این کوشش مستمر بود. کوششی که بر دانش، مستندات و استدلال در تبیین مسائل ملی و منطقه‌ای می‌کرد.

بی‌تردید، ارزش میراث چنین اندیشمندانی تنها در شمارگان کتاب‌ها، مقالات و سال‌های فعالیت علمی آنها خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در آنهایی که پیش روی نسل‌های بعد قرار می‌گیرند، در افقی که برای پژوهش می‌گشایند و در تأثیری که بر رشد و بالندگی رشته‌های علمی بر جای می‌گذارند نیز تجلی می‌دهند. از این منظر، آثار و اندیشه‌های دکتر مجتهدزاده سرمایه‌های علمی برای پژوهشگران جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک ایران است و تداوم مطالعه، نقد علمی و بهره‌گیری از این میراث می‌تواند به توسعه هرچه بیشتر این حوزه‌های مطالعاتی یاری برسد.

فقدان ارجمند، بار دیگر این استاد پاسداشت سرمایه‌های علمی کشور و ایجاد زمینه برای استمرار پژوهش، گفت‌وگوی دانشگاهی و انتقال تجربه به نسل‌های آینده را می‌شود. یاد و نام او می‌تواند انگیزه‌ای برای پیگیری همان رسالت علمی باشد که در طول دهه‌ها فعالیت خود دنبال کرد: شناخت دقیق‌تر سرزمین ایران، فهم عمیق‌تر تحولات پیرامونی و ارتقای دانش درباره جایگاه تاریخی و ژئوپلیتیکی کشور در جهان معاصر.

اینجانب، ضمن جبران تأسف از درگذشت این استاد فرهیخته، این ضایعه را به خانواده محترم ایشان، استادان و پژوهشگران، همکاران دانشگاهی، شاگردان و همه‌علم علم و فرهنگ ایران تسلیت عرض می‌کنم و از درگاه خداوند متعال برای آن مرحوم رحمت و مغفرت و برای بازماندگان و دوستان ایشان صبر و شکیبایی مسئلت دارم.

یاد و نام دکتر پیروز مجتهدزاده در حافظه علمی ایران ماندگار خواهد ماند. میراث پژوهشی او پاس داشته خواهد شد و کوشش‌های بسیاری در راه شناخت تاریخ، جغرافیا و موقعیت ایران، بیش از یک مطالعه ارزشمند، بررسی و استفاده از نسل‌های آینده خواهد بود.

روح استاد آن فرزانه و ایراندوست، قرین رحمت الهی و یادش گرامی باد.»