مرجعیت علمی جهاددانشگاهی براساس روایت اسکوپوس؛ یک نهاد پیشرو در مرز‌های دانش جهان

به گزارش مجله خبری نگار،، بررسی مدارک علمی جهاددانشگاهی در اسکوپوس (Scopus) نشان می‌دهد این نهاد در بازه بیست ساله بیش از ۱۱ هزار مدرک علمی در این پایگاه بین‌المللی به ثبت رسانده و با دستیابی به شاخص هرش (H-index) معادل ۱۴۴، جایگاه خود را در میان اثرگذارترین مجموعه‌های پژوهشی کشور تثبیت کرده است. این شاخص به این معناست که دست‌کم ۱۴۴ مقاله پژوهشگران جهاددانشگاهی، هر یک بیش از ۱۴۴ بار در تحقیقات علمی جهان مورد استناد قرار گرفته‌اند؛ معیاری که در نظام‌های علم‌سنجی، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های مرجعیت و اثرگذاری علمی به شمار می‌رود.

مرجعیت علمی، صرفاً با تعداد مقالات شکل نمی‌گیرد؛ آنچه یک نهاد علمی را به مرجع تبدیل می‌کند، میزان تأثیرگذاری پژوهش‌های آن بر جریان تولید دانش است. داده‌های اسکوپوس نیز همین واقعیت را درباره جهاددانشگاهی تأیید می‌کند.

تحلیل محتوای تولیدات علمی جهاددانشگاهی در Scopus توسط SID نشان می‌دهد این نهاد، تمرکز خود را بر مهم‌ترین حوزه‌های راهبردی و آینده‌ساز جهان قرار داده است. پزشکی، بیوشیمی، ژنتیک، زیست‌شناسی مولکولی، سلول‌های بنیادی، پزشکی بازساختی، درمان ناباروری، سرطان، سلامت عمومی، گیاهان دارویی، نانوفناوری و مهندسی مهم‌ترین عرصه‌هایی هستند که بیشترین سهم را در تولیدات علمی جهاددانشگاهی به خود اختصاص داده‌اند؛ حوزه‌هایی که امروز در کانون رقابت علمی و فناورانه جهان قرار دارند.

یکی از مهم‌ترین پیام‌های این گزارش، تحول مستمر مسیر پژوهش در جهاددانشگاهی است. تحلیل شبکه کلمات کلیدی مقالات نشان می‌دهد در کنار استمرار فعالیت در حوزه‌های مرجع، پژوهش‌های این نهاد به سمت فناوری‌های نوظهور نیز حرکت کرده‌اند.

هوش مصنوعی، مواد پیشرفته، نانوزیست‌فناوری، علوم اعصاب، درمان‌های مولکولی سرطان و فناوری‌های نوین پزشکی از جمله محور‌هایی هستند که به‌عنوان گرایش‌های جدید پژوهشی در تولیدات علمی جهاددانشگاهی ظهور یافته‌اند؛ نشانه‌ای از همگامی این نهاد با روند‌های آینده علم و فناوری در جهان.

همچنین breast cancer، iran و infertility به‌ترتیب پرتکرارترین کلمات کلیدی و carbon nanofiber، brain-derived neurotrophic factor (bdnf) و liver cancer به‌ترتیب جدیدترین کلمات کلیدی به‌کار رفته در مقالات هستند.

داده‌های اسکوپوس همچنین از حضور فعال پژوهشگران جهاددانشگاهی در شبکه همکاری‌های علمی بین‌المللی حکایت دارد. همکاری پژوهشی با دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور‌های پیشرو، ظرفیت علمی این نهاد را در تعامل با جریان جهانی دانش به نمایش می‌گذارد و نشان می‌دهد تولیدات علمی جهاددانشگاهی، بخشی از گفت‌وگوی علمی بین‌المللی شده‌اند.

در این میان، پژوهشگاه رویان به‌عنوان یکی از شناخته‌شده‌ترین مراکز علمی جهاددانشگاهی، در کنار پژوهشگاه ابن‌سینا، مؤسسه سرطان معتمد، پژوهشکده گیاهان دارویی، پژوهشکده علوم بهداشتی، دانشگاه علم و فرهنگ و دیگر واحد‌های تخصصی، سهمی تعیین‌کننده در شکل‌گیری این جایگاه داشته‌اند؛ مجموعه‌هایی که طی سال‌های گذشته، بخش مهمی از تولید علم ایران در حوزه‌های راهبردی را رقم زده‌اند.

بررسی مجلات نمایه شده‌ی این نهاد در پایگاه اسکوپوس (Scopus) نشان از حضور فعال جهاددانشگاهی در سطح بین‌المللی دارد. این مجلات با عناوین International Journal of Fertility & Sterility, Cell Journal, Avicenna Journal of Medical Biotechnology, Journal of Reproduction and Infertility, Iranian Journal of Chemistry and Chemical Engineering, Journal of Information System and Telecommunication, Journal of Medicinal Plants and By-Products, International Journal of Mathematical Sciences and Informatics, Iranian Journal of Breast Diseases, Payesh نقش مؤثری در توسعه زیرساخت نشر علمی کشور ایفا کرده‌اند.

آنچه در گزارش مرکز اطلاعات علمی آشکار است، صرفاً انتشار هزاران مقاله یا ثبت ده‌ها هزار استناد نیست؛ بلکه تثبیت یک الگوی موفق از پژوهش مسئله‌محور، نوآوری فناورانه و تولید دانش اثرگذار است. جهاددانشگاهی طی چهار دهه گذشته نشان داده است که می‌توان با اتکا به سرمایه انسانی، پژوهش‌های کاربردی و نگاه آینده‌نگر، از یک نهاد پژوهشی به یکی از پیشران‌های مرجعیت علمی کشور تبدیل شد.

به گزارش روابط عمومی مرکز اطلاعات علمی جهاددانشگاهی SID، اکنون، در چهل‌وششمین سال فعالیت جهاددانشگاهی، داده‌های اسکوپوس یک پیام روشن دارند؛ مرجعیت علمی، دیگر یک چشم‌انداز برای جهاددانشگاهی نیست، بلکه دستاوردی است که در معتبرترین نظام‌های علم‌سنجی جهان به ثبت رسیده و پژوهش‌های این نهاد را در زمره جریان‌های اثرگذار علم و فناوری قرار داده است.