تغییر سیم‌کشی مغز؛ مسیری که روباه وحشی را به حیوانی رام تبدیل می‌کند

به گزارش مجله خبری نگار،پژوهشی جدید نشان می‌دهد که اهلی‌شدن حیوانات ممکن است با تغییر در ساختار مغز و کاهش سلول‌های عصبی مرتبط با پرخاشگری همراه باشد.

چه چیزی باعث می‌شود حیوانی وحشی و پرخاشگر، به موجودی آرام و دوستدار انسان تبدیل شود؟ دانشمندان سال‌هاست در تلاش‌اند راز اهلی‌شدن حیوانات را کشف کنند. اکنون پژوهشی جدید روی روباه‌ها نشان می‌دهد که تغییر در تعداد برخی سلول‌های عصبی مغز ممکن است یکی از عوامل مؤثر در کاهش پرخاشگری و شکل‌گیری رفتار‌هایی شبیه سگ‌های خانگی باشد.

داستان به سال ۱۹۵۹ بازمی‌گردد؛ زمانی که دو دانشمند شوروی به نام‌های دیمیتری بلیایف و لیودمیلا تروت، آزمایشی را روی روباه‌های نقره‌ای در سیبری آغاز کردند. آنها در هر نسل، روباه‌هایی را انتخاب می‌کردند که کمترین ترس و پرخاشگری را نسبت به انسان‌ها نشان می‌دادند.

پس از شش نسل، برخی روباه‌ها داوطلبانه به انسان‌ها نزدیک می‌شدند. با گذشت زمان، ویژگی‌هایی شبیه سگ‌های خانگی، مانند گوش‌های افتاده و پوزه‌های کوتاه‌تر نیز در بعضی از آنها ظاهر شد.

در سال ۱۹۷۰، پژوهشگران پرورش گروه دیگری از روباه‌ها را آغاز کردند که براساس رفتار پرخاشگرانه انتخاب می‌شدند. به‌این‌ترتیب، دو جمعیت با رفتار‌های کاملاً متفاوت شکل گرفت و فرصت مناسبی برای بررسی تأثیر انتخاب رفتاری بر مغز فراهم شد.

پژوهشگران دانشگاه کرنل در مطالعه جدید، مغز ۹ روباه را بررسی کردند: سه روباه رام، سه روباه پرخاشگر و سه روباه وحشی. آنها بر بخشی از مغز به نام «هیپوتالاموس شکمی‌میانی» تمرکز کردند که در تنظیم پرخاشگری و رفتار‌های اجتماعی نقش دارد. مطالعات قبلی روی موش‌ها نشان داده بودند که تحریک برخی نورون‌های این ناحیه می‌تواند رفتار‌های تهاجمی ایجاد کند.

نتایج نشان داد که در مغز روباه‌های رام، تعداد سلول‌های عصبی مرتبط با رفتار‌های پرخاشگرانه کمتر از روباه‌های پرخاشگر است. بااین‌حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که تعداد نمونه‌ها بسیار محدود است و هنوز نمی‌توان مشخص کرد که کاهش این نورون‌ها علت رام‌شدن روباه‌ها بوده یا صرفاً با آن ارتباط دارد.

دانشمندان معتقدند یافته‌های جدید می‌تواند به درک بهتر فرایند تبدیل گرگ‌های وحشی به سگ‌های خانگی کمک کند؛ فرایندی که چگونگی آغاز آن همچنان محل بحث است.

یکی از فرضیه‌ها می‌گوید گرگ‌هایی که ترس کمتری از انسان داشتند، برای یافتن غذا به سکونتگاه‌های انسانی نزدیک می‌شدند و به‌تدریج، رفتار دوستانه در نسل‌های بعدی آنها گسترش یافت.

پژوهش دیگری نیز که ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ در مجله‌ی Molecular Biology and Evolution منتشر شد، شواهد مرتبطی ارائه می‌کند. دانشمندان با بررسی داده‌های ژنتیکی ۲٬۷۰۹ سگ دریافتند که کاهش ترس و پرخاشگری نسبت به انسان‌ها، در مقایسه با تغییرات ظاهری، در گروه‌های مختلف سگ‌ها بیشتر دیده می‌شود و احتمالاً از مراحل اولیه اهلی‌شدن آنها آغاز شده است.

یافته‌ها نشان می‌دهد که کاهش ترس و پرخاشگری نسبت به انسان‌ها احتمالاً از نخستین تغییراتی بوده است که در جریان اهلی‌شدن گرگ‌ها رخ داده و به‌تدریج زمینه را برای شکل‌گیری رفتار‌های دوستانه‌تر و تبدیل آنها به سگ‌های خانگی امروزی فراهم کرده است.

کاهش ترس و پرخاشگری نسبت به انسان‌ها احتمالاً از نخستین تغییرات در فرایند اهلی‌شدن گرگ‌ها و تبدیل آنها به سگ بوده است

البته ارتباط میان تغییرات مغزی، رفتار و ظاهر حیوانات هنوز کاملاً روشن نیست. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۱ نشان داده بود که هم روباه‌های رام و هم روباه‌های پرخاشگر، در برخی نواحی مشابه مغز ماده خاکستری بیشتری نسبت به روباه‌های بدون انتخاب رفتاری دارند.

بنابراین، اهلی‌شدن احتمالاً فرایندی پیچیده‌تر از کاهش ساده پرخاشگری است. پژوهش جدید با شناسایی گروه مشخصی از نورون‌ها، سرنخ تازه‌ای درباره سازوکار‌های عصبی این فرایند ارائه می‌دهد.