به گزارش مجله خبری نگار،این گیاه از قرنها پیش شناخته شده و به دلیل خواص و ترکیبات موجود در آن به شکلهای مختلف از جمله چای، عصاره یا روغن ضروری در طب سنتی به خصوص طب چینی جایگاه ویژهای پیدا کرده است.
افسنطین (نام علمی: Artemisia absinthium) گیاهی با ساقههای سفید یا نقرهای مایل به سبز مخملی، برگهای زرد مایل به سبز و گلهای پیازی به رنگ زرد روشن است که طی صدها سال گذشته از همه بخشهای آن در طب سنتی استفاده میشود.
به نظر میرسد علت شهرت این گیاه به استفاده از آن در یک نوشیدنی فرانسوی به نام ابسنت بر میگردد که بسیاری از هنرمندان قرن نوزدهم از جمله ون گوگ (نقاش مشهور هلندی) به آن علاقه داشتند و از همان زمان ادعا شد که این نوشیدنی مضرات زیادی برای سلامتی دارد.
این گیاه به دلیل ترکیبات خاص موجود در آن تا مدتها به عنوان یک ماده توهم زا و بالقوه سمی محسوب میشد و مصرف آن در ایالات متحده به مدت تقریبا یک قرن، طی سالهای ۱۹۱۲ تا ۲۰۰۷، ممنوع اعلام شده بود، اما امروزه استفاده از آن مجاز میباشد.
افسنطین معمولا به صورت عصاره یا چای مصرف میشود و از ساقه و برگهای آن روغن به دست میآید. گاهی نیز برای تهیه عصاره یا تنتور از کل گیاه استفاده میشود.
این گیاه دارویی فاقد کالری، ویتامینها یا مواد معدنی است، اما ترکیبات گیاهی متعددی در خود گنجانده که از جمله معروفترین آنها میتوان به ماده توجون اشاره کرد. این ترکیب به دو شکل آلفا و بتا توجون یافت میشود که تفاوتهای جزئی در سطح مولکولی با یکدیگر دارند و آلفا توجون که ترکیب فعال اصلی موجود در افسنطین را تشکیل داده سمیتر میباشد.
به نظر میرسد توجون با مسدود کردن انتقال دهنده عصبی گاما آمینوبوتیریک اسید که دارای اثرات آرام بخشی روی سیستم عصبی مرکزی است مغز را به هیجان میآورد. گرچه مصرف این ترکیب احتمالا فوایدی برای سلامتی بدن دارد، اما مصرف بیش از حد آن سمی بوده و میتواند به تشنج و حتی مرگ منجر شود.
افسنطین علاوه بر این که در تهیه نوشیدنی ابسنت و سایر نوشیدنیهای الکلی کاربرد دارد در طب سنتی شرقی از جمله طب چینی شناخته شده است و برخلاف ابسنت که به عنوان یک نوشیدنی توهم زا، بی خواب کننده و تشنج زا به شهرت رسیده، توهم زا محسوب نمیشود.
ناگفته نماند اگرچه سطح بالای الکل و توجون موجود در نوشیدنی ممکن است در بروز این عوارض جانبی نقش کوچکی داشته باشد، اما این مسئله هنوز از نظر علمی تایید نشده و نمیتوان درباره ارتباط تاریخی آن با مشکلات روحی و جسمی ذکر شده چیز زیادی گفت.
مدت هاست از افسنطین به دلیل خاصیت آن در تسکین درد و کاهش التهاب به عنوان داروی گیاهی ضد درد استفاده میشود. به عنوان مثال از کاربردهای سنتی آن میتوان به تسکین علائم آرتروز که نوعی بیماری دردناک ناشی از التهاب مفاصل میباشد اشاره کرد.
تحقیقات علمی نشان داده پماد پوستی افسنطین ۳% احتمالا به کاهش درد و بهبود عملکرد فیزیکی افراد کمک میکند، اما سفتی را کاهش نمیدهد. ناگفته نماند ترکیبات موجود در این گیاه به قدری قوی و غلیظ هستند که اعمال مستقیم آنها روی پوست باعث سوختگی دردناک میشود و باید حتما به صورت پماد رقیق شده استفاده شوند.
هنوز مشخص نیست که آیا چای یا عصاره افسنطین نیز تاثیر مشابه در کاهش درد و التهاب دارند یا خیر.
مردمان مصر باستان از افسنطین به دلیل خاصیت ضد انگلی برای درمان کرمهای روده استفاده میکرده اند. اگرچه موارد اثر بخشی این ماده بیشتر در حد تجربههای شخصی بوده تا نتایج علمی و مطالعات دانشمندان، اما به نظر میرسد این خاصیت گیاه افسنطین به ترکیب توجون موجود در آن بر میگردد.
مطالعات حیوانی و آزمایشگاهی نیز نشان میدهد ترکیبات موجود در این گیاه احتمالا قابلیت مقابله با عفونت کرم نواری و انگلهای دیگر را دارا میباشد. دانشمندان همچنان در حال تحقیق درباره تاثیر آن روی انسان هستند.
افسنطین علاوه بر توجون دارای ترکیبات دیگری نیز میباشد که از جمله آنها میتوان به کامازولن اشاره کرد. این ماده خاصیت آنتی اکسیدانی دارد و به خصوص روغنهای ضروری به دست آمده از مرحله قبل از گل دهی گیاه حاوی مقادیر زیادی از آن میباشند.
آنتی اکسیدانهایی همچون کامازولن احتمالا با استرس اکسیداتیو موجود در بدن که با بیماریهایی همچون سرطان، بیماری قلبی، آلزایمر و سایر بیماریها مرتبط است مقابله میکنند.
آرتمیسینین یکی دیگر از ترکیبات گیاهی موجود در افسنطین است که میتواند با التهاب در بدن مقابله کند. همان طور که میدانید التهاب از عوامل خطر زای اصلی در بروز بسیاری از بیماریهای مزمن میباشد.
به نظر میرسد خاصیت ضد التهابی این ترکیب از مهار سیتوکینها نشات گرفته است. این پروتئینها توسط سیستم ایمنی بدن تولید شده و التهاب را افزایش میدهند.
با توجه به خواص ضد التهابی افسطنین، احتمالا این گیاه به تسکین علائم بیماری کرون کمک میکند. لازم به ذکر است بیماری کرون از بیماریهای رودهای با مشخصه التهاب غشای دستگاه گوارش میباشد که با علائمی همچون اسهال، خستگی، گرفتگی شکم و سایر مشکلات گوارشی همراه میباشد.
به علت عدم تحقیقات کافی درباره افسنطین، دستورالعمل خاصی در مورد دوز مصرف این گیاه وجود ندارد. به علاوه به دلیل برخی ترکیبات سمی موجود در آن، موسسات دولتی در مناطق مختلف محدودیتهایی در زمینه استفاده از محصولات به دست آمده از این گیاه در نظر گرفته اند.
به عنوان مثال اتحادیه اروپا (EU) مواد غذایی تهیه شده با افسنطین که حاوی نیم میلی گرم توجون در هر کیلوگرم هستند را محدود کرده و حد بالای این ماده در نوشیدنیهای الکلی مانند ابسنت را ۳۵ میلی گرم در کیلوگرم در نظر گرفته است.
سازمان غذا و داروی ایالات متحده نیز حداکثر مقدار توجون موجود در محصولات را به ۱۰ بخش در هر یک میلیون بخش (واحد ppm) محدود کرده است، این مقدار توجون برای بسیاری از مردم مشکلی ایجاد نمیکند.
لازم به ذکر است مصرف چای و عصاره افسنطین توسط این سازمان تایید و تنظیم نشده و این محصولات حاوی مقادیر زیادی توجون میباشند که ممکن است برای سلامتی مضر باشد. اگر در مورد دوز مصرف افسطنین دچار سردرگمی شده اید بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.
مصرف افسطنین ممکن است برای برخی گروهها و افرادی که شرایط خاص دارند مجاز نباشد، از جمله:
بارداری: مصرف افسنطین در خانمهای باردار ممکن است باعث سقط جنین شود
شیردهی و کودکان: به دلیل کمبود اطلاعات درباره ایمنی این گیاه توصیه میشود مادران شیرده و کودکان خردسال از این گیاه استفاده نکنند
صرع: توجون باعث تحریک مغز شده و میتواند به تشنج منجر شود. همچنین ممکن است اثر داروهای ضد تشنج متداول مانند گاباپنتین و پریمیدون را کاهش دهد
بیماری قلبی: مصرف این گیاه با داروی وارفارین تداخل داشته و ممکن است باعث خونریزی روده شود
مشکلات کلیوی: افسنطین برای کلیهها سمی است و میتواند خطر ابتلا به نارسایی کلیه را افزایش دهد
آلرژیهای خاص: افرادی که به گیاهان خانواده کاسنیان مانند پیر بهار و گل همیشه بهار آلرژی دارند ممکن است به این گیاه نیز حساسیت نشان دهند
دوزهای بالای افسنطین میتواند باعث ناراحتیهای گوارشی، نارسایی کلیه، حالت تهوع، استفراغ و تشنج شود، با این حال اگر دوزهای کم آن در چای استفاده شود بعید است چنین عوارضی به دنبال داشته باشد.
توجه داشته باشید مصرف مقادیر زیاد این گیاه و سایر محصولات حاوی توجون میتواند کشنده باشد اگرچه هنوز دوز کشنده آن در انسان مشخص نشده است. به علاوه اعمال مستقیم این گیاه روی پوست میتواند باعث سوختگی شود، به همین دلیل تنها به صورت پماد و لوسیونهای معتبر میتوان از آن روی پوست استفاده کرد.
نکته آخر این که نباید بیش از یک ماه پشت سر هم از هر نوع محصول به دست آمده از افسنطین استفاده شود، زیرا ایمنی و عوارض جانبی این گیاه در طولانی مدت شناخته شده نیست.
ساقه ها، برگها و گلهای افسنطین معمولا به صورت خشک برای تهیه دمنوش و چای و همچنین برای تهیه مکملها و ترکیبات گیاهی استفاده میشوند.
این گیاه برای استفاده روی پوست معمولا به صورت روغن ضروری داخل لوسیون یا پماد رقیق میشود.
به خاطر داشته باشید در صورت تمایل به استفاده از محصولات به دست آمده از این گیاه حتما آنها را از منابع معتبر خریداری کنید یا گیاه و دانههای آن را خریداری کرده و در باغ خود بکارید.
منبع:سومیتا