آیا هدف یوتیوب قطع درآمد فارسی‌زبانان است؟ واکاوی یک استراژی

به گزارش مجله خبری نگار، یوتیوب برای بسیاری از کاربران که به ویدئو‌های طولانی، مناظره، مباحثه، آموزش و ماجراجویی علاقه دارند انتخاب اول بین شبکه‌های اجتماعی است. بستری که برای خیلی‌ها هم زمینه کسب درآمد دلاری بود تا این‌که الگوریتم جدیدش تکانی اساسی به تولیدکنندگان محتوای فارسی داد، چون بعضاً تا ۹۰ درصد درآمدشان از تبلیغات کم شد. افت شدید و ناگهانی درآمد، آن هم بدون کاهش محسوس در تعداد بازدیدها، این تصور را تقویت می‌کرد که یوتیوب عملاً در حال بستن راه نفس کانال‌های فارسی است. اما وقتی جزئیات بیشتر کنار هم قرار گرفت، تصویر پیچیده‌تر شد. آنچه در نگاه اول یک «سقوط» به نظر می‌رسید، حالا بیشتر شبیه یک تغییر بزرگ است؛ تغییری که برای بخشی از تولیدکنندگان نه فقط تهدید، بلکه می‌تواند فرصتی بی‌سابقه باشد. از سوی دیگر، این تغییر فقط گریبان سازندگان را نگرفته است. مخاطب ایرانی هم، ناخواسته، وارد مرحله تازه‌ای از مصرف محتوا شده؛ مرحله‌ای که در آن دسترسی به محتوای جهانی، آموزش باکیفیت و سرگرمی متنوع، بیش از هر زمان دیگری با کمک زیرنویس و دوبله فارسی ویدئو‌ها توسط هوش مصنوعی ممکن شده است. این پرونده یک پرسش محوری دارد: با الگوریتم جدید سقوطی بزرگ در پیش داریم یا تغییری جذاب؟

چه تغییری در یوتیوب رخ داده است؟

آنچه امروز به‌عنوان «الگوریتم جدید یوتیوب» از آن یاد می‌شود، یک تغییر واحد و ناگهانی نیست، بلکه حاصل چند اصلاح و به‌روزرسانی همزمان در سیستم تشخیص مخاطب، توزیع تبلیغ و ارزش‌گذاری بازدیدهاست. مهم‌ترین تغییر، دقیق‌تر شدن شناسایی موقعیت جغرافیایی کاربران حتی در شرایط استفاده از VPN است؛ تغییری که مستقیماً مدل درآمدزایی کانال‌ها را تحت‌تأثیر قرار داده است. در مدل تبلیغاتی جدید یوتیوب، «بازدید» به‌تنهایی ارزش اقتصادی ندارد. آنچه تعیین‌کننده است، مکان بازدیدکننده است. تبلیغات نمایش‌داده‌شده برای کاربران ساکن آمریکا و اروپا به‌خاطر این‌که مخاطب اصلی محصولات تبلیغ شده هستند ارزش بیشتری نسبت به بقیه کاربران دارد. تا پیش از این، نقص‌ها و خلأ‌هایی در تشخیص IP و محل واقعی کاربر باعث می‌شد بخش قابل توجهی از بازدید‌های کاربران داخل ایران، به‌اشتباه جزو بازدید‌های کشور‌های با ارزش تبلیغاتی بالاتر محاسبه شود. برای همین یوتیوبر‌های ایرانی درآمد دلاری خوبی داشتند درحالی‌که چیزی از مخاطبان‌شان عاید تبلیغ‌دهنده نمی‌شد. اما حالا بازدید حتی با VPN، با احتمال بسیار بیشتری به‌عنوان بازدید از ایران شناسایی می‌شود و این یعنی نمایش تبلیغات کم‌ارزش‌تر و در نهایت افت شدید درآمد یک چنل یوتیوبی.

سقوط درآمد یا تغییر مدل کسب‌وکار؟

کاهش ناگهانی ۷۰ تا ۹۰ درصدی درآمد برای بسیاری از یوتیوبر‌های فارسی‌زبان، در نگاه اول شبیه یک زلزله اقتصادی بود؛ پیامد نخست این الگوریتم جدید، شکاف میان «بازدید زیاد» و «درآمد بالا» است. از این به بعد، تعداد ویو به‌تنهایی شاخص موفقیت اقتصادی نیست. ترکیب مخاطب، زبان محتوا و محل مصرف، به‌مراتب تعیین‌کننده‌تر شده‌اند. پیامد دوم، تغییر رفتار تولیدکنندگان است. شواهد نشان می‌دهد بخشی از یوتیوبر‌ها به‌سمت اسپانسر‌های داخلی، تبلیغات مستقیم، یا مهاجرت بخشی از فعالیت خود به اینستاگرام و پلتفرم‌های دیگر حرکت کرده‌اند. در این میان، یک واقعیت کمتر گفته‌شده هم وجود دارد: این تغییر، تولید محتوای تکراری، کم‌هزینه و صرفاً فارسی‌محور را از مزیت اقتصادی انداخته است. از این منظر، آنچه امروز در یوتیوب فارسی رخ داده، مرگ یوتیوب فارسی نیست، بلکه پایان دوره‌ای است که می‌شد بدون تولید ایده و خلاقیت، صرفاً با حاشیه، کپی‌برداری و رسیدن به عدد بازدید بالاتر درآمدزایی داشت. درحالی‌که حالا بازی سخت‌تر شده، اما قواعد آن شفاف‌تر است.

آینده یوتیوب، شما در جریانید؟

مهدی مرادپور| یوتیوبر

در چند روز اخیر بحث پایان شرایط درآمدزایی یوتیوب برای تولیدکنندگان محتوای فارسی در رسانه‌های مختلف بازنشر شد و برخی از رسانه‌ها از قطع کامل شرایط درآمدزایی این پلتفرم در ایران خبر دادند. جدای از این‌که این مسئله چطور و چرا با این شدت رسانه‌ای شد و چقدر واقعیت داشت؛ با نگاه کردن به استراتژی پلتفرم یوتیوب از ابتدا تا به امروز متوجه می‌شویم یوتیوب برخلاف پلتفرم‌های دیگری مثل اینستاگرام یا تیک تاک که با رویکرد یک بستر فرهنگی آغاز به فعالیت کردند از ابتدا خودش را یک سکوی اقتصادی تولیدمحتوا می‌دید که پلتفرم را بر اساس رویکرد اقتصادی بنیان‌گذاری کرد. اینستاگرام قرار نبود تبدیل به یک بازار اقتصادی مهم شود و بر همین اساس موضوعاتی مثل حق کپی‌رایت را نادیده می‌گرفت و همین امر آغازین باعث شد هرگز دیگر نتواند راه چاره‌ای برای تبدیل به یک پلتفرم استاندارد تولید محتوا شود. اما مسیر یوتیوب نشان می‌دهد هدف اصلی و بزرگ تری دارد و آن تبدیل شدن به بزرگ‌ترین و اصلی‌ترین شاهراه تولیدات فرهنگی و هنری و رسانه تصویری جهان است.

قدم زدن در این مسیر یعنی در آینده‌ای نزدیک رسانه‌های شخصی مثل کانال‌های یوتیوب حتی جایگزین VOD‌های جهانی می‌شود و تولیدکنندگان بزرگ جهان محصولات‌شان را به واسطه تلویزیونی جهانی به نام یوتیوب به دست مخاطب می‌رسانند. اما در همین یکی دو سال اخیر یوتیوب سرویس زیرنویس تمام محتوای رسانه‌ای خودش را به عنوان گام آغازین مخاطب جهانی برای تولیدات شخصی آغاز کرد. گام مهمی که این امکان را می‌دهد هرکس در هر کجای جهان بتواند دسترسی بدون واسطه‌ای به محصول هر تولیدکننده اثری در هر کجای جهان داشته باشد بدون این‌که دغدغه زبانی در میان باشد. این امکان که به وسیله هوش مصنوعی یوتیوب گام ابتدایی تبدیل این رسانه به تلویزیون جهانی بود حالا با امکان دوبله همراه شده و بیشتر زبان‌های مهم دنیا این فرصت را دارند که به صورت خودکار و بدون هزینه به وسیله هوش مصنوعی یوتیوب قابلیت دوبله اثر تولیدی خودشان را داشته باشند. یوتیوب اعلام کرده به زودی زبان‌های باقی مانده مثل زبان فارسی هم به این فهرست افزوده می‌شود و این یعنی جریان آزاد تولید محتوا فراتر از جغرافیا و زبان. امکانی که می‌تواند باعث افزایش چشمگیر مخاطب و تولیدکننده در یوتیوب شود و مرز‌های محدود مخاطب را به یک جهان بدون مرز تبدیل کند. این یک فرصت تازه و آغاز جهانی است که تا پیش از این وجود نداشته. باید هوشمندانه در این مسیر حضور داشت و از این امکان بیشترین بهره‌ها را برد. چراکه در جهانی با این سرعت پیشرفت، عقب ماندنی وجود ندارد. شما یا با جریان در حرکتید یا دیگر حضور ندارید.

منبع: خراسان-سید مصطفی صابری