کرونا هنوز تمام نشده؛ افزایش موارد مثبت همزمان با شروع آنفلوآنزا!

به گزارش مجله خبری نگار/شرق،کرونا دوباره خودش را به اخبار سلامت رسانده است. نه با تصاویر بیمارستان‌های شلوغ سال‌های اول همه‌گیری و نه با هشدار‌های اضطراری آن روزها، بلکه با افزایش آرام و پیوسته موارد مثبت در آزمایش‌های تنفسی دیده می‌شود.

در هفته‌های اخیر، سهم نمونه‌های مثبت کرونا در میان افرادی که با علائم بیماری‌های تنفسی به مراکز درمانی مراجعه کرده‌اند، افزایش پیدا کرده و در هفته منتهی به ۲۷ شهریور به حدود ۱۷ درصد رسیده است؛ رقمی که در مدت مشابه سال گذشته حدود ۸.۹ درصد بود. مهم‌تر اینکه این افزایش برای چند هفته پشت سر هم ادامه داشته است.

البته یک نکته مهم درباره این عدد وجود دارد. وقتی گفته می‌شود ۱۷ درصد نمونه‌ها برای کرونا مثبت بوده‌اند، به این معنا نیست که ۱۷ درصد مردم ایران در حال حاضر کرونا دارند. این آمار مربوط به نمونه‌هایی است که از افراد دارای علائم بیماری‌های تنفسی یا بیماران تحت مراقبت گرفته شده است؛ بنابراین نمی‌توان این عدد را به کل جمعیت کشور تعمیم داد.

با این حال، افزایش سهم نمونه‌های مثبت برای نظام سلامت یک نشانه مهم است؛ نشانه‌ای از اینکه ویروس کرونا همچنان در جامعه در گردش است و در هفته‌های اخیر حضورش بیشتر شده است.

این افزایش در شرایطی رخ می‌دهد که آنفلوآنزا نیز در حال افزایش است. به این ترتیب، کشور در آستانه فصل سرد با یک بیماری تنفسی روبه‌رو نیست و ممکن است چند ویروس هم‌زمان در گردش باشند. همین موضوع اهمیت مراقبت از سالمندان، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای و کسانی را که سیستم دفاعی بدنشان ضعیف‌تر است، بیشتر می‌کند.

با این حال، افزایش کرونا به معنای بازگشت قطعی به روز‌های سخت سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ نیست. ویروس تغییر کرده، بدن مردم تجربه بیشتری در مواجهه با آن پیدا کرده و پزشکان نیز امروز شناخت بسیار بیشتری از بیماری دارند.

سازمان جهانی بهداشت هم در تازه‌ترین داده‌های خود می‌گوید کرونا همچنان در جهان در گردش است، اما در حال حاضر شکل‌های تحت بررسی این ویروس نشانه‌ای از افزایش خطر عمومی نسبت به دیگر شکل‌های در گردش نشان نداده‌اند.

این بار کرونا چه تفاوتی با سال‌های اول دارد؟

برای درک شرایط امروز، باید تفاوت کرونا در سال‌های نخست همه‌گیری با کرونای امروزی را شناخت. در آغاز همه‌گیری، جمعیت جهان تقریبا با ویروسی ناشناخته روبه‌رو بود. بیشتر مردم هیچ تجربه قبلی از بیماری نداشتند، واکسن وجود نداشت و پزشکان نیز هنوز درباره بهترین روش مراقبت از بیماران اطلاعات کافی نداشتند. به همین دلیل، تعداد زیادی از مبتلایان دچار بیماری شدید شدند و بیمارستان‌ها در بسیاری از کشور‌ها با فشار بی‌سابقه‌ای مواجه شدند.

امروز شرایط متفاوت است. ویروس کرونا در طول این سال‌ها تغییر کرده و شکل‌های جدیدی از آن به وجود آمده‌اند. سازمان جهانی بهداشت در حال حاضر چند شکل از ویروس از جمله «ایکس‌اف‌جی»، «ان‌بی.۱.۸.۱»، «پی‌کیو.۱۶.۱.۱» و «بی‌ای.۳.۲» را زیر نظر دارد. سازمان جهانی بهداشت هم در آخرین گزارش‌های خود اعلام کرده که شواهد فعلی نشان نمی‌دهد این شکل‌ها نسبت به دیگر ویروس‌های در گردش، خطر بیشتری برای سلامت عمومی ایجاد کرده باشند.

در کنار تغییر ویروس، وضعیت بدن مردم نیز با سال‌های اول فرق دارد. بخش بزرگی از مردم در سال‌های گذشته یا واکسن دریافت کرده‌اند یا به کرونا مبتلا شده‌اند یا هر دو تجربه را داشته‌اند. این موضوع باعث شده بدن بسیاری از افراد در برخورد دوباره با ویروس، آمادگی بیشتری داشته باشد.

به همین دلیل، ابتلا به کرونا برای بسیاری از افراد امروز با چیزی که در سال‌های اول می‌دیدیم متفاوت است. ممکن است فرد چند روز تب، سرفه، گلودرد، خستگی و بدن درد داشته باشد و بعد بهبود پیدا کند. اما این مسئله به معنای بی‌خطر شدن کامل بیماری نیست. سالمندان، افراد دارای برخی بیماری‌های زمینه‌ای و کسانی که سیستم دفاعی بدنشان ضعیف است، همچنان ممکن است در معرض بیماری شدید قرار داشته باشند.

عدد ۱۷ درصد دقیقا چه می‌گوید؟

یکی از مهم‌ترین نکات درباره آمار اخیر کرونا این است که عدد ۱۷ درصد نباید اشتباه تفسیر شود. این عدد مربوط به «مثبت شدن نمونه‌ها» در میان افرادی است که در نظام مراقبت بیماری‌های تنفسی آزمایش شده‌اند.

فرض کنیم در یک هفته از چند هزار بیمار دارای علائم تنفسی نمونه گرفته شود و ۱۷ درصد آنها برای کرونا مثبت باشند.

این نتیجه نشان می‌دهد در میان مراجعه کنندگان مورد بررسی، کرونا سهم قابل توجهی دارد؛ اما نمی‌توان گفت ۱۷ درصد مردم شهر یا کشور بیمار هستند.

با وجود این محدودیت، روند تغییر این عدد اهمیت دارد. وقتی سهم نمونه‌های مثبت در مدت مشابه سال گذشته حدود ۸.۹ درصد بوده و امسال به حدود ۱۷ درصد رسیده، آن هم در حالی که افزایش برای چند هفته ادامه پیدا کرده، می‌توان فهمید که میزان گردش ویروس بیشتر شده است.

از طرف دیگر، باید توجه داشت که میزان آزمایش و مراجعه مردم در دوره‌های مختلف یکسان نیست. بسیاری از افراد با علائم خفیف اصلا به پزشک مراجعه نمی‌کنند و آزمایش نمی‌دهند؛ بنابراین آمار رسمی بیماری همیشه فقط بخشی از واقعیت جامعه را نشان می‌دهد. این مسئله درباره بسیاری از بیماری‌های تنفسی صادق است.

در نتیجه، برای فهم وضعیت کرونا نباید فقط به یک عدد نگاه کرد. تعداد موارد شدید، بستری‌ها، مرگ‌ومیر و روند مراجعه به مراکز درمانی نیز اهمیت دارند.

چرا کرونا دوباره بیشتر شده است؟

افزایش کرونا می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و نمی‌توان همه آن را به یک عامل نسبت داد. ویروس‌ها در طول زمان تغییر می‌کنند و بعضی شکل‌های جدید آنها می‌توانند راحت‌تر میان افراد منتقل شوند. از طرف دیگر، ایمنی ایجاد شده در بدن نیز با گذشت زمان تغییر می‌کند و در برابر شکل‌های جدید ویروس همیشه یکسان نیست.

رفتار اجتماعی مردم نیز اهمیت زیادی دارد. در سال‌های اول همه‌گیری، افراد با کوچک‌ترین نشانه بیماری بیشتر در خانه می‌ماندند، از حضور در جمع خودداری می‌کردند و استفاده از ماسک در محیط‌های عمومی بسیار بیشتر بود. امروز چنین حساسیتی کاهش پیدا کرده است.

با شروع پاییز، شرایط برای انتقال بیماری‌های تنفسی نیز مناسب‌تر می‌شود. مدارس و دانشگاه‌ها فعالیت خود را از سر می‌گیرند، رفت‌وآمد‌های شهری بیشتر می‌شود و مردم زمان بیشتری را در محیط‌های بسته می‌گذرانند. در محیط‌های بسته، اگر تهویه مناسب نباشد، انتقال ویروس‌های تنفسی آسان‌تر می‌شود.

به همین دلیل، افزایش کرونا در این مقطع زمانی موضوعی است که باید زیر نظر گرفته شود، اما هنوز نمی‌توان صرفا بر اساس افزایش موارد مثبت نتیجه گرفت که یک بحران بزرگ در راه است.

آنفلوآنزا هم وارد ماجرا می‌شود

ماجرا فقط کرونا نیست. آنفلوآنزا هم در هفته‌های اخیر نشانه‌هایی از افزایش نشان داده است.

برخی گزارش‌ها از افزایش موارد آنفلوآنزا در استان‌هایی مانند بوشهر، هرمزگان و خوزستان خبر داده‌اند. این مسئله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، چون بیماری‌های تنفسی معمولا در فصل سرد فرصت بیشتری برای انتقال پیدا می‌کنند.

در سطح جهانی نیز سازمان جهانی بهداشت در گزارش هفته منتهی به ۱۳ سپتامبر اعلام کرده که فعالیت آنفلوآنزا در جهان همچنان در سطح نسبتا پایین قرار داشته، اما در برخی مناطق افزایش‌هایی مشاهده شده است. در نیمکره شمالی معتدل و نیمه‌گرمسیری نیز میزان مثبت شدن آزمایش‌های آنفلوآنزا کمی بالاتر از ۱۰ درصد گزارش شده است؛ بنابراین ایران تنها کشوری نیست که هم‌زمان با گردش کرونا، با شروع فعالیت آنفلوآنزا مواجه می‌شود. تفاوت مهم این است که زمان و شدت افزایش بیماری‌ها در هر کشور و منطقه می‌تواند متفاوت باشد.

کرونا و آنفلوآنزا را چطور از هم تشخیص بدهیم؟

یکی از مشکلات این روز‌ها این است که علائم کرونا و آنفلوآنزا می‌تواند بسیار شبیه هم باشد. تب، سرفه، گلودرد، سردرد، خستگی و بدن درد در هر دو بیماری دیده می‌شود. حتی در بعضی افراد ممکن است بیماری با علائم بسیار خفیف شروع شود.

به همین دلیل، فقط بر اساس علائم نمی‌توان با اطمینان گفت فرد به کرونا مبتلا شده یا آنفلوآنزا گرفته است. در صورت نیاز، تشخیص با آزمایش انجام می‌شود.

اما برای بسیاری از افراد، تفاوت نام بیماری در روز‌های اول اهمیت کمتری از شدت علائم دارد. اگر بیماری خفیف باشد، استراحت، نوشیدن مایعات کافی و مراقبت از بدن اهمیت دارد. اگر علائم شدید شود یا فرد در گروه پرخطر قرار داشته باشد، مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

تنگی نفس، درد یا فشار در قفسه سینه، گیجی، کاهش سطح هوشیاری، ضعف شدید، کم‌آبی بدن و تب مداوم از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

احتمال درگیری هم‌زمان هر دو ویروس

پزشکان می‌گویند ابتلا به بیش از یک عفونت تنفسی امکان پذیر است؛ بنابراین در شرایطی که چند ویروس در جامعه در گردش هستند، نمی‌توان احتمال ابتلا به دو بیماری را به طور کامل کنار گذاشت.

اما این موضوع به آن معنا نیست که هر فردی که هم‌زمان کرونا و آنفلوآنزا بگیرد، حتما دچار بیماری بسیار شدید می‌شود. وضعیت فرد، سن، شرایط جسمی و بیماری‌های زمینه‌ای در شدت بیماری نقش دارند.

برای همین، سالمندان و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای باید در صورت بروز علائم تنفسی، مراقبت بیشتری داشته باشند. خانواده‌هایی که فرد سالمند یا بیمار پرخطر در خانه دارند نیز بهتر است در زمان بیماری یکی از اعضای خانواده، تماس نزدیک را تا حد امکان کاهش دهند.

باور اشتباه مصزف آنتی‌بیوتیک برای کرونا و آنفلوآنزا

یکی از اشتباهات رایج در زمان شیوع بیماری‌های تنفسی، مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک است. آنتی‌بیوتیک برای مقابله با باکتری‌ها ساخته شده و روی ویروس کرونا یا ویروس آنفلوآنزا اثر مستقیم ندارد.

این به آن معنا نیست که هیچ بیماری مبتلا به کرونا یا آنفلوآنزا نباید آنتی‌بیوتیک مصرف کند. ممکن است در بعضی بیماران، عفونت باکتریایی نیز ایجاد شود و پزشک بر اساس علائم و آزمایش‌ها داروی مناسب تجویز کند. اما مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک فقط به دلیل تب یا سرفه، کار درستی نیست.

در مورد دارو‌های ضد ویروس نیز وضعیت مشابه است. این دارو‌ها برای همه بیماران لازم نیستند و در برخی افراد پرخطر، اگر در زمان مناسب و با نظر پزشک مصرف شوند، می‌توانند مفید باشند؛ بنابراین درمان کرونا یا آنفلوآنزا نباید بر اساس توصیه‌های فضای مجازی یا تجربه اطرافیان انجام شود.

سالمندان و افراد با ایمنی پایین، در معرض عوارض شدید

همه افراد در برابر بیماری‌های تنفسی وضعیت یکسانی ندارند. سالمندان، افرادی که سیستم دفاعی بدنشان ضعیف است و کسانی که برخی بیماری‌های مزمن را دارند، ممکن است در صورت ابتلا بیشتر در معرض عوارض شدید قرار بگیرند.

این موضوع درباره آنفلوآنزا هم اهمیت دارد. بیماری که برای یک فرد جوان و سالم ممکن است چند روز طول بکشد، برای یک فرد سالمند یا بیمار می‌تواند نیازمند بستری شود.

به همین دلیل، یکی از مهم‌ترین کار‌ها در فصل بیماری‌های تنفسی این است که از افراد پرخطر بیشتر مراقبت شود. اگر فردی در خانه بیمار است، بهتر است تا حد امکان از تماس نزدیک با سالمندان و بیماران پرخطر خودداری کند.

کرونا هنوز بی‌خطر نشده

این جمله که «کرونا ضعیف شده» بخشی از واقعیت را بیان می‌کند، اما اگر آن را به معنی بی‌خطر شدن ویروس بدانیم، درست نیست.

کاهش شدت بیماری در بسیاری از افراد دلایل مختلفی دارد. بخشی از مردم در سال‌های گذشته واکسن دریافت کرده‌اند و بخشی نیز به بیماری مبتلا شده‌اند. بدن آنها در نتیجه این مواجهه، شناخت بیشتری از ویروس دارد. درمان و مراقبت پزشکی نیز نسبت به سال‌های اول بهتر شده است.

از طرف دیگر، شکل‌های جدید ویروس نیز لزوما رفتار یکسانی ندارند. سازمان جهانی بهداشت همچنان شکل‌های مختلف ویروس را زیر نظر دارد و داده‌های مربوط به انتقال، شدت بیماری و توانایی فرار از ایمنی را بررسی می‌کند. بر اساس آخرین اطلاعات این سازمان، شکل‌های فعلی تحت نظر، خطر اضافی مشخصی نسبت به دیگر شکل‌های در گردش نشان نداده‌اند.

پس بهتر است به جای جمله «کرونا دیگر خطرناک نیست»، بگوییم شرایط نسبت به سال‌های اول تغییر کرده و برای بخش بزرگی از جامعه، احتمال بیماری شدید کمتر شده است؛ اما خطر برای گروه‌های خاص همچنان وجود دارد.

تزریق دوز یاداور بر اساس نیاز‌های فردی و پزشکی

با افزایش موارد کرونا، دوباره این پرسش مطرح می‌شود که آیا همه مردم باید واکسن بزنند یا دوز یادآور دریافت کنند؟

پاسخ امروز با سال‌های اول همه‌گیری متفاوت است. توصیه درباره واکسن بیشتر بر اساس سن، شرایط سلامت و میزان خطر فرد انجام می‌شود. سالمندان و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای یا ضعف سیستم دفاعی بدن، اهمیت بیشتری در برنامه‌های واکسیناسیون دارند.

سازمان جهانی بهداشت نیز در توصیه‌های مربوط به ترکیب واکسن‌ها تاکید کرده که کرونا همچنان می‌تواند باعث بیماری شدید، عوارض پس از بیماری و مرگ شود و بخش بزرگی از مرگ‌های ناشی از کرونا در افراد سالمند و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای رخ می‌دهد.

در ایران نیز طبق گزارش‌های منتشرشده، در مورد واکسن آنفلوآنزا حدود ۷۰۰ هزار دوز وارد کشور شده که بخشی از آن به داروخانه‌ها و بخشی به مراکز بهداشتی اختصاص یافته است.

با این حال، نمی‌توان صرفا به دلیل افزایش عدد ۱۷ درصدی گفت که همه افراد جامعه باید واکسن کرونا یا آنفلوآنزا دریافت کنند. تصمیم درباره دوز یادآور باید بر اساس دستورالعمل‌های به‌روز و شرایط فردی انجام شود.

یک موج بزرگ در راه است؟

بر اساس گزارش‌های منتشر شده فعلا نمی‌توان با اطمینان گفت که افزایش موارد مثبت کرونا به معنی آغاز یک موج بزرگ و خطرناک است.

برای پاسخ به این سوال باید شاخص‌های دیگری از جمله تعداد بستری‌ها، بیماران بدحال، مرگ‌ومیر و میزان مراجعه به مراکز درمانی هم بررسی شوند.

افزایش موارد مثبت یک علامت هشدار است، اما به تنهایی نمی‌تواند شدت یک موج را مشخص کند. ممکن است تعداد مبتلایان افزایش پیدا کند، اما بیشتر بیماران علائم خفیف داشته باشند. در مقابل، اگر هم‌زمان با افزایش موارد مثبت، بستری و بیماری شدید نیز افزایش پیدا کند، نگرانی درباره فشار بر بیمارستان‌ها بیشتر خواهد شد.

به همین دلیل، در هفته‌های آینده بهتر است علاوه بر آمار ابتلا، وضعیت بیمارستان‌ها نیز دنبال شود.

پاییز امسال باید نگران باشیم؟

نگرانی با ترس عمومی فرق دارد. افزایش کرونا و آنفلوآنزا موضوعی است که باید جدی گرفته شود، اما به معنی تکرار خودکار روز‌های سخت همه‌گیری نیست.

امروز بسیاری از مردم ایمنی بیشتری دارند، پزشکان تجربه بیشتری دارند و روش‌های تشخیص و مراقبت بهتر شده‌اند. در عین حال، کرونا هنوز وجود دارد و شکل‌های جدید آن همچنان در حال گردش هستند. سازمان جهانی بهداشت نیز تاکید می‌کند که اطلاعات جهانی به دلیل کاهش میزان گزارش‌دهی کشور‌ها کامل نیست و آمار موجود الزاما تصویر تمام کشور‌ها را نشان نمی‌دهد.

آنچه می‌تواند شرایط پاییز را متفاوت کند، هم‌زمانی چند بیماری تنفسی است. اگر کرونا، آنفلوآنزا و دیگر ویروس‌های تنفسی هم‌زمان افزایش پیدا کنند، حتی بیماری‌های نسبتا خفیف هم می‌توانند تعداد مراجعه‌کنندگان به مراکز درمانی را بالا ببرند.

برای مردم، مهم‌ترین اقدام بازگشت به زندگی سال‌های قرنطینه نیست. قرار نیست هر سرفه‌ای به معنی تعطیل کردن زندگی باشد. اما اگر کسی بیمار است، بهتر است در زمان شدت علائم از حضور در جمع‌های شلوغ خودداری کند. تهویه مناسب محیط‌های بسته، شستن دست‌ها و رعایت فاصله با افراد پرخطر نیز همچنان می‌تواند احتمال انتقال بیماری را کم کند.

استفاده از ماسک هم می‌تواند در محیط‌های شلوغ و بسته یا در زمان بیماری فرد، به خصوص هنگام تماس با سالمندان و افراد پرخطر، احتمال انتقال را کاهش دهد.

در نهایت، آنچه امروز در ایران می‌بینیم، بازگشت کرونا به زندگی روزمره است نه لزوما بازگشت به سال‌های اول همه‌گیری که در خاطرمان نقش بسته است. افزایش سهم نمونه‌های مثبت از حدود ۸.۹ درصد به ۱۷ درصد در فاصله یک سال، و ادامه این افزایش در چند هفته متوالی، نشان می‌دهد ویروس دوباره بیشتر در گردش است. هم‌زمانی این روند با افزایش آنفلوآنزا نیز باعث می‌شود پاییز و زمستان امسال نیازمند توجه بیشتری باشد.

کرونا برای بسیاری از افراد امروز بیماری قابل کنترل‌تری نسبت به سال‌های نخست است، اما برای همه بی‌خطر نیست. سالمندان، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای و کسانی که سیستم دفاعی بدنشان ضعیف‌تر است، همچنان باید بیشتر مراقب باشند. از سوی دیگر، مصرف خودسرانه دارو، بی‌توجهی به علائم شدید و تصور اینکه هر بیماری تنفسی فقط یک سرماخوردگی ساده است، می‌تواند خطرناک باشد؛ بنابراین شاید دقیق‌ترین توصیف از وضعیت فعلی این باشد که کرونا تمام نشده، اما آن دنیای سال‌های اول همه‌گیری هم دیگر وجود ندارد. ویروس تغییر کرده، جامعه تجربه و ایمنی بیشتری پیدا کرده و نظام درمان شناخت بیشتری از بیماری دارد. حالا در آستانه پاییز، مسئله اصلی این نیست که دوباره از کرونا بترسیم؛ مسئله این است که بدانیم هنوز باید آن را بشناسیم، آمارش را دنبال کنیم و در برابر افزایش هم‌زمان بیماری‌های تنفسی، به ویژه در مورد افراد پرخطر، بی‌احتیاط نباشیم.