راز کمتر گفته‌شده کودتای ۲۸ مرداد؛ چرا خیابان‌ها پیش از ورود اوباش خالی شد؟

کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ اغلب با تصاویر آشوب‌های خیابانی و نقش اراذل و اوباش روایت می‌شود؛ اما یرواند آبراهامیان، مورخ ایرانی‌آمریکایی، در روایت خود از این رویداد بر نکته‌ای مهم‌تر انگشت می‌گذارد: پیش از حرکت نیرو‌های کودتا به سوی خانه محمد مصدق، خیابان‌ها از حضور بسیاری از حامیان نخست‌وزیر خالی شده بود؛ وضعیتی که به نوشته او، در کنار نقش ارتش و کناره‌گیری بخشی از نیرو‌های سیاسی، زمینه را برای سقوط دولت فراهم کرد.

در روایت‌های رایج از کودتای ۲۸ مرداد، نقش اراذل و اوباش در ایجاد آشوب‌های خیابانی پررنگ است؛ اما پشت این آشوب‌ها، اتفاق مهم‌تری رخ داده بود: خیابان‌ها پیش از ورود اوباش، از حضور مردم و حامیان مصدق خالی شده بود.

«یرواند آبراهامیان» مورخ ایرانی‌ـ‌آمریکایی در کتاب «تاریخ ایران مدرن» می‌نویسد: «مصدق پس از گفت‌وگویی سرنوشت‌ساز با سفیر آمریکا که وعده داده بود در صورت برقراری دوبار نظم و قانون، آمریکا به دولت مصدق کمک خواهد کرد، به ارتش فرمان داد تا خیابان‌ها را از همه تظاهرکنندگان پاک سازند.

جالب این‌جاست که مصدق تلاش می‌کرد تا برای پراکنده کردن مردم که پشتیبانان اصلى او بودند، از ارتش، دشمن پیشین خود، استفاده کند. شگفتی‌آور نیست که ارتش از این فرصت براى سرکوبِ خود مصدق استفاده کرد.

در ٢٨ مرداد که توده‌ای‌ها در نتیجه پشت کردن مصدق به آنها صحنه را ترک کرده بودند، زاهدی با فرماندهی ٣۵ تانک شرمن اقامتگاه نخست‌وزیر را محاصره و پس از نُه ساعت درگیرى، مصدق را بازداشت کرد. در تکمیل این اقدامات، شعبان «بی‌مخ» تظاهرات پُرسروصدایی به سوی بازار ترتیب داد». (ایران بین دو انقلاب، یرواند آبراهامیان، صص ۲۴۴ ـ ۲۴۵.)

لینک کپی شد

اشتراک‌ گذاری